Regulacja poślizgowa w ciągnikach rolniczych

Orka to jeden z najbardziej energochłonnych zabiegów uprawowych. Prawidłowe ustawienie pługa i ciągnika ma kluczowe znaczenie dla oszczędności paliwa, czasu oraz uzyskania wysokiej jakości pracy. Niewłaściwa regulacja może prowadzić do nadmiernego zużycia paliwa, elementów roboczych, a nawet opon. Niniejszy artykuł przedstawia kompleksowe informacje na temat regulacji pługa i układów zawieszenia ciągnika, ze szczególnym uwzględnieniem regulacji poślizgowej.

Przygotowanie ciągnika i pługa do pracy

Zanim pług zostanie zawieszony na ramionach podnośnika, konieczne jest odpowiednie przygotowanie ciągnika, aby tworzył z pługiem zwarty agregat. Cały proces rozpoczyna się już od opon.

Wyrównanie i ciśnienie w oponach

• Wyrównanie ciśnienia: Pierwszym krokiem do prawidłowego ustawienia pługa jest wyrównanie ciśnienia w oponach po lewej i prawej stronie ciągnika. Zmiana geometrii wynikająca z nierówno napompowanych kół jest niemożliwa do skorygowania za pomocą pozostałych regulacji.
• Obniżenie ciśnienia: Obniżenie ciśnienia w ogumieniu pozwala uzyskać lepszą trakcję i mniejsze ugniatanie gleby. Ciśnienie w oponach po obu stronach powinno być jednakowe. Pomiary wykazały, że opony napompowane do 2 barów znacznie gorzej sprawdzają się w warunkach polowych, zwiększając zużycie paliwa o blisko 0,7 l/ha.
• Rozstaw kół: Rozstaw kół ciągnika należy dostosować do szerokości pierwszej skiby danego typu pługa. Rozstaw kół przednich nie może być mniejszy od rozstawu kół tylnych; może być nawet nieco szerszy, mierząc od wewnątrz, do około 10 cm. Pozwala to na równoległe prowadzenie ciągnika wzdłuż bruzdy, co odciąża płozy i zmniejsza opory robocze.
• Szerokość ogumienia: W przypadku szerokich kół istnieje ryzyko najeżdżania na skibę i ugniatania jej oraz występowanie dodatkowego poślizgu na spulchnionej glebie. Szerokość dna bruzdy powinna być dopasowana do rozmiaru ogumienia. Dla szerszych opon zaleca się używanie dłuższych odkładnic pługa.
• Balastowanie ciągnika: Odpowiednie zbalastowanie ciągnika jest ważne dla uzyskania optymalnej trakcji. Wykorzystanie przedniego obciążnika jest wskazane, jednak w przypadku lekkiej gleby, gdy ciągnik ma duży zapas siły uciągu, dodatkowy obciążnik może stanowić niepotrzebny balast, zwiększający opory przetaczania i zużycie paliwa. Warto przeprowadzić testy z obciążnikiem i bez niego, aby podjąć właściwą decyzję.

Regulacja trzypunktowego układu zawieszenia (TUZ)

Trzypunktowy układ zawieszenia, wynaleziony przez Harry’ego Fergusona, umożliwia efektywną i komfortową pracę z narzędziem. Prawidłowe ustawienie TUZ jest kluczowe:

• Wysokość dolnych ramion: Przeguby dolnych cięgieł trójpunktowego układu zawieszenia należy za pomocą wieszaków ustawić na jednakowej wysokości od podłoża. Przestawienie wieszaków do tyłu zmniejsza obciążenie układu hydraulicznego ciągnika. Odpowiednie ustawienie wieszaków powinno umożliwiać opuszczanie dolnych cięgieł na około 20 cm poniżej osi zawieszenia pługa (dla wymaganej głębokości pracy), a jednocześnie zapewniać wystarczającą wysokość podnoszenia do transportu i obrotu pługa obracalnego.
• Łańcuchy ograniczające: Należy wyregulować łańcuchy ograniczające dolne cięgna, aby pług w czasie pracy mógł się łatwo odchylać na boki. Na czas pracy należy poluzować boczne stabilizatory, aby zapewnić swobodne prowadzenie pługa.
• Geometria zawieszenia: Dolne cięgna podnośnika podczas pracy powinny być ustawione równolegle do podłoża. Łącznik górny należy ustawić tak, aby był nachylony do przodu. Przedłużenia linii dolnych ramion i łącznika górnego powinny przecinać się tuż za przednią osią ciągnika. W nowoczesnych pługach pożądana jest również możliwość regulacji położenia punktu pociągowego, co pozwala na ograniczenie sił bocznych działających na ciągnik i zmniejszenie poślizgów kół.

Wstępne ustawienie pługa

Przed przystąpieniem do orki, pług wymaga kilku kluczowych regulacji.

Sprawdzenie elementów roboczych

• Śruby regulacyjne: Należy sprawdzić działanie wszystkich śrub regulacyjnych. Zapieczone śruby należy wyczyścić i przesmarować.
• Lemiesze i odkładnice: Ustawienie lemieszy można skontrolować, mierząc odległość ich dziobów od ramy oraz od dziobów kolejnych lemieszy. Odległość wszystkich odkładnic od siebie również powinna być równa. Jeśli wyniki pomiarów odbiegają o więcej niż 5 mm, należy sprawdzić ustawienie korpusów lub wymienić uszkodzone lemiesze. Krawędzie czołowe lemieszy powinny być ostre, a odkładnice gładkie i bez nierówności.
• Przedpłużki: W przypadku pługów wyposażonych w przedpłużki, ich stan techniczny oraz ustawienie również należy skontrolować. Głębokość pracy przedpłużków powinna być jak najmniejsza, jednocześnie gwarantując poprawne przyoranie resztek pożniwnych. Zbyt głęboka praca przedpłużków (np. o 5 cm) może zwiększyć zużycie paliwa o 0,75 l/ha.

Poziomowanie pługa

Podstawowym warunkiem prawidłowej pracy każdego pługa jest jego wypoziomowanie w kierunku podłużnym i poprzecznym. Rama dobrze ustawionego pługa powinna być podczas orki równoległa do pola.

• Regulacja podłużna: Dokonuje się jej za pomocą łącznika górnego, który można skracać lub wydłużać. Równoległe ułożenie ramy można skontrolować za pomocą poziomicy na równym polu. Przy zmianie głębokości orki ustawienie ramy pługa wymaga każdorazowo kontroli. Łącznik górny podczas orki musi znajdować się idealnie w osi ciągnika.
• Regulacja poprzeczna: Pług zagonowy poziomuje się prawym wieszakiem układu zawieszenia (jego długość zależy od głębokości orki) albo śrubą zderzakową lub nakrętką na siłowniku w pługach obracalnych. Po wyregulowaniu pługa grządziele korpusów powinny być prostopadłe do terenu (pionowo). Można to sprawdzić wizualnie, patrząc od tyłu na zagłębiony pług, lub z wykorzystaniem poziomicy.

Ustawienie szerokości orki

Po wypoziomowaniu pługa należy ustawić szerokość orki, wykorzystując dwie regulacje: poprzeczną i podłużną.

• Regulacja poprzeczna (szerokość pierwszej skiby): Wykonuje się ją zwykle za pomocą wrzeciona suwaka lub śruby rzymskiej, przesuwając ramę z korpusami tak, aby dziób lemiesza pierwszego korpusu był oddalony od ścianki bruzdy poprzedniego przejazdu na odległość równą nominalnej szerokości korpusu. Ściąganie pługa na caliznę świadczy o tym, że pierwsza skiba jest ustawiona za szeroko. Odległość pomiędzy krawędzią bruzdy a dziobem lemiesza dla pierwszego korpusu powinna być taka sama, jak dla pozostałych.
• Regulacja podłużna (kąt odchylenia ramy): Polega na ustawieniu pługa pod takim kątem, aby uzyskać nominalną szerokość roboczą i optymalny nacisk płozy na ściankę bruzdową. Odchylenie ramy pługa ustawia się za pomocą śruby regulacyjnej (cylindra bocznego) tak, aby płóz ostatniego korpusu zostawił wyraźny ślad na ściance bruzdowej, ale nie zagłębiał się nadmiernie.

Wpływ szerokości orki na zużycie paliwa

Nowoczesne pługi oferują możliwość płynnej regulacji szerokości orki (np. od 30 do 55 cm). Warto pamiętać, że orka wąskoskibowa jest bardziej energochłonna.

• Zmniejszanie szerokości orki tylko w niewielkim stopniu ogranicza opory, powodując znaczny spadek wydajności.
• Zwiększenie szerokości skiby (np. z 35 do 45 cm) może zwiększyć ogólną szerokość orki o 30%, a zużycie paliwa, z uwzględnieniem zwiększonej wydajności, może zmaleć nawet o 20%.
• Wynika z tego, że pługami o zmiennej szerokości należy orać jak najszerzej, dostosowując szerokość do siły uciągu ciągnika (najlepiej, gdy jest obciążony w 80%) i warunków. Pomiary wykazały, że zwiększenie szerokości orki o 0,5 m (o 22%) skutkowało zmniejszeniem zużycia paliwa o 2,6 l/ha, czyli o blisko 14%.

Typy regulacji głębokości orki

W pługach ciągnikowych stosowane są trzy główne rodzaje regulacji głębokości orki:

1. Regulacja pozycyjna (kopiująca)

• Charakterystyka: Głębokość roboczą nastawia się za pomocą koła kopiującego lub podporowego (w pługach półzawieszanych) oraz podnośnika hydraulicznego ciągnika. Podnośnik jest maksymalnie opuszczony lub pracuje w trybie pływającym. Łącznik górny ustawia się nisko przy ciągniku i wysoko przy pługu.
• Zalety: Przenosi część ciężaru pługa na ciągnik, ogranicza ryzyko urwania lemiesza na kamieniu. Zalecana na płaskim terenie, przy dużej zmienności zwięzłości gleby.
• Wady: Powoduje wyskakiwanie pługa na twardych odcinkach pola. Kopiuje pozycję ciągnika, więc dobre rezultaty osiąga się tylko, gdy ciągnik jedzie obok bruzdy. Jeśli jedzie w bruździe, pług może wypłycać orkę na końcu pola.

2. Regulacja siłowa

• Charakterystyka: Polega na dociążeniu kół napędowych ciągnika ciężarem pługa, zwiększając jego siłę uciągu (koło kopiujące musi być uniesione). Podnośnik podnosi pług, gdy siła ściskająca łącznik (lub siła rozciągająca cięgna) przekroczy ustaloną wartość i opuszcza, gdy ta wartość jest poniżej zakładanej. Zalecane jest wyposażenie w regulację szybkości opuszczania. Łącznik górny powinien być ustawiony możliwie poziomo.
• Zalety: Zwiększa siłę uciągu ciągnika. Orka z regulacją siłową w stosunku do kopiującej daje wzrost wydajności przy jednoczesnym zmniejszeniu zużycia paliwa do 10%.
• Wady: Stosowana tam, gdzie zachowanie jednakowej głębokości pracy nie jest najważniejsze. Głębokość orki zmienia się zależnie od oporu gleby. Znacznie zwiększone ryzyko urwania lemiesza na kamieniach.
• Nie mylić z regulacją ciśnieniową: Regulacja ciśnieniowa (zwana dociążaniem lub błędnie siłową) nie nadaje się do regulacji głębokości orki. Lepszy rezultat dociążenia można osiągnąć, odpowiednio stromo ustawiając łącznik górny.

3. Regulacja mieszana

• Charakterystyka: Połączenie regulacji pozycyjnej i siłowej (koło kopiujące musi być uniesione). Ustawienie łącznika górnego jak w siłowej.
• Zalety: Pozwala wykorzystać zalety obu regulacji: reakcja podnośnika na zmiany oporu pługa jest mniejsza, a więc mniejsze są także zmiany głębokości. Umożliwia jazdę w bruździe (co nie jest tolerowane przez regulację pozycyjną), a wyrównanie głębokości jest lepsze niż w siłowej.
• Zastosowanie: Należy stosować podczas orki na polach pofałdowanych i o zmiennej zwięzłości gleby. Często możliwy jest wybór wariantów z przewagą regulacji siłowej lub pozycyjnej.

Regulacja reakcji poślizgowej podnośnika

Funkcja poślizgu w podnośniku wymaga wyposażenia ciągnika w radar, a regulator obciążenia/głębokości musi być w trybie regulacji siłowej. Regulacja reakcji poślizgowej jest niezależna od reakcji regulacji siłowej.

• Działanie: Poślizg podnośnika wykorzystuje dane o poślizgu kół, aby zapewnić dodatkowe informacje systemowi regulacji siłowej i pomóc utrzymać jednakową głębokość roboczą. Działa tylko wtedy, gdy poślizg kół jest powyżej 10%.
• Wskazówki ustawienia: Wartości reakcji poślizgowej (np. 2-4 dla głębosza, 7-9 dla pługa lemieszowego) zależą od rodzaju narzędzia, warunków glebowych i ustawień ciągnika.
• Procedura:
  1. Ustaw wstępnie głębokość pracy oraz reakcję siłową, przy reakcji poślizgowej ustawionej na zero.
  2. Wciśnij przełącznik ustawień i obracaj pokrętło regulacyjne, dopóki nie zostanie podświetlony poślizg podnośnika na wyświetlaczu, a następnie wciśnij przełącznik wyboru.
  3. Ustawienia reakcji poślizgowej pojawią się jako skala z cyframi.
  4. Obróć pokrętło regulacyjne, aby dostosować reakcję poślizgową. Wyższe wartości zapewniają większą/szybszą reakcję na zmiany poślizgu, niższe wartości - mniejszą/wolniejszą. Zmiana ustawień reakcji poślizgowej będzie miała wpływ na pracę tylko wtedy, gdy poślizg kół jest większy niż 10%.

Nowoczesne systemy wspomagające regulację

Postęp technologiczny wprowadza systemy, które znacząco ułatwiają precyzyjną regulację pługa i optymalizację pracy ciągnika.

Elektroniczne układy regulacji (EHR)

W dzisiejszych ciągnikach stosowane są mechaniczne (MHR) i elektroniczne (EHR) układy regulacji tylnego TUZ. EHR, opracowany w latach 70. przez firmę Bosch, pozwala na bardzo precyzyjną kontrolę podnośnika.

System CLAAS CEMOS

CLAAS CEMOS to innowacyjny system, który podpowiada operatorowi, jak optymalnie ustawić pług i ciągnik. Uczy się na podstawie wykonywanego zadania i koryguje ustawienia. Umożliwia konfigurację pługów różnych marek (Amazone, Grégoire-Besson, Kongskilde, KUHN, Kverneland, LEMKEN).

• Asystent ustawienia pługa: Znajduje się na terminalu CEBIS (w zakładce „Optymalizacja” - „Asystenci” - „Podstawowe ustawienie narzędzia”). Pozwala w pięciu prostych krokach ustawić pług bez potrzeby użycia instrukcji obsługi.
• Optymalizacja całego zestawu: System CEMOS optymalizuje zarówno ciągnik, jak i maszynę towarzyszącą, zwiększając ich wydajność i zmniejszając zużycie paliwa. Udowodniono to w teście DLG, gdzie ciągnik CLAAS AXION 870 z CEMOS uzyskał wydajność wyższą o 16,3% i spalanie niższe o 16,8% w porównaniu z tym samym ciągnikiem bez systemu.
• Dla niedoświadczonych użytkowników: Nawet niedoświadczeni operatorzy są w stanie osiągnąć bardzo dobre wyniki.

Wpływ regulacji na zużycie paliwa i opon

Prawidłowa regulacja pługa i ciągnika ma bezpośredni wpływ na koszty eksploatacji.

• Głębokość orki: Ustawienie pługa na optymalną głębokość roboczą (ok. dwie trzecie szerokości skiby) jest kluczowe. Zwiększenie głębokości orki do 30 cm w porównaniu do 26 cm może zwiększyć zużycie paliwa o 3,5 l/ha, zwłaszcza gdy pług pracuje w warstwie tzw. podeszwy płużnej. Warto stosować orkę płytszą, zamiennie z ciężkim agregatem uprawowym.
• Niewłaściwa regulacja punktu ciągu: Może prowadzić do problemów z utrzymaniem prostoliniowego toru jazdy zestawu, choć ma mniejszy wpływ na zużycie paliwa niż inne czynniki.
• Jazda na caliźnie: Praca wszystkich kół ciągnika na caliźnie może zmniejszyć zużycie paliwa o blisko 3 l/ha (ponad 16%) i eliminuje problem ugniatania wcześniej odłożonych skib przez szerokie opony toczące się w bruździe.
• Zużycie opon: Niewłaściwa regulacja narzędzia, zwłaszcza brak ustawienia w jednej osi z ciągnikiem, może powodować nietypowe zużycie środkowej części klocków bieżnika tylnych opon, prowadząc do ich przedwczesnej wymiany.
• Stan części roboczych: Zużyte części robocze (płozy, lemiesze, odkładnice, tarcze w pługach talerzowych) zwiększają opory toczenia i zużycie paliwa. Powinny być w dobrym stanie, ostre i gładkie.

tags: #ciagnik #regulacja #poslizgowa