W historii motoryzacji powstało kilka samochodów, które stały się wręcz legendą. Mimo upływu lat, wprowadzania do produkcji kolejnych ich wersji, cały czas zachowują tego samego ducha. Jedną z takich konstrukcji jest niemiecki, uniwersalny pojazd transportowo-roboczy Unimog.
Geneza i rozwój Unimoga
Początki koncepcji
Historia Unimoga sięga jesieni 1945 roku. Niemiecki inżynier Albert Friedrich, kierujący wcześniej działem konstrukcji silników lotniczych w Daimler-Benz AG, rozpoczął wówczas prace nad uniwersalnym pojazdem rolniczym. Chciał zaprojektować tani i uniwersalny pojazd, który mógłby pomóc w odbudowie zniszczonego wojną kraju. W trakcie prac nawiązał współpracę z Heinrichem Rößlerem, z którym pracował w trakcie wojny. Rößler, mimo swojego doświadczenia inżynieryjnego, po wojnie zajął się pracą na roli, co znacząco pomogło przy projektowaniu nowego samochodu. Według planów, pojazd powstawał z myślą o rolnikach, przy czym nie miał to być traktor, tylko uniwersalna ciężarówką przystosowana zarówno do zadań transportowych, jak i do holowania maszyn rolniczych. Efektem prac był więc lekki pojazd z prostą konstrukcją i napędem na wszystkie koła. Tak narodził się Unimog.
Pierwsze prototypy i produkcja seryjna
Po uzyskaniu na początku 1946 roku stosownych zezwoleń od władz okupacyjnych, konstruktorzy rozpoczęli prace nad pojazdem. Prototyp ukończono już pod koniec 1946 roku i nazwano Universal-Motor-Gerät (Unimog). Początkowo wyposażono go w silnik benzynowy, ale już w 1947 roku zastąpiono go dieslem OM 636 o mocy 25 KM. Samochód miał otwartą kabinę z brezentowym dachem, niewielki rozstaw osi i zaledwie 1,27 m szerokości - odpowiadało to 2 zagonom na polu ziemniaczanym. W pracach konstrukcyjnych inżynierom pomagała firma Erhard, ale gdy przyszło do przygotowania produkcji, możliwości firmy okazały się niewystarczające. W związku z tym zespół nawiązał współpracę z firmą Boehringer, dysponującą fabryką zdolną do rozpoczęcia produkcji seryjnej. Pierwsze egzemplarze seryjne zaczęto budować w sierpniu 1948 roku. Równocześnie zaczęto budować od zera sieć sprzedaży, ponieważ firma Boehringer nie dysponowała odpowiednim zapleczem w tej kwestii. Do 1950 roku powstało 600 Unimogów, które trafiły nie tylko do rolników, ale również do różnych służb miejskich i porządkowych.
Przejęcie przez Daimler-Benz i dalszy rozwój
Samochód cieszył się coraz większą popularnością, w związku z czym firma Boehringer uznała, że nie jest w stanie utrzymać tempa produkcji, a już tym bardziej nie może jej zwiększyć. W związku z tym zespół projektowy musiał znaleźć nowego producenta, który przejąłby kontrolę nad Unimogiem. Wybór padł na zakłady Daimler-Benz, które przejęły ostatecznie cały zespół Unimoga, wszystkie patenty, plany i całą sieć sprzedaży. Nowy producent oznaczał nowe możliwości dopracowania konstrukcji i przede wszystkim większe możliwości produkcyjne. 3 czerwca 1951 roku rozpoczęto produkcję Unimoga w zakładach Daimlera w Gaggenau. Początkowo samochody posiadały oryginalne logo poprzedniego producenta, ale z czasem zastąpiono je znaczkiem Mercedesa.
Ewolucja modeli Unimoga
- Wczesne modele (1951-1954): Pierwsze Unimogi produkcji Daimlera nieznacznie różniły się od wcześniejszych pojazdów, ale dalej zachowywały ich prostotę. W 1953 roku do produkcji wprowadzono nowe, udoskonalone wersje Unimoga, oznaczone jako 401 i 402. W zależności od potrzeb w obu modelach występowały kabiny otwarte lub całkowicie zamknięte.
- Unimog S (Model 404): W 1955 roku do produkcji weszła kolejna wersja - 404, znana również jako Unimog S. Ciężarówka powstała z myślą o odradzających się niemieckich siłach zbrojnych. Samochód wyróżniał się nową chłodnicą i reflektorami, zwiększono rozstaw osi do 2700 mm, a później do 2900 mm, oraz wymieniono silnik na jednostkę benzynową o mocy 82 KM i pojemności 2,2 litra, później zamienioną na wersję 110-konną o pojemności 2,8 litra.
- Wersje cywilne i specjalistyczne: Rok później wprowadzono kolejne zmiany w wersjach cywilnych. Do produkcji weszła wersja 411 wyposażona w mocniejszy silnik o mocy 30 KM oraz wersję o większym rozstawie osi. W kolejnych latach zmianie uległa zamknięta kabina, która otrzymała nowe wykończenie, oraz kilkukrotnie zwiększano moc silnika, najpierw do 32 KM, a później do 34 KM. Na bazie modelu 411 rozpoczęto również produkcję wersji specjalistycznych Unimoga, przystosowanych do potrzeb różnych konkretnych odbiorców - wersje typowo rolnicze, transportowe, dla straży pożarnej, służb porządkowych itp.
- Warianty 406 i 416: W 1963 roku do produkcji wprowadzono wariant 406, będący wersją pośrednią między modelami 404 a 411. Samochód miał większy rozstaw osi - 2380 mm i mocniejszy, czterocylindrowy silnik diesla OM 312 o mocy 65 KM i pojemności 5,7 litra. Kolejną wersją Unimoga był model 416 wprowadzony w 1966 roku. Wersja ta miała większy rozstaw osi - 2900 mm, czyli taki sam jak duży Unimog S dla wojska. Później dołączyły do niej kolejne nowe modele pośrednie - 421/403 i 413, wyposażone w różne silniki i posiadające inny rozstaw osi.
- Ciężki Unimog (Model 425 i 424): Sporą rewolucją było wprowadzenie w 1974 roku (produkcja od 1975 roku) wariantu 425, czyli tzw. ciężkiego Unimoga. Samochód miał silnik o mocy 120 KM (później zamieniony na 125 KM), rozstaw osi 2810 mm i masę całkowitą 9 ton. Na jego bazie zbudowano wersję 435 przeznaczoną dla Bundeswehry. Wariant ten występował w 3 wersjach, różniących się rozstawem osi - 3250 mm, 3700 mm i 3850 mm. W 1976 roku do produkcji weszła nieco mniejsza wersja 424.
Nowa klasyfikacja i współczesne modele
W roku 1976 Daimler-Benz całkowicie przerobił klasyfikację Unimogów i system oznaczeń, co było związane z olbrzymią ilością wersji, które były cały czas w produkcji. Przy okazji zmian, w 1977 roku wyprodukowano 200 000 Unimoga. W latach 80. cała rodzina Unimogów przeszła serię zmian, które doprowadziły do powstania modeli, które znamy dzisiaj. W latach 1985-1988 do produkcji wprowadzono modele 407, 417, 427 i 437. Cechowały się one kabiną kierowcy znaną z modelu ciężkiego (bardziej kanciata), nowymi rozstawami osi, lepszymi układami jezdnymi i silnikami. Tym samym były to zupełnie nowe samochody, a nie modernizacje dotychczasowych wersji, jak było w przypadku większości starszych modeli. Najmniejszy z oferowanych wówczas Unimogów miał silnik o mocy zaledwie 60 KM i masę 4,5 tony, natomiast najpotężniejszy miał silnik 240-konny i masę 14 ton. W 1993 roku do produkcji wszedł wariant trzyosiowy z napędem na wszystkie koła (oznaczono go U 2450). W kolejnych latach rozpoczęto produkcję kilku modeli przeznaczonych głównie dla służb publicznych. W 2000 roku ponownie odświeżono flotę, wprowadzając nowe wersje dotychczasowych modeli. Ze względu na skalę produkcji oraz rosnącą liczbę wersji specjalistycznych, zaczęto wyróżniać jedynie wersje lekkie, średnie i ciężkie. 2 sierpnia 2002 roku zakończono produkcję Unimogów w Gaggenau (łącznie zakłady te wyprodukowały 320 000 Unimogów). Produkcję przeniesiono wówczas do fabryki w Wörth. W kolejnych latach wprowadzono do produkcji kilkanaście nowych wersji Unimoga, chociaż w większości były one pochodnymi modeli wprowadzonych w 2000 roku i różniących się jedynie szczegółami technicznymi. W 2000 roku wprowadzono serię U 300, U 400, U 500, o dopuszczalnej masie całkowitej (DMC) 7,5-16 ton i ładowności od 2 do 9 ton, która zastąpiła dwie starsze serie od U 1400 do U 2450L. Od 2002 r. w Wörth produkowane są wyłącznie Unimogi U 300/400/500 oraz U 3000/4000/5000. W 2006 r. wprowadzono do produkcji także cięższe wersje U 4000/5000.
Dane techniczne Unimoga 424 B (rok produkcji 1981)
Układ napędowy i jezdny
W mostach portalowych (na zwolnicach) oś centralna mechanizmu różnicowego jest znacznie podniesiona względem osi piast kół, pozwala to na pokonywanie o wiele wyższych kolein niż byłoby to możliwe przy wykorzystaniu normalnych mostów. Unimog może przejeżdżać nad przeszkodami do 50 cm wysokimi. Elastyczna rama w kształcie drabiny składa się z dwóch ceowników po bokach ze wspawanymi elementami poprzecznymi. Zapewnia to niezwykłą odporność na skręcanie oraz odporność na korozję - błoto nie zbiera się w profilach zamkniętych.
Mercedes G Unimog axles Gunimog 4X4 offroad rescue jeep xj
Doskonale zestopniowana skrzynia biegów pozwala rozpędzić Unimoga do 100 km/h, jak i również jechać z prędkością spacerową. W modelach U1250 do U2150L główne przełożenie skrzyni biegów ma 8 synchronizowanych biegów, do przodu i do tyłu. Przystawka mocy (PTO) jest elementem wyciągarki lub innych przystawek odbioru mocy, na przykład spychacza, pozwala wykorzystać pełną moc silnika do wyciągnięcia samochodu z błota. Pompa hydrauliczna potrafi przepompować 40-55 litrów na minutę pod ciśnieniem 180-200 barów. Cztery podwójne przełączniki hydrauliczne kontrolują wyjścia mocy, 8 na przód i 4 na tył, każdy wąż ma osobny przewód powrotny.
Kabina i ładowność
Kabina, silnik, skrzynia biegów i skrzynia ładunkowa (lub inne nadwozie) są umocowane do ramy głównej na trzech wspornikach. Standardowa wersja Unimoga to kabina z dwoma miejscami siedzącymi. Ale w serii U1250L i wyższej oferowana jest przedłużona kabina z ławką dla dwóch dodatkowych pasażerów, są też kabiny dla 7 pasażerów. Unimog serii S ze standardowym zawieszeniem może zabrać ładunek 1750 kg, bez względu na rodzaj pokonywanej drogi.
Właściwości terenowe i możliwości modyfikacji
Niewiele trzeba zrobić, aby zmodyfikować Unimoga do trudów ciężkiego terenu. Ważną rzeczą jest dobranie odpowiednich opon, które są dostępne w różnych rozmiarach i z różnymi bieżnikami, przystosowanymi do odpowiednich nawierzchni. Portalowe mosty (ze zwolnicami) zwiększają znacząco prześwit, co w połączeniu z odpowiednim ogumieniem czyni Unimoga pojazdem o niezwykłych możliwościach terenowych. Części zamienne są dostępne w serwisach Mercedesa na całym świecie.
Zastosowania Unimoga
Unimog miał być samochodem przeznaczonym dla rolników, a stał się klasą samą w sobie. Tak jak synonimem samochodu terenowego był Land Rover Defender albo Jeep, tak Unimog stał się synonimem uniwersalnego wielozadaniowego samochodu transportowego. Pojazdy Unimog wykorzystywane są do różnych celów: służy w rolnictwie, leśnictwie, służbach komunalnych (m.in. przy odśnieżaniu), systemach transportu szynowego (m.in. do napraw sieci trakcyjnej, holowania/spychania pojazdów szynowych, odśnieżania torowisk), straży pożarnej, w wojsku (m.in. jako nośnik uzbrojenia lub pojazd transportowy). Współczesne Unimogi w niczym nie przypominają wersji z lat 50., jednak zachowują ten sam duch wszechstronności i niezawodności.