Branża transportowa stale się rozwija, a na polskich drogach codziennie można spotkać setki ciężarówek i innych pojazdów przeznaczonych do transportu materiałów. Planując założenie floty ciągników siodłowych lub potrzebując pojazdu do okazjonalnego transportu, warto poznać kluczowe aspekty związane z ich wyborem i eksploatacją.
Rodzaje ciągników samochodowych i ich przeznaczenie
Wyróżnia się dwa rodzaje ciągników samochodowych: balastowe i siodłowe. Oba przeznaczone są głównie do ciągnięcia naczepy, która nie ma własnego napędu. Najpopularniejsze są auta w wersji z siodłem, które sprawia, że pojazd jest niezwykle skrętny nawet przy dużym obciążeniu. Chętnie wykorzystywane są także ciągniki balastowe, ze względu na możliwość ciągnięcia przyczep o wielu osiach i dużej ładowności.
Lekkie ciągniki siodłowe
Masa ciągnika siodłowego jest ściśle kontrolowana przez przepisy, które zawiera Dział II Obwieszczenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 27 października 2016 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia. Zgodnie z regulacjami prawnymi, dopuszczalna masa całkowita ciągnika siodłowego z naczepą przeznaczoną do transportu intermodalnego i przewożącego kontenery nie może przekraczać 42 ton (dla pojazdu 2-osiowego) lub 44 ton (dla modelu 3-osiowego).
Na rynku z powodzeniem można znaleźć ciągniki o wadze 6 lub 7 ton, które razem z naczepą ważą nie więcej niż 12-13 ton, jak np. Scania P, Volvo FM czy DAF CF. Kabiny tych samochodów zazwyczaj mają niewielkie rozmiary i są pozbawione wielu udogodnień, m.in. łóżka. Doskonale sprawdzają się jednak w transporcie krajowym oraz dla kierowców, którzy na noc wracają do domu. Dzięki niewielkiej wadze mają dużą ładowność, do nawet 27-28 ton!
Ciągniki siodłowe z hydrauliką
Wbudowany zestaw hydrauliczny jest niezbędny w ciągnikach siodłowych z przyczepą. To nowoczesne rozwiązanie umożliwia wywroty oraz rozładunek paliw, a także gazu. Dzięki hydraulice cały proces przebiega sprawnie i bezpiecznie dla wszystkich pracowników. Układ jest także niezbędny do obsługi ruchomej podłogi w naczepach. Koszt instalacji systemu hydraulicznego wynosi kilkanaście tysięcy złotych, w zależności od modelu auta.
Aspekty eksploatacji i komfortu kierowcy
Ergonomia kabiny DAF CF
Firma DAF szczyci się, że kierowca jest dla niej najważniejszy. Czołowy model XF105 ma jedną z najobszerniejszych kabin na rynku. W mniejszym CF kierowca również może czuć się swobodnie. Atutem DAF-a FT CF 85.410 jest nisko położona kabina. DAF CF jest owocem kompromisu, podobnie jak Mercedes Axor czy Renault Premium, musi sprostać zróżnicowanym wymaganiom. Może jeździć na krótszych trasach z typowymi naczepami plandekowymi, ale także służyć jako podwozie pod wywrotkę, betoniarkę czy chłodnię.
Do DAF-a CF wsiada się po trzech stopniach, co ułatwiają uchwyty z obu stron. Niestety, niżej położona kabina skutkuje nieco wyższym tunelem silnika. Różnica 4 cm na niekorzyść DAF-a jest widoczna, co sprawia, że kabina wydaje się ciaśniejsza, choć wysokość od podłogi do sufitu wynosi w DAF-ie 160 cm, a w Mercedesie z analogiczną kabiną 151 cm. Wykończenie wnętrza DAF-a sprawia dobre wrażenie - tworzywa sztuczne są miłe w dotyku i mają ciepłą kolorystykę. Tablica rozdzielcza ma kształt i wielkość niemalże jak w samochodzie osobowym.
Fotele i leżanki
Fotel kierowcy z regulacją wysokości, pochylenia oparcia i siedziska oraz twardości tłumienia jest bez zarzutu. Dzięki wysuwanej poduszce siedziska nawet wysocy kierowcy mogą liczyć na dobre podparcie ud. Fotele pasażera są standardowo wyposażone w zagłówek.
Dostępnych jest kilka stylów foteli: winylowe, z tkaniny tekstylnej i welurowe. Można wybierać spośród trzech różnych poziomów komfortu:
- Progressive (welur lub skóra)
- Dynamic (tkanina tekstylna)
- Robust (winyl)
Dodatkowa swoboda wynika z elastyczności - całkowity zakres regulacji poziomej wynosi 240 milimetrów, a pionowo 100 milimetrów. Wentylowany fotel z zawieszeniem pneumatycznym, podłokietnikiem i wszechstronną regulacją, także z przedłużaniem siedziska, zapewnia wygodną pozycję za kierownicą, co jest bardzo przydatne na dłuższych trasach.
Wypoczynek zapewnia leżanka z grubym materacem. Wcięcia na końcach sprawiają, że nie ogranicza możliwości regulacji foteli. W kabinie znajdują się dwa łóżka z grubym, wygodnym materacem. Wymiary leżanek to 74×200 cm z częścią środkową o szerokości 81,5 cm lub 74×200 cm, wysuwana do 88×200 cm, z częścią środkową o szerokości 95,5 cm. Leżanka w kabinie Globetrotter XXL ma 213 cm długości, a szerokość w części głowy, środkowej i stóp wynosi odpowiednio 99/106,5/91 centymetrów. Leżankę można wyposażyć w materac piankowy lub komfortowy materac o grubości 16 cm ze sprężynami kieszeniowymi. Dostępne są trzy wersje różniące się twardością: miękki, średnio-twardy i twardy. Dostępne są również dwie opcje nakładki ochraniacza na materac, poprawiające komfort.
Schowki i oświetlenie
W kabinie znajduje się schowek nad przednią szybą, zawierający cztery kieszenie DIN i dwa duże schowki z żaluzjami, zlokalizowane po stronie kierowcy i pasażera. Na tylnej ścianie znajduje się lekka górna półka z doskonałym oświetleniem. Pod dolną leżanką umieszczono dwie szuflady o łącznej pojemności 130 l. Pod dolną koją znajduje się pojemna wnęka, gdzie umieszczono chłodziarkę o pojemności 33 l. Z obydwu stron znajdują się dwa duże schowki, dostępne zarówno z zewnątrz, jak i z wnętrza kabiny.
Wentylacja i klimatyzacja
Wlot powietrza znajduje się po lewej stronie kabiny i jest dostępny w wersji wysokiej lub niskiej, zależnie od zastosowania pojazdu. Każda kabina może być wyposażona w nieotwierane okno dachowe (standard) lub wywietrznik dachowy (opcja), uchylany o 50 mm, które służą również jako wyjście bezpieczeństwa.
Trzy alternatywne układy klimatyzacji pozwalają kontrolować temperaturę:
- Konwencjonalny układ wentylacji i ogrzewania.
- Układ klimatyzacji sterowany ręcznie (MCC).
- Układ klimatyzacji sterowany automatycznie (ECC/ECC2), który może również zawierać czujniki nasłonecznienia, mgły i jakości powietrza.
System I-ParkCool schładza kabinę podczas postoju pojazdu, bez konieczności uruchamiania silnika. W celu utrzymania komfortowej temperatury współdziała z ogrzewaniem parkingowym kabiny, co jest korzystne, gdy w nocy temperatura spada szybko i znacznie. System sprawdza stan akumulatorów, aby nie zagrozić zdolności rozruchowej. Oblicza także, ile mocy potrzeba do ogrzania lub schłodzenia kabiny, a w przypadku nie w pełni naładowanych akumulatorów, układ ustala intensywność chłodzenia. I-ParkCool jest o około 20 dB cichszy w porównaniu z urządzeniami konkurencyjnymi, co jeszcze bardziej zwiększa komfort noclegu. Klimatyzacja jest w pełni zintegrowana ze standardowym układem wentylacji, dzięki czemu zarówno ciepłe, jak i zimne powietrze jest równomiernie rozprowadzane po całej kabinie standardowymi kanałami nawiewu. System nie pogarsza własności aerodynamicznych kabiny ani nie ogranicza wysokości jej wnętrza.
Jak działa klimatyzacja samochodowa? - Elementy i ich funkcje - Układ klimatyzacji samochodowej
Kierownica i sterowanie
Zakres regulacji wysokości kierownicy wynosi 90 mm, a zakres regulacji kąta pochylenia - 28°. Na miękkiej kierownicy umieszczono przyciski sterujące systemem informacyjnym i audio oraz tempomatu. W wersji z regulowaną kolumną kierownicy (opcja) kierownicę można dodatkowo regulować w płaszczyźnie pionowej w zakresie od -5° do +15°, co jeszcze bardziej zwiększa komfort kierowcy. Centralny zamek z pilotem wyposażono w funkcję kontroli świateł zewnętrznych.
Osiągi i ekonomika: DAF CF 440 z silnikiem Paccar MX-11
Ciągniki siodłowe DAF, w tym model CF, oferowane są z licznymi innowacjami, które powodują podniesienie ich wydajności. Usprawnienia zastosowane w silniku Paccar MX-11, w połączeniu z innowacyjnymi rozwiązaniami technologicznymi, takimi jak przewidujący tempomat, przewidująca zmiana biegów i tryb Eco mają zapewniać łącznie oszczędność paliwa na poziomie 4-5 procent. W takiej konfiguracji do napędu mógłby być zastosowany też większy silnik - MX-13. Mniejszy silnik MX-11 oferuje jednak tę zaletę, że kabina jest niżej zawieszona (do kabiny Space Cab prowadzą tylko dwa stopnie) i łatwiej do niej wsiadać i z niej wysiadać, co w regionalnym transporcie dystrybucyjnym nie jest bez znaczenia.
Popularny silnik Paccar MX-11 został poddany modernizacji. Poprawiono w nim przepływ oleju oraz zapewniono bardziej efektywne spalanie, dzięki przeprojektowaniu komory spalania, ulepszeniu wtrysku paliwa i oprogramowania sterującego fazami wtrysku. Tryb Eco to nowe, standardowe rozwiązanie w wyposażeniu CF-a, które redukuje moment obrotowy silnika o 10% na pierwszych jedenastu biegach, zapewniając dodatkową oszczędność paliwa podczas codziennego użytkowania. Większość sytuacji drogowych zwykle nie wymaga pełnego przyspieszenia.
Systemy wspomagające kierowcę
Przewidujący tempomat wykorzystuje GPS, aby ustalić dokładne położenie pojazdu i określić sposób pokonania drogi przez kolejne 1-2 km. System „spogląda” do przodu i przewiduje np. pochyłości terenu. Punktem wyjścia technologii jest jazda na najwyższym możliwym biegu przez jak najdłuższy dystans. Efektem jest mniejsza ilość redukcji i praca jednostki napędowej przy niższej prędkości obrotowej, co ogranicza zużycie paliwa. Po zbliżeniu się do szczytu wzniesienia system zapobiega zmianie biegu na niższy. W niektórych sytuacjach system zezwala na jazdę z prędkością poniżej zaprogramowanej, na przykład gdy pojazd znajduje się w pobliżu szczytu podjazdu, a system „wie”, że energia potencjalna spowoduje szybkie osiągnięcie wymaganej prędkości podczas zjazdu.
Hamulec silnikowy MX, o trzech zakresach mocy, które można wybrać za pomocą dźwigni na kolumnie kierownicy, pozwala wytracać prędkość prawie bez używania hamulca zasadniczego, co oszczędza klocki hamulcowe. Choć mniejszy silnik nie jest tak „elastyczny” jak jednostka 13-litrowa i wymaga dłuższego ciągnięcia na niższych biegach, spokojna jazda z MX-11 odpłaci się przyjemną i oszczędną eksploatacją.
System Driver Performance Assistant dostarcza kierowcy szczegółowych informacji na temat wyników zużycia paliwa, efektywności przewidywania sytuacji na drodze oraz zwalniania oszczędzającego hamulce zasadnicze pojazdu. Nową funkcją jest wyświetlanie informacji z tachografu na wyświetlaczu centralnym, co zapewnia kierowcy przejrzyste informacje na temat czasu jazdy czy prędkości i pomaga zapobiegać łamaniu przepisów. Wyświetlane są również informacje o zbliżającym się terminie następnego przeglądu pojazdu, co pomaga dopilnować cyklicznych przeglądów.
Zużycie paliwa w praktyce
Na trasie w okolicach Wrocławia w podobnym teście uzyskano średnie zużycie paliwa około 22 l/100 km. Na ruchliwych drogach w okolicach Warszawy, gdzie często zatrzymują czerwone światła i korki spowodowane robotami drogowymi, udaje się uzyskać spalanie około 26 l/100 km. Testowany zestaw, z kompletem spoilerów i kurtyn, wygląda efektownie i jest bardziej efektywny. Podstawowe dane DAF FT CF 85: długość/szerokość/wysokość/pojemność 6,8/44 t (techniczna masa całkowita).
Ciągniki siodłowe MAN i ich popularność
Ciągniki siodłowe MAN cieszą się niesłabnącą popularnością wśród firm transportowych na całym świecie ze względu na niezawodność, komfort i mnogość opcji. Nie tylko moc silnika przyciąga kupujących. Cena używanego ciągnika siodłowego MAN waha się od około 50 000 złotych za modele z 2010 roku do około 1 miliona złotych za modele z 2023 roku. Zużycie paliwa w ciągniku siodłowym MAN TGX 440 jest determinowane przez różne czynniki, średnio zużywając około 30 litrów na każde przejechane 100 kilometrów.
Historia i ekstremalne rozwiązania: Silniki V16 w ciągnikach siodłowych
Dokładnie 94 lata temu, w styczniu 1930 roku, amerykańska firma Cadillac wprowadziła do oferty pierwszy w historii samochód z silnikiem V16. Wówczas była to jednostka o pojemności 7,4 litra, tankowana benzyną, zasilana przez dwa gaźniki i przeznaczona dla ekskluzywnych aut osobowych. Układ V16 pojawił się także wśród dalekobieżnych ciągników siodłowych, jeżdżących po drogach publicznych w USA lat 70-tych oraz 80-tych.
Detroit Diesel 16V92 - potwór V16
Ameryka od zawsze była ojczyzną wielkich i mocnych silników, a sytuacja ta miała odzwierciedlenie także w branży transportowej. Swego czasu niezwykle popularne były tam dwusuwowe jednostki marki Detroit Diesel, oferowane w widlastych wariantach 8- i 12-cylindrowych. Już pół wieku temu potrafiły one wykrzesać około 400-500 koni mechanicznych. Na temat konkretnej ciężarówki z silnikiem Detroit Diesel 16V92 wiadomo dosyć niewiele, a wszelkie informacje pochodzą od relacji osób, które z tym egzemplarzem miały bezpośrednią styczność.
Ciężarówka ta zaczynała życie jako standardowy Peterbilt 359 z podstawowym wariantem maski, gdzie długość liczona od przedniego zderzaka do tylnej ściany szoferki wynosiła 302 centymetry (sama maska miała około 130 centymetrów). Był to tak zwany glider kit (z ang. „szybowiec”), czyli ciągnik fabrycznie sprzedawany bez jednostki napędowej, co umożliwiało kierowcom samodzielny montaż dowolnego silnika, także używanego.
Uzupełniając swojego glidera, właściciel tego Peterbilta zdecydował się na bardzo nietypową jednostkę - dwusuwowy motor Detroit Diesel 16V92, czyli 24,14-litrowy potwór o układzie V16. W zależności od wersji generował on od 730 KM do nawet 960 KM mocy maksymalnej, a maksymalny moment obrotowy mógł wynosić od 3213 do 3735 Nm. Oprócz niesamowitych osiągów niezwykłe wrażenie robiły także wymiary jednostki: potężny dwusuw miał aż 2 metry długości, 1,2 metra szerokości, 1,5 metra wysokości, a jego masa dochodziła do nawet 2,2 tony! Nic dziwnego, iż silnika tego nie oferowano nigdy fabrycznie w samochodach ciężarowych.
Aby zmieścić tak ogromny motor do modelu 359, konieczne było przesunięcie kabiny i przedłużenie maski o 70 centymetrów. W efekcie cała osłona silnika miała aż 2 metry długości! Właściciel dodatkowo obniżył dach kabiny kierowcy oraz sypialni, przez co ciężarówka wizualnie sprawiała wrażenie jeszcze dłuższej. Pomimo tak ekstremalnych modyfikacji, prezentowany pojazd był przeznaczony do pracy. Według zebranych informacji, na co dzień wykorzystywano go do transportu ciężkich elementów stalowych. Ciągnik był przy tym bardzo głośny i niesamowicie paliwożerny, choć pod względem osiągów nie miał sobie równych. Nawet z bardzo wysokim tonażem był w stanie osiągnąć na prostej 100 mph, czyli 160 km/h. W późniejszych latach przerobiony Peterbilt zmieniał właścicieli i podobno przetrwał do dnia dzisiejszego, choć z innym silnikiem.
Werner Enterprises z silnikiem V16
W amerykańskiej branży zasłynął jeszcze jeden ciągnik z silnikiem V16, tym razem znacznie bardziej znany. Firma Werner jest jednym z największych przewoźników w USA, a sama firma raczej nie kojarzy się z klasycznym podejściem do transportu. Na co dzień użytkuje ogromną flotę aerodynamicznych ciągników w popularnych konfiguracjach, stosunkowo tanich w zakupie i ekonomicznych w eksploatacji. Werner jest też jedną z tych amerykańskich firm, które dobrowolnie wyposażyły swoje pojazdy w ograniczniki prędkości, znacznie ograniczając swobodę pracy kierowców.
Podobnie jak w przypadku omawianego wcześniej Peterbilta, także tutaj zastosowano ponad 24-litrowy motor 16V92. Co więcej, dzięki dołożeniu większych turbosprężarek uzyskał moc co najmniej 1100 KM! Za przekazanie tej mocy odpowiada manualna, niezsynchronizowana, 16-biegowa skrzynia Eaton Fuller. Poza tym ciągnik ma aż 7,6-metrowy rozstaw osi, długi nawet jak na amerykańskie realia. Jest to pojazd wystawowy, który nie uczestniczy w codziennej pracy. Dlatego, pomimo 25 lat, może poszczycić się przebiegiem na poziomie zaledwie 6500 kilometrów. Ciągnik podobno dosyć często przyciąga uwagę amerykańskiego Departamentu Transportu (odpowiednik polskiego ITD), który już niejednokrotnie wystawił mandat za zbytnie obciążenie przedniej osi. Wynika to z faktu, że Amerykanie stosują z przodu osie zaledwie 5,5-tonowe, a sam silnik waży tutaj przecież ponad 2 tony.
Zakup ciągnika siodłowego: leasing czy gotówka?
Pojazdy do transportu ładunków kosztują kilkaset tysięcy złotych. Niewiele początkujących firm dysponuje takim budżetem. Aby móc zainwestować w wysokiej jakości ciągniki siodłowe, warto rozważyć inną formę finansowania, czyli leasing. Dzięki temu rozwiązaniu można korzystać z samochodów bez dodatkowych kosztów, np. związanych z wkładem własnym i bez ryzyka obniżenia zdolności kredytowej, co jest niezwykle ważne zwłaszcza w początkowych latach prowadzenia przedsiębiorstwa. Umowa leasingu jest zawierana zazwyczaj na okres od 2 do 6 lat. W tym czasie należy dbać o pojazd, użytkować go zgodnie z przeznaczeniem, wykonywać niezbędne naprawy, regularnie spłacać raty oraz płacić za ubezpieczenie i wykonywać niezbędne przeglądy techniczne.
Można także kupić ciągnik siodłowy na własność z rynku pierwotnego lub wtórnego. Używane pojazdy są w dobrej cenie, jednak często mają duży przebieg kilometrów. Najkorzystniej kupować 2-3 letnie auta, np. poleasingowe, które były wykorzystywane wyłącznie w transporcie krajowym.
Cena ubezpieczenia ciągnika siodłowego
Ciągniki samochodowe, tak jak pozostałe pojazdy mechaniczne zarejestrowane i dopuszczone do ruchu, muszą być objęte ubezpieczeniem od odpowiedzialności cywilnej (OC). Polisa OC chroni kierowcę przed poniesieniem finansowych konsekwencji po wyrządzonych szkodach oraz gwarantuje poszkodowanym godne odszkodowanie na pokrycie wszystkich zniszczeń. Ciągniki siodłowe warto ubezpieczyć także od następstw nieszczęśliwych wypadków, zdarzeń losowych, kradzieży lub uszkodzeń spowodowanych przez kierowcę, np. przez niewłaściwe parkowanie. Polisa AC (Auto Casco) jest wymagana m.in. przez leasingodawców. Jeśli masz prywatny samochód, możesz zrezygnować z Auto Casco, jednak nie jest to korzystne rozwiązanie w razie problemów na drodze.
Cena ubezpieczenia dla ciągnika siodłowego waha się od kilku do kilkunastu tysięcy złotych. Na wysokość składki wpływ mają:
- model pojazdu, pojemność silnika oraz sposób użytkowania
- wysokość zniżek zgromadzonych przez właściciela
- ryzyko związane z poruszaniem się po drodze - polisa dla aut, które wyjeżdżają za granicę, a zwłaszcza poza Unię Europejską, jest droższa niż dla samochodów przeznaczonych dla transportu krajowego
- historia ubezpieczenia oraz wypadków
- wysokość sum gwarantowanych
Aby poznać dokładną wycenę ubezpieczenia OC i AC, warto sprawdzić internetowy kalkulator ubezpieczeń, np. na Wygodnie.pl. Decydując się na polisę z Auto Casco, warto zapoznać się z Ogólnymi Warunkami Ubezpieczenia, aby lepiej poznać zakres ochrony danego towarzystwa.