Budowa ciągników SAM (Samochód Autonapędowy Mechaniczny), czyli maszyn rolniczych lub leśnych tworzonych własnoręcznie z dostępnych podzespołów, jest pasją wielu osób związanych z rolnictwem i mechaniką. Projekty te często wynikają z potrzeby posiadania specjalistycznego sprzętu, który idealnie odpowiada na konkretne wymagania małych i średnich gospodarstw, a także jest dopasowany do specyfiki lokalnych warunków pracy. Poniżej przedstawiamy przykłady trzech unikalnych konstrukcji ciągników SAM, które wyróżniają się innowacyjnością, funkcjonalnością oraz przemyślaną adaptacją komponentów.
Ciągnik SAM na bazie Stara 66: Moc i wytrzymałość
Jednym z przykładów ambitnych projektów SAM jest ciągnik zbudowany na bazie samochodu Star 66, zakupionego w wojsku w 1996 roku. Budowa tej maszyny była długotrwała, trwając do 2009 roku, głównie z powodu równoległej inwestycji w budowę domu.
Historia i dane techniczne
Początkowo ciągnik był wyposażony w silnik SW266, który został jednak zastąpiony mocniejszym 4CT107. Różnice między silnikami polegają głównie na dołożonej turbinie i pompie wtryskowej, a także na nieco innej konstrukcji tłoków, podczas gdy reszta podzespołów pozostaje ta sama. Katalogowo moc silnika wzrosła z 80 KM do 105 KM, co przy kołach w rozmiarze 360/70R24 i oryginalnej skrzyni biegów ze Stara 66 pozwoliło uzyskać odpowiednią moc do masy ciągnika. Maksymalna prędkość tej maszyny wynosi 70 km/h, a jej waga to 4 tony.
Funkcjonalność i wyposażenie
Ciągnik został wyposażony w podnośnik z DT75 oraz wałek WOM (wałek odbioru mocy) o prędkościach 540 i 1000 obr/min. Dodatkowo wyprowadzono wałek do napędu przyczepy, co zwiększa jego wszechstronność. Na przodzie pojazdu zamontowano na stałe wyciągarkę. Właściciel zaznacza, że ciągnik ten, choć imponujący, nie pasuje w 100% do pracy w polu, co wskazuje na jego możliwe zastosowania poza typową orką.
Kompaktowy ciągnik SAM Damiana Kujawy: Innowacja w małym gospodarstwie
W Kozich Laskach, w powiecie nowotomyskim, Damian Kujawa, wraz z rodzicami, prowadzi niewielkie gospodarstwo rolne. Jego pasją jest tworzenie maszyn SAM, co zaowocowało budową kompaktowego ciągnika, który stał się niezastąpionym narzędziem w gospodarstwie.
Inspiracja i konstrukcja
Główną inspiracją do powstania tego ciągnika był niewielki, niemiecki traktor UT082, produkowany w latach 1984-1989. Podobieństwo obu maszyn jest wyraźne. Cała konstrukcja bazuje głównie na częściach wykonanych samodzielnie oraz elementach z odzysku, często ze złomu. Główną konstrukcję nośną stanowi rama z grubej, giętej i spawanej blachy. Warto dodać, że jest to już druga rama zastosowana w ciągniku, co świadczy o ewolucji projektu i dążeniu do optymalizacji.
Jednostka napędowa
Sercem ciągnika jest 4-cylindrowy silnik wysokoprężny o pojemności 1,8 litra, pochodzący z Forda Escorta, choć stosowany także w innych modelach Forda. Fabrycznie jednostka ta oferowała moc 75 KM, jednak po modyfikacjach moc zmalała do około 60 KM. Było to spowodowane usunięciem turbosprężarki, co, zdaniem pana Damiana, ułatwiło montaż, zmniejszyło wysilenie silnika, a uzyskana moc jest i tak wystarczająca, a nawet "przesadzona" do jego zastosowań.
Silnik zamontowany jest na seryjnych poduszkach, co redukuje wibracje przenoszone na ramę i operatora, poprawiając komfort pracy. Początkowo problemem były łamiące się wydechy, co ostatecznie doprowadziło do zastąpienia tłumika lekką rurą ze stali kwasoodpornej.
Układ przeniesienia napędu
System przeniesienia napędu w tym ciągniku zasługuje na uwagę. Silnik współpracuje ze skrzynią biegów z Opla Omegi, która wstępnie redukuje obroty i zwiększa moment obrotowy. Napęd jest przekazywany dalej do tylnego mostu poprzez łącznik elastyczny. Tylny most pochodzi z dużego wózka widłowego i oferuje dwa zakresy prędkości oraz rewers. Zastosowanie dwóch skrzyń biegów było konieczne, aby dostosować charakterystykę silnika samochodowego do pracy w polu, zapewniając odpowiedni moment obrotowy przy niskich prędkościach. Efektem tej kombinacji jest łącznie 12 przełożeń do przodu i 12 do tyłu. Dźwignia zmiany kierunku jazdy została sprytnie przeniesiona za pomocą cięgien, umieszczając ją tuż przy kierownicy. Na najwyższym biegu ciągnik SAM rozpędza się do około 20 km/h.
Hydraulika i osprzęt
Głównym zadaniem ciągnika w gospodarstwie jest praca z ładowaczem czołowym, wspierającym hodowlę bydła opasowego. Ładowacz, wraz z osprzętem, został wykonany własnoręcznie przez pana Damiana, wyłącznie za pomocą prostych narzędzi ręcznych. Jego jakość wykonania dorównuje profesjonalnym konstrukcjom, a udźwig imponuje - bez problemu radzi sobie z ciężarami rzędu 350 kg, choć nie jest to jego limit.
Dodatkowo ciągnik wyposażony jest w mocarny tylny TUZ, bazujący na podzespołach z Ursusa C-360, z siłownikiem podnoszącym z pługa PHX. Początkowo, ze względu na duże udźwigi ładowacza i TUZ-a oraz ciśnienie w układzie hydraulicznym rzędu 150 bar, doszło do przeciążenia i zniszczenia ramy nośnej. Po tym zdarzeniu maszyna otrzymała nową, mocniejszą ramę oraz nowy ładowacz. Aby zapobiec powtórnym awariom, ciśnienie w układzie ograniczono do 120 bar, a siłowniki wymieniono na mniejsze. Ciągnik posiada dwa niezależne układy hydrauliczne.
Oś przednia i hamulce
Przednią oś stanowi skrócona i zmodyfikowana oś od Tarpana, co pozwala na hamowanie na wszystkie cztery koła. Jest to kluczowe podczas pracy z ładowaczem, gdy tył ciągnika jest mocno odciążony. Układ hamulcowy został dodatkowo wyposażony w serwo, zmniejszające siłę nacisku na pedał. Komfort pracy poprawia również zastosowanie hydraulicznego pedału sprzęgła oraz oświetlenia LED-owego.
Skidder SAM Emila Lemańskiego: Ciągnik zrywkowy do lasu
Emil Lemański, inżynier rolniczy, wraz z ojcem prowadzi gospodarstwo rolne w zachodniej Wielkopolsce. Ich wspólną pasją jest majsterkowanie, co zaowocowało budową unikalnego skiddera SAM - ciągnika przeznaczonego do pracy w lesie, zwłaszcza do zrywki drewna.
Geneza projektu
Pomysł na budowę ciągnika zrywkowego zrodził się z potrzeby pozyskiwania opału na własne potrzeby, ponieważ drzewo było dostępne w coraz trudniejszych terenach, gdzie praca ręczna stała się niemożliwa. Projekt, który początkowo miał być "małym i szybkim" przedsięwzięciem, szybko przerodził się w prawdziwe hobby, rozwijane przez ponad dwa lata.
Wymiary i waga
Skidder SAM to kompaktowa, ale potężna maszyna. Jej długość to nieco ponad 3 metry, a szerokość około 1,4 metra. Szacunkowa waga ciągnika wynosi około 1,5 tony, choć nie był ważony na precyzyjnej wadze.
Układ napędowy
Ciągnik posiada stały napęd na cztery koła, co jest absolutnie niezbędne w trudnym terenie leśnym. Zastosowano mosty od BMW E46 - tylny most jest zaspawany na stałe, a przedni jest w standardowej konfiguracji. Półosie wykonano samodzielnie z pełnego HS'u i są hartowane. Mosty zostały zamocowane powyżej ramy, co zapewnia gładki spód i lepszą przejezdność.
Skrzynia główna, służąca do zmiany biegów w czasie jazdy, pochodzi z VW (5-biegowa). Dodatkowo zainstalowano drugą skrzynię z BMW (również 5-biegową), pełniącą funkcję reduktora. Ta kombinacja umożliwia precyzyjne dopasowanie prędkości i momentu obrotowego do warunków pracy w lesie.
Układ kierowniczy i hamulcowy
Skręt ciągnika realizowany jest za pomocą siłownika hydraulicznego, zasilanego zębatą pompą hydrauliczną i orbitrolem. Moc na skręcie wynosi około 3 ton, co zapewnia precyzyjne manewrowanie. Hamulce są tarczowe hydrauliczne, pochodzące z BMW, z dwuobwodowym systemem dla zwiększenia bezpieczeństwa.
Wyposażenie do prac leśnych
Wyciągarka
Bęben i zębatka wyciągarki zostały zaadaptowane ze Stara. Duży bęben, ważący wraz z zębatką około 200 kg, stanowi dodatkowe dociążenie tyłu ciągnika. Jego duża średnica minimalizuje zużycie liny, która obecnie ma 8 mm grubości i około 45 metrów długości. Moc wyciągarki przy ciśnieniu 100 bar wynosi około 1,5 tony, a prędkość zwijania/rozwijania liny to około 40 m/min.
Tylna płyta
Niezbędnym elementem przy tak mocnej wyciągarce jest opuszczana płyta, wykonana z blachy o grubości około 10 mm. Jest ona opuszczana za pomocą jednego siłownika hydraulicznego, a jej siła wynosi około 5 ton. Służy do stabilizacji ciągnika podczas pracy wyciągarki.
Mygłownica
Mygłownica jest jeszcze bardziej kluczowym elementem w ciągniku zrywkowym, pracującym w trudnym terenie. Służy nie tylko do mygłowania drewna w stosy, ale również, a może przede wszystkim, do podpierania ciągnika dla bezpieczeństwa podczas zjazdu oraz wykonywania szlaku zrywkowego. Ramiona mygłownicy wykonano z ceownika 80 mm, wzmocnionego płaskownikiem. Sterowana jest za pomocą dwóch siłowników hydraulicznych i jest w stanie unieść przód ciągnika.
Żuraw
Na wieży wyciągarki zamontowany jest również żuraw, służący do układania i ładowania ciężkich kłód na przyczepę.
Strefa 4x4 Zmagania Terenowe 2026 - Offroad na Mazurach
Układ hydrauliczny i zbiorniki
Mygłownica, wyciągarka i płyta są zasilane pompą tłoczkową. Do potrzeb ciągnika wyspawano dwa zbiorniki - jeden na ropę o pojemności 12 litrów i drugi na olej hydrauliczny, również o pojemności 12 litrów.
Opony i zawieszenie przyczepy
Ciągnik jest wyposażony w opony typu "jodła" o rozmiarze 10.0/75-15.3', które doskonale sprawdzają się w terenie. W razie potrzeby montowane są łańcuchy. Przyczepa posiada własnoręcznie wykonane wahliwe wahacze, piasty 4x BMW i koła 15' również od BMW.
Przyczepa jest wyposażona w hydrauliczne hamulce tarczowe na wszystkie 4 koła, sterowane pneumatyką za pomocą tzw. "4. pedału" umieszczonego obok sprzęgła. Wciśnięcie pedału otwiera zawór pneumatyczny, który wysyła ciśnienie do siłownika pneumatycznego, ten zaś uruchamia pompę hydrauliczną od BMW, sterującą dwuobwodowymi hamulcami przyczepy. Zbiornik na powietrze wykonano ze starej gaśnicy, a kompresor to samochodowy model podłączany pod zapalniczkę, utrzymujący ciśnienie 5 bar. System ten jest w 100% wystarczający, blokując koła na dotyk pedału i utrzymując ciągnik stabilnie na każdym wzniesieniu.
Podsumowanie projektu
Z początkowego założenia, że miał to być niewielki ciągniczek do zrywki gałęzi, wybudowano profesjonalny sprzęt. Maszyna ta jest w stanie wyciągać dłużyce z terenów, gdzie nawet duże ciągniki zrywkowe LKT mają problemy z jazdą, a jej wydajność pracy nie odbiega od tej osiąganej przez znacznie większe maszyny. Cały projekt i jego wykonawstwo są w 100% dziełem Emila Lemańskiego i jego ojca.