Ciągnik PZInż 322

Ciągnik PZInż 322 był jedną z najbardziej intrygujących konstrukcji w kategorii ciągników kołowych, opracowanych dla przedwojennego Wojska Polskiego. Jego wygląd, przypominający ciągnik rolniczy, wyróżniał go na tle innych maszyn, choć podobne rozwiązania pojawiały się także w innych krajach.

Historia i projektowanie

Projekt PZInż 322 powstał w 1937 roku w Państwowych Zakładach Inżynierii (PZInż). Głównym projektantem był inżynier Mieczysław Skwierzyński. Pierwotnie pojazd miał służyć do holowania samolotów pasażerskich na lotniskach, a zamówienie na jego opracowanie złożyły Polskie Linie Lotnicze „LOT”. Wymagania zamawiającego obejmowały zwrotność i niewielkie gabaryty, co było kluczowe dla manewrowania w hangarach, między przeszkodami i pod skrzydłami samolotów. Prędkość ciągnika nie była priorytetem.

Konstrukcja, która wyszła spod deski kreślarskiej, była bardzo zwarta, z wymiarami ograniczonymi do minimum. Inżynier Skwierzyński osiągnął niewielki promień skrętu wynoszący zaledwie 3 metry. Brak kabiny zapewniał kierowcy doskonałą widoczność. Pojazd wyróżniał się także wytrzymałością na uszkodzenia, co było zasługą przemyślanej konstrukcji i strategicznego rozmieszczenia układów kierowniczego i napędowego.

Konstrukcja i zastosowane podzespoły

Unifikacja części

Do budowy ciągnika PZInż 322 wykorzystano sprawdzone elementy z innych pojazdów produkowanych w Polsce. Zespół silnikowy wraz ze skrzynią biegów i chłodnicą, a także mechanizm kierowniczy, pochodziły z samochodu osobowego PF 508 II Junak. Tylny most zaadaptowano z ciężarówki PF 621 L Tur. Duża trwałość konstrukcji oraz relatywnie niskie koszty przyszłej produkcji były efektem zastosowania licencyjnych podzespołów, wytwarzanych seryjnie w kraju i znanych ze swojej niezawodności w ciężkich warunkach pracy.

Szczegóły techniczne

Ciągnik PZInż 322 był wyjątkowo odporny na uszkodzenia. Osiągnięto to poprzez umieszczenie mechanizmów napędowych i kierowniczych na dużej, sztywnej podstawie, którą stanowił jednolity żeliwny odlew - główny element nośny pojazdu. Pojazd wyposażono również w mocne zderzaki oraz kratę chroniącą chłodnicę. Reflektory zostały cofnięte, co dodatkowo zwiększało ich ochronę.

Hak holowniczy był osadzony obrotowo i amortyzowany dwoma sprężynami spiralnymi, co miało za zadanie niwelować wstrząsy i szarpnięcia. Balast ciągnika, ważący 345 kg, zabezpieczał przed uniesieniem kół przednich i zapewniał odpowiedni docisk kół napędowych do podłoża. W ciągniku zastosowano specjalnie opracowany reduktor, który umożliwiał dodatkową zmianę charakterystyki szybkości i uciągu.

Koła ciągnika pochodziły również z wymienionych pojazdów: przednie z PF 508, a tylne z ciężarowego PF 621. Przednie koła resorowane były półeliptycznym resorem poprzecznym i mogły swobodnie wahać się wraz z osią na sworzniu centralnym, co pozwalało na dostosowanie się do nierówności terenu. W tylnym zawieszeniu elementem sprężystym były wyłącznie balonowe opony, które musiały być "bardzo wysokie" ze względu na brak resorowania tylnej osi.

Blaszane, wytłaczane siodło kierowcy o „anatomicznym” kształcie, osadzone było na dodatkowym elemencie resorującym w postaci sprężyny spiralnej, pracującej na ściskanie.

Testy i przyjęcie do służby

Nieobciążony ciągnik PZInż 322 osiągał prędkość do 33 km/h. Na równej, nawet gruntowej drodze, mógł holować przyczepę z ładunkiem 5 ton z prędkością 20 km/h.

Po zbudowaniu prototypu, pojazd skierowano na próby terenowe w okolicach Stanisławowa oraz w dolinie Wkry. Zgodnie z przyjętą praktyką w PZInż, ciągnik 322 testowano z dużo większym obciążeniem niż normalnie przewidywano, tj. z ładunkiem 7 ton. Próby te wykazały doskonałe właściwości trakcyjne, prostotę budowy przekładającą się na niezawodność, oraz unifikację podzespołów z konstrukcjami PF, co znacząco ułatwiało logistykę i naprawy. Wszystkie te cechy sprawiły, że konstrukcją zainteresowało się Dowództwo Wojsk Saperskich. Po próbach wojskowych, PZInż 322 został przyjęty do wyposażenia jako etatowy sprzęt oddziałów pontonowych, zgodnie z planem modernizacji wojsk saperskich na lata czterdzieste.

Produkcja i losy

Pierwsze ciągniki miały zejść z taśmy produkcyjnej PZInż w 1940 roku, i prawdopodobnie w tym samym roku miały odbyć się odbiory wojskowe i pierwsze egzemplarze miały wejść do służby. Początkowe zamówienie Wojska Polskiego obejmowało około 100 pojazdów. Wiadomo, że ciągnik miał być również przeznaczony do obsługi lotnisk wojskowych oraz w służbie uzbrojenia.

Nie ma pewności co do dokładnej liczby zbudowanych ciągników PZInż 322. Wiadomo na pewno, że powstał pojazd prototypowy. Niektóre źródła podają, że ukończono łącznie trzy pojazdy. Losy tych pojazdów pozostają nieznane, gdyż zaginęły we wrześniu 1939 roku.

Podstawowe dane techniczne PZInż 322

tags: #ciagnik #pzinz #322 #skala #1 #35