Ciągniki rolnicze o konstrukcji czteroosiowej stanowią fascynujący rozdział w historii mechanizacji rolnictwa, będąc odpowiedzią na potrzebę zwiększenia mocy uciągu i wydajności w trudnych warunkach. Choć rzadko spotykane w produkcji seryjnej, ich prototypy i specjalne adaptacje wytyczają nowe kierunki rozwoju. W niniejszej artykule przyjrzymy się zarówno historycznym gigantom, jak i współczesnym innowacjom w tym segmencie.
Współczesne Zastosowania: Tatra Phoenix jako Ciągnik Rolniczy
W ostatnich latach obserwuje się rosnącą popularność nietypowych rozwiązań w rolnictwie, zwłaszcza w kontekście adaptacji pojazdów ciężarowych do roli ciągników rolniczych. Przykładem jest sytuacja w Czechach, gdzie ciągniki kołowe o prędkości konstrukcyjnej przekraczającej 40 km/h zyskują na popularności dzięki specyficznym regulacjom prawnym, pozwalającym im na wjazd nawet na autostrady.
Tatra Phoenix jako ciągnik rolniczy w Polsce
Niezwykłym przykładem adaptacji jest ciężarówka marki Tatra, która została zarejestrowana w Polsce jako ciągnik rolniczy. Jak poinformowała podkielecka firma zabudowująca KH-Kipper, był to pierwszy taki przypadek. Konkretnie jest to Tatra Phoenix drugiej generacji, pojazd łączący w sobie kabinę i silnik z DAF-a CF, a także niezależne zawieszenie oraz ramę rurową konstrukcji Tatry. Fakt zarejestrowania ciężarówki jako ciągnik może dziwić, lecz takie pojazdy coraz częściej pojawiają się na rynku, spopularyzowane już w Niemczech i Holandii, a teraz docierające do Polski jako egzemplarze używane.
Cechy wyróżniające i modyfikacje
Kluczowym elementem, który od razu wskazuje na rolnicze przeznaczenie pojazdu, jest rama typu ROPS (Roll-Over Protective Structure). Jest to specjalna konstrukcja osłaniająca kabinę, obowiązkowa dla ciągników rolniczych, mająca chronić kierowców na wypadek przewrócenia się pojazdu w polu. Takie konstrukcje znamy również z ciągników sadowniczych bez klasycznych kabin. W przypadku prezentowanej Tatry Phoenix, zastosowano cztery osie z potrójnym wózkiem tylnym, dwiema osiami skrętnymi oraz napędem w układzie 8×6.
Pojazd ten był prezentowany na targach Agro Show przez firmę Metal-Fach, która wraz z KH-Kipper przygotowała specjalistyczne zabudowy z serii Agro Truck. Na przykładzie tylnozsypowej wywrotki z bardzo niskimi burtami, oferującej 19 m³ objętości ładunkowej, można zauważyć jej charakterystyczny kształt, zaprojektowany z myślą o przewozie lepkich ładunków. Wywrotka wykonana ze stali Hardox, o unikalnym kształcie przypominającym odwróconą literę Ω i pochylonej burcie przedniej, zapobiega zaleganiu materiału podczas wyładunku. Co więcej, jest ona zdejmowana i można ją zastąpić, na przykład, zbiornikiem na nieczystości o pojemności 20 tys. litrów lub rozrzutnikiem do obornika, co potwierdzają miejsca montażowe do czterech nóg podporowych. Metal-Fach odpowiadał za dobór odpowiedniej hydrauliki dostosowanej do specyfiki systemu.
Korzyści i ograniczenia prawne
Zarejestrowanie ciężarówki jako ciągnika rolniczego niesie ze sobą istotne zalety, zwłaszcza formalne. Ciągnik rolniczy bez przyczepy można prowadzić z prawem jazdy kategorii B, natomiast w zestawie z przyczepą wystarczy kategoria B+E. Alternatywnie można legitymować się prawem jazdy kategorii T, dostępnym już w wieku 16 lat. Dodatkowo, właściciel nie musi płacić podatku od środków transportu ani przejmować się tachografem.
Istnieją jednak również ważne ograniczenia. W Polsce, w przeciwieństwie do Czech, nie wyróżnia się ciągników rolniczych do jazdy z wyższymi prędkościami. Oznacza to, że niezależnie od technicznych możliwości pojazdu, w Polsce zabroniony jest wjazd ciągnikiem rolniczym na drogi ekspresowe lub autostrady. Obowiązuje również niskie ograniczenie prędkości, wynoszące obecnie zaledwie 30 km/h.
Pionierzy Czteroosiowych Konstrukcji
Idea ciągników czteroosiowych nie jest nowa. W przeszłości podejmowano już próby stworzenia gigantycznych maszyn rolniczych, które miały rewolucjonizować pracę w polu.
Versatile 1080 "Big Roy": Kanadyjski Gigant
W latach 70. ubiegłego wieku prezes i dyrektor generalny kanadyjskiej marki Versatile, Roy Robinson, zlecił budowę ciągnika o naprawdę dużej mocy. Tak powstał czteroosiowy model Versatile 1080, nazwany "Big Roy", napędzany silnikiem o mocy 600 KM. Ten potężny ciągnik, wyróżniający się czterema osiami z napędem na wszystkie osiem kół, do dziś przyciąga uwagę fanów mechanizacji rolnictwa.
Konstrukcja i specyfikacja techniczna
"Big Roy" powstał w 1977 roku. Był napędzany wysokoprężnym silnikiem Cummins KTA-1150 o mocy 600 KM (przy pojemności 18,8 litra) i wyposażony w ogumienie o rozmiarach 30,5L-32. Posiadał sześciobiegową skrzynię biegów, która umożliwiała poruszanie się z prędkością od 6 do 21 km/h. Za chłodzenie silnika odpowiadały dwie chłodnice o pojemności 80 litrów. Ciągnik osiągał 9,14 m długości i 3,35 m wysokości.
Traktor łączył się przegubowo między drugą a trzecią osią. Przegub ten umożliwiał ruch na boki, co było niezbędne do sterowania (maksymalny kąt skrętu wynosił 40 stopni), a także ruch pionowy (kąt skrętu około 10 stopni). Konstrukcja "Big Roya" była nietypowa: w porównaniu do konwencjonalnego ciągnika z napędem na cztery koła, jej układ został niejako odwrócony. Przed kabiną umiejscowiono potężny zbiornik paliwa o pojemności 550 galonów (ponad 2090 litrów!), natomiast za kabiną znajdowała się komora silnika. Do wnętrza traktora można było dostać się z obu stron przez przesuwane drzwi.
Wyzwania i brak produkcji seryjnej
Niestety, ta wyjątkowa konstrukcja okazała się być przyczyną niepowodzenia projektu. Wysoko umieszczony silnik znacznie ograniczał operatorowi widoczność na tył maszyny, a widoczność do przodu z kabiny również nie była najlepsza. Aby zapewnić kontrolę nad tym, co dzieje się za ciągnikiem, projektanci wyposażyli go w pyłoszczelną kamerę o kącie widzenia 120 stopni, skierowaną w dół na dyszel (ciągnik nie posiadał trzypunktowego układu zawieszenia). Obraz z kamery wyświetlany był na 9-calowym monitorze umieszczonym w desce rozdzielczej. Testy terenowe ujawniły także szereg poważnych problemów, takich jak nadmierne zagęszczenie gleby spowodowane przez cztery koła idące w jednej linii. Słaba widoczność i duże ugniatanie gleby przesądziły o niepowodzeniu tej nietypowej maszyny.
Wszechstronny 1080 BIG ROY z bliska, ze statystykami i informacjami
"Big Roy" nigdy nie wszedł do produkcji seryjnej. Jedyny istniejący model trafił do muzeum rolnictwa w miejscowości Austin w prowincji Manitoba w Kanadzie w latach 80. XX wieku. Wprawdzie wyprodukowano częściowy zestaw podzespołów do drugiego ciągnika, ale nigdy go nie zmontowano, a podzespoły uległy zniszczeniu. Zespół produkcyjny ostatecznie stwierdził, że koszty produkcji i wydajność w terenie nie uzasadniają opracowania drugiego "Big Roya". Na przełomie 2015 i 2016 roku firma Versatile (która od 2007 roku należy do rosyjskiego koncernu Rostselmash) podjęła się odrestaurowania ciągnika, który został przetransportowany do fabryki w Winnipeg.
Europejskie Podejścia do Ciągników Czteroosiowych
Pod koniec lat 70. XX wieku pomysł czteroosiowego ciągnika rolniczego został podjęty również w Europie, choć z nieco innym podejściem.
Deutz-Fahr Agro XXL 1630: Prototyp z Agritechniki
W 2009 roku na wystawie Agritechnica w Hanowerze marka Deutz-Fahr zaprezentowała światu prototyp ciągnika Deutz-Fahr Agro XXL 1630. Była to próba wprowadzenia do seryjnej sprzedaży czteroosiowego ciągnika z napędem na wszystkie 8 kół, co nie udało się marce Versatile. Ciągnik ten przyciągnął uwagę wielu uczestników targów.
Deutsche Traktoren Union (DTU) T680/T860: Inna perspektywa
Pomysł Versatile z początku XXI wieku podchwyciła także niemiecka firma Deutsche Traktoren Union (DTU), obecnie dystrybutor ciągników marki Kirovets. To małe przedsiębiorstwo podeszło do tematu inaczej. Stworzony przez DTU model ciągnika T680, podobnie jak w konwencjonalnych traktorach, miał silnik umieszczony przed kabiną, a wszystkie najważniejsze podzespoły znajdowały się na dwóch przednich osiach. Dzięki temu dwie tylne osie mogły zyskać nowe przeznaczenie. Model DTU T860 miał podobne gabaryty jak "Big Roy" - około 9 metrów długości, ponad 3,5 m wysokości i mógł ważyć maksymalnie 32 tony.
Prototypowa maszyna DTU była testowana przez lata, aż w końcu pojawiła się w zielonych barwach na targach Agritechnica, co wskazywało na poważne zainteresowanie ze strony niemieckiego potentata ciągnikowego Deutz-Fahr. Rozpoczęto testy, ale ostatecznie nie przyniosły one oczekiwanego zainteresowania ze strony europejskich rolników, co skłoniło Deutz-Fahr do niekontynuowania projektu czteroosiowego prototypu.
Zalety Napędu 4x4 w Ciągnikach Rolniczych
Ciągniki rolnicze z napędem na cztery koła (4x4 lub 4WD) są znacznie bardziej wydajne i wszechstronne niż maszyny z napędem tylko na tylną oś. Napęd 4x4 oznacza, że wszystkie cztery koła są napędzane stale lub tylko w określonych sytuacjach. Zasady te, choć odnoszą się do czterech kół, są skalowalne i mają zastosowanie również w konstrukcjach wieloosiowych, takich jak czteroosiowe ciągniki.
Lepsza przyczepność i trakcja
Napęd 4×4 zapewnia znacznie lepszą przyczepność i trakcję w porównaniu do ciągników z napędem tylko tylnych kół. Dzięki temu ciągniki 4×4 są w stanie radzić sobie w trudniejszych warunkach terenowych i są skuteczniejsze podczas pracy na nawierzchniach o ograniczonej przyczepności, takich jak błoto czy śnieg, a także w nierównym terenie.
Zwiększona wydajność i wszechstronność
Napęd 4×4 pozwala na zwiększenie wydajności pracy. Dzięki lepszej trakcji i przyczepności, ciągniki rolnicze 4×4 mogą pracować szybciej i skuteczniej. W trudniejszych warunkach terenowych większa siła uciągu ciągnika z napędem 4×4 pozwala także na efektywną współpracę z cięższymi maszynami rolniczymi. Ciągniki z napędem 4×4 są również bardziej wszechstronne niż maszyny z napędzaną tylko jedną parą kół, mogą być używane do różnych zadań, w tym do transportu ciężkich ładunków.
Potencjalne zmniejszenie zużycia paliwa i bezpieczeństwo
Mimo że układy napędowe 4×4 są bardziej skomplikowane i cięższe niż układy 2WD, w praktyce ciągniki z napędem 4×4 często zużywają mniej paliwa w porównaniu do maszyn z napędem na jedną oś. Dzieje się tak dzięki lepszej trakcji i zminimalizowaniu poślizgu kół napędowych, co pozwala na efektywniejsze wykonywanie prac. Dodatkowo, napęd 4×4 poprawia bezpieczeństwo pracy w trudnych warunkach.
Przykładem prostego, a zarazem skutecznego rozwiązania jest miniciągnik Kubota EK1-261, który dysponuje seryjnym napędem 4×4, załączanym i odłączanym mechanicznie przez operatora. Taki napęd nie tylko podnosi efektywność pracy, ale także ogranicza destrukcyjny wpływ na podłoże, co jest istotne w pielęgnacji terenów zielonych oraz w warunkach zimowych.
tags: #ciagnik #rolniczy #czteroosiowy