Historia i rozwój ciągników John Deere Lanz w Mannheim

W marcu bieżącego roku fabryka traktorów John Deere w Mannheim wyprodukowała swój dwumilionowy ciągnik, co jest powodem do świętowania. Historia tego zakładu, choć dziś kojarzona głównie z marką John Deere, liczy ponad sto lat produkcji traktorów. Obecnie w fabryce pracuje około 3,3 tys. osób, które rocznie wytwarzają około 40 tys. ciągników, eksportowanych na cały świat. Zakład jest jednym z najważniejszych pracodawców w Mannheim, mieście w Badenii-Wirtembergii, liczącym nieco ponad 300 tys. mieszkańców i położonym między Frankfurtem nad Menem a Stuttgartem.

Początki motoryzacji w Mannheim i rola Heinricha Lanza

Mannheim odegrało znaczącą rolę w historii motoryzacji. To stąd 5 sierpnia 1888 roku Bertha Benz wyruszyła w pierwszą długodystansową podróż samochodem Benz Patent-Motorwagen Nummer 3 do Pforzheim, udowadniając praktyczne zastosowanie wynalazku męża. Wcześniej, w 1817 roku, Karl Freiherr von Drais wykonał pierwszą jazdę próbną pojazdem dwukołowym. W 1880 roku Werner von Siemens przyczynił się do rozwoju pojazdów elektrycznych, które w pionierskich czasach motoryzacji rozwijały się równolegle ze spalinowymi.

W tym kontekście kluczowa jest postać Heinricha Lanza. W 1859 roku Heinrich Lanz dołączył do firmy ojca, Johanna Petera Lanza, zajmującej się importem maszyn rolniczych, w tym silników parowych Fowlera z Wielkiej Brytanii. W 1867 roku, wraz z bratem, uruchomił produkcję własnych maszyn do cięcia paszy, a następnie rozszerzył portfolio o inne urządzenia, w tym lokomobile parowe, które zdobyły liczne nagrody. „Lanzsche Fabrik” początkowo mieściła się w Schwetzingerstadt w Mannheim, lecz w 1888 roku z powodu braku miejsca przeniesiono ją na nowe tereny.

Na Wystawie Światowej w Paryżu w 1900 roku firma Lanz, mająca już czterdziestoletnią historię, była największym europejskim producentem w branży, chwaląc się sprzedażą ponad 10 tys. lokomobili, 7 tys. dużych i ponad 120 tys. mniejszych młocarni, a także 180 tys. maszyn do przygotowywania pasz oraz 76 tys. innych urządzeń. Heinrich Lanz zmarł 1 lutego 1905 roku, ale firma kontynuowała rozwój. W 1909 roku, na 50-lecie działalności, zatrudniała już ponad 4 tys. pracowników. Rok później, na wystawie w Brukseli, Lanz zaprezentował największy silnik trakcyjny na świecie o mocy netto 1000 KM (735 kW).

Era Lanz Bulldog

Od 1912 roku Lanz produkował niewielkie ilości ciągników z silnikami spalinowymi. Przełomowy był rok 1921, kiedy to w firmie Lanz rozpoczęła się era traktorów napędzanych silnikami spalinowymi typu Bulldog. Początki tego wątku sięgają 1918 roku, gdy inż. Fritz Huber rozpoczął prace nad silnikiem średnioprężnym o mocy 12 KM (8,8 kW), który ze względu na swój wygląd został nazwany Bulldogiem. Silnik średnioprężny, nazywany czasem silnikiem o zapłonie żarowym, to jednostka, w której zapłon paliwa następuje w nagrzanej, niechłodzonej gruszce żarowej, a pierwszy taki silnik skonstruował Herbert Akroyd Stuart i opatentował w maju 1890 roku.

Pierwsze seryjne Bulldogi powstały w 1921 roku i początkowo pracowały jako silniki stacjonarne, napędzając różnorodne urządzenia rolnicze i przemysłowe. Szybko jednak dostrzeżono, że jednostka jest na tyle kompaktowa, iż może stać się napędem dla urządzenia samojezdnego. Jeszcze w tym samym roku powstały pierwsze traktory rolnicze Lanz pod nazwą HL Bulldog (gdzie HL to skrót od Heinrich Lanz).

Charakterystyka i popularność

Traktory Lanz Bulldog szybko zdobyły popularność dzięki niskiej cenie, prostocie użytkowania i łatwości konserwacji. Dwusuwowy silnik średnioprężny wymagał długiego rozgrzewania za pomocą lutlampy, która podgrzewała świece żarowe. Silnik z pojedynczym cylindrem, umieszczony poziomo, charakteryzował się niepowtarzalnym dźwiękiem. Maszyna była wystarczająco mocna, bezawaryjna i stosunkowo łatwa w obsłudze w porównaniu do innych ciągników z lat 20. i 30. XX wieku. Miała jednak swoje wady - aby wrzucić bieg wsteczny, należało zatrzymać silnik, a następnie uruchomić go ponownie w przeciwnym kierunku.

Początkowo silnik miał pojemność 6,3 litra i moc 12 KM. W kolejnych latach pojemność wzrosła do 10,3 litra, a moc do 55 KM. W 1923 roku Fritz Huber wprowadził ciągniki z napędem na cztery koła, a w 1936 roku do sprzedaży wszedł Eil Bulldog. Były to najbardziej zaawansowane technicznie serie ciągników Lanz, zaprojektowane głównie do transportu. Posiadały w pełni wyściełaną kanapę dla kierowcy i pasażera, kabinę lub składaną osłonę chroniącą przed warunkami atmosferycznymi, a w niektórych przypadkach sześcioprzełożeniową skrzynię biegów, osiągając prędkość około 27 km/h, a później nawet 33 km/h przy maksymalnej mocy 55 KM.

Lanz Bulldog podczas II wojny światowej i po niej

W czasie wojny firma Lanz kontynuowała produkcję ciągników, niestety również dla Wehrmachtu (szczególnie typ HR9 Eil-Bulldog). W 1942 roku w Mannheim zbudowano 100-tysięcznego Bulldoga. W 1945 roku w wyniku bombardowań zniszczono 90% fabryki.

Wpływ na polskie rolnictwo - Ursus C-45

Pierwszy powojenny polski traktor, Ursus C-45, był wzorowany właśnie na ciągnikach Lanza. Inżynier Edward Habich, specjalista z przedwojennego PZInż. i ZM Ursus, pracujący na Politechnice Warszawskiej, dążył do uruchomienia produkcji ciągników w dawnych czechowickich fabrykach, mimo początkowych planów importu sprzętu rolniczego z ZSRR. Brak funduszy i czasu na opracowanie własnego projektu skłonił go do wzięcia za wzór maszyny Lanz Bulldog D9506, której wiele egzemplarzy pracowało na polskich polach jako mienie pozostawione po Niemcach. Traktor produkowany od 1934 roku był wystarczająco mocny, prosty w konstrukcji i mógł jeździć na paliwie każdego rodzaju. Ponadto, duża liczba tych maszyn na polskim rynku sprawiła, że niektóre zakłady już produkowały części zamienne, co było istotne dla Habicha. Produkcja w Ursusie ruszyła w 1947 roku, a w kolejnych latach pojazd był modernizowany, wprowadzając m.in. model C-451.

Polska nie była jedynym krajem, w którym produkowano kopie Lanza. Do najbardziej popularnych należy argentyńska IAME Pampa T01, opracowana w 1952 roku w Kordobie, będąca kopią Lanz Bulldoga D.1506. Niemieckie ciągniki powstawały także w Hiszpanii w fabrykach należących do firmy Lanz od 1939 roku oraz we Francji w Société Nationale de Constructions Aéronautiques du Centre (SNCAC) pod marką Le Percheron.

Okres przejściowy Lanza - poszukiwania nowoczesności

Po II wojnie światowej, kiedy pola Europy znów zaczęły widzieć pługi, firma Heinrich Lanz AG stanęła przed wyzwaniem. Ich powojenne "Bulldogi" z jednocylindrowym silnikiem żarowym, słynące z prostoty i niezniszczalności, przestały spełniać rosnące oczekiwania rolników, którzy poszukiwali komfortu, łatwiejszego rozruchu, wyższych obrotów i mniejszego spalania. W latach 50. Lanz zaczął eksperymentować z nowymi rozwiązaniami, podczas gdy konkurencja, m.in. Deutz AG i Fendt, inwestowała w nowoczesne, wielocylindrowe silniki Diesla.

Jednym z przykładów tych poszukiwań był model Lanz Bulldog D1666 z 1955 roku. Mimo mylącej nazwy „Bulldog”, pod maską pracował tu „normalny, cywilizowany silnik diesla MWM”, bez silnika żarowego i „jednego wielkiego cylindra”. Maszyna wyróżniała się zupełnie inną kulturą pracy i dbałością o detale. D1666 był ciągnikiem przeznaczonym dla małych gospodarstw, oferującym moc około 16-17 KM, pojemność około 1,4 litra i maksymalną prędkość około 20 km/h. Wyposażono go w skrzynię biegów ZF Friedrichshafen z 6 biegami do przodu i 1 wstecznym. Był to przykład tzw. Konfektionsschlepper, czyli ciągnika składanego z gotowych podzespołów, i posiadał przystawkę do napędu zewnętrznych maszyn pasem transmisyjnym.

Lanz Bulldog D1666, wyprodukowany w zaledwie około 600 egzemplarzach, był eksperymentem produkcyjnym i próbą sprawdzenia rynku. Był to model przejściowy - nie klasyczny Bulldog, ale jeszcze nie nowy John Deere. Powodami krótkiej produkcji były m.in. przewaga konkurencji oraz zbliżające się zmiany właścicielskie w firmie Lanz. Jeden z tych rzadkich egzemplarzy jest własnością Muzeum Motoryzacji Wena w Oławie.

W latach 50. stwierdzono, że silnik z podgrzewaną czaszą żarową jest przestarzały.

John Deere przejmuje Lanza

W połowie lat 50. firma John Deere planowała założenie europejskiej bazy produkcyjnej. Lanz, borykający się z problemami, wydawał się idealnym partnerem. W 1956 roku John Deere nabył fabrykę Lanza. Od 1958 roku produkowane jeszcze traktory marki Lanz były malowane na zielono-żółty kolor, a od 1959 roku obok słowa Lanz przy znaczku widniała także nazwa John Deere. Z okazji 100-lecia firmy Heinrich Lanz, John Deere zaprezentował całkowicie nowe traktory, które początkowo budowano pod marką John Deere-Lanz. Były to serie 300 i 500, a także nieco późniejsza seria 100. Ciągniki te wyposażono w chłodzony wodą czterosuwowy silnik wysokoprężny o pojemności skokowej 2367 cm³.

Rozwój pod marką John Deere

W 1967 roku z nazwy ciągników zniknęła marka Lanz, a siedem lat później wprowadzono serię 30, obejmującą modele od 830 do 1130. Kolejne lata przyniosły stopniowy rozwój zakładów w Mannheim i nie tylko. W 1980 roku John Deere zbudował fabrykę kabin w Bruchsal, z której rok później zaczęły schodzić pierwsze komfortowe kabiny SG2. W 1986 roku w Mannheim pojawiła się seria 50 z modelami o mocy od 38 do 114 KM, a na początku lat 90. amerykańska firma rozpoczęła montaż innowacyjnych ciągników serii 6000 z ramą wykonaną z tzw. stali mostowej.

72 lata po wypuszczeniu pierwszego ciągnika na ropę naftową firmy Lanz, z linii produkcyjnej zakładu w Mannheim zjechał milionowy ciągnik. Na przełomie lat 1997 i 1998 zakład w Mannheim wprowadził serię 6010 z amortyzowaną przednią osią i nowymi, ekonomicznymi silnikami PowerTech. Cztery lata później na rynek wprowadzono serię 6020, obejmującą maszyny o mocy od 80 do 160 KM. Kilka miesięcy później John Deere Tractors jako pierwszy producent zaoferował system naprowadzania GPS o nazwie AutoTracTM. W 2006 roku, ze względu na gwałtowny wzrost produkcji, fabryka stała się największym zakładem produkcyjnym firmy John Deere poza Ameryką Północną.

Innowacje i przyszłość w Mannheim

Zakład w Mannheim to nie tylko miejsce produkcji, ale także centrum rozwoju technologii dla wszystkich średniej wielkości ciągników John Deere. Ponad 250 inżynierów pracuje nad maszynami przyszłości, koncentrując się na zwiększeniu wydajności, komfortu i efektywności. Współczesne kabiny oferują luksus porównywalny z nowoczesnymi samochodami, wyposażone w automatyczną klimatyzację, AppleCar Play, wygodne fotele i sterowanie GPS. Równocześnie inżynierowie pracują nad alternatywnymi rozwiązaniami, takimi jak wykorzystanie biopaliw i napędy elektryczne, choć te ostatnie na razie tylko dla mniejszych ciągników ze względu na ograniczoną pojemność akumulatorów dla większych maszyn. W 2026 roku ma zostać wprowadzony na rynek autonomiczny ciągnik John Deere z napędem w pełni elektrycznym o mocy około 100 KM.

Dział rozwoju wytyczył nowy kierunek, montując w ciągnikach z Mannheim ramę. Solidna rama z tzw. stali mostowej (czyli stali równie wytrzymałej jak ta wykorzystywana przy budowie mostów) zapewnia ciągnikom ogromną stabilność podczas przenoszenia ciężkiego sprzętu. Dzięki temu pozostałe elementy ciągnika mogą być zbudowane z lżejszych materiałów.

Od ponad 20 lat firma John Deere jest liderem na rynku ciągników we wszystkich największych krajach Europy Zachodniej. Obecny sukces zawdzięcza między innymi flagowej maszynie zakładu z Mannheim, czyli modelowi 6R 250. Z maksymalną mocą 300 KM jest to największy ciągnik, jaki kiedykolwiek powstał w tym mieście. Wspomniany model 6R 250 zjechał z linii z jubileuszowym numerem 2 miliony. Ciągnik uroczyście pokazano w zakładzie w Mannheim 22 marca w obecności prezesa firmy John Deere, Johna C. Maya. W kolejnych tygodniach maszyna będzie prezentowana na Forum John Deere.

Wyprodukowanie miliona ciągników John Deere zajęło firmie 70 lat od rozpoczęcia działalności. Amerykański potentat potrzebował kolejnych 37 lat, aby wyprodukować w tym zakładzie ciągnik milionowy, a osiągnięcie drugiego miliona zajęło mu jeszcze mniej czasu, bo 30 lat. Jubileuszowy egzemplarz traktora wyróżnionego dwójką i sześcioma zerami, zjechał z linii produkcyjnej fabryki w Mannheim w marcu 2023 r. Jego oklejenie zdjęciami ponad 300 pracowników było formą podziękowania za ich wkład w rozwój fabryki.

Dane techniczne ciągnika Lanz 500

Poniżej przedstawiono szczegółowe dane techniczne modelu Lanz 500, który był produkowany przez John Deere-Lanz w latach 1960-1966.

Według użytkowników, silnik w modelach Lanz 300 i 500 to opatentowany silnik amerykański, identyczny z tym z amerykańskiego JD 1010, ale przystosowany do rynku niemieckiego (z drobnymi zmianami). Części są trudno dostępne, ale możliwe do znalezienia. Pompa wtryskowa jest identyczna jak w Mercedesie W115. Świece żarowe można było kupić na Allegro (12V, gwint M12 x 1,25). Wtryskiwacze, kiedyś trudne do znalezienia w Polsce, obecnie są dostępne jako oryginalne Boscha lub THM.

tags: #ciagnik #john #deere #lanz