Zetor Tractors a.s. to czeski producent ciągników rolniczych, będący częścią słowackiego holdingu HTC Investments. Firma Zetor ma bogatą historię innowacji, wprowadzając między innymi jeden z pierwszych systemów hydraulicznych znany jako Zetormatic. Była również pionierem w produkcji w pełni zintegrowanej, bezpiecznej kabiny zawieszonej na gumowych poduszkach, co znacząco redukowało hałas i wibracje.
Początki i rozwój firmy
Historia firmy sięga okresu powojennego. Pierwszy traktor Zetor, model Z25, został zaprezentowany 15 marca 1946 roku. Pięć miesięcy później zatwierdzono znak towarowy marki Zetor. W 1947 roku rozpoczęto sprzedaż większych ilości ciągników, a do krajów takich jak Polska, Dania, Belgia czy Irlandia trafiło około 3500 sztuk. W latach 1947-1949 wyprodukowano model Zetor 15 - jednocylindrową jednostkę z silnikiem Diesla o mocy 15 KM i 6-biegową przekładnią, osiągającą prędkość maksymalną 22 km/h. Kolejnym udanym modelem był Zetor 25. Po pierwszej dekadzie działalności, w 1956 roku, wprowadzono gąsienicowy model Zetor Super P. Zetor był również pierwszą firmą na świecie, która zaczęła stosować te same części w różnych modelach traktorów, co upraszczało produkcję i serwis.
Po 1960 roku do oferty dołączyły kolejne modele: Zetor 3011, 2011 i 4011. W 1964 roku nawiązano współpracę z polskim Ursusem w zakresie produkcji. W latach 1966-1976 Zetor wprowadził mocniejsze ciągniki (od 80 do 160 KM). Model 8011, pierwszy z serii UR II, zdobył liczne nagrody dzięki zastosowaniu innowacyjnych technologii. W 1975 roku Zetor przedstawił pierwszy 6-cylindrowy model - 12011. W kolejnej dekadzie nazwa "Zetor" stała się oficjalną nazwą firmy, a marka zyskała globalne uznanie.
Serie ciągników Zetor
Seria UR I
Seria UR I obejmowała modele takie jak Zetor 5340, produkowane w latach 1995-1997, wyposażone w 4-cylindrowe silniki Diesla o pojemności 3,6 litra i mocy 53 KM, z chłodzeniem cieczą. Ciągnik ważył 3530 kg i miał wymiary 3,76 m długości, 1,85 m szerokości i 2,82 m wysokości.
Model Zetor 2511 był produkowany od 1971 do 1984 roku. Posiadał 4-cylindrowy silnik o pojemności 4562 cm³ i mocy 80 KM, z momentem obrotowym 266 Nm. Napęd przenoszony był przez mechaniczną skrzynię biegów (16 biegów do przodu, 8 do tyłu), a maksymalna prędkość wynosiła 28 km/h. Ciągnik miał napęd 2x4.
Zetor 5211, produkowany w latach 1987-1993, był wyposażony w 3-cylindrowy silnik Z5201 o mocy 51 KM i momencie obrotowym 165 Nm. Posiadał mechaniczną skrzynię biegów (10 biegów do przodu, 2 do tyłu) i opcjonalny napęd 4x4. Masa ciągnika bez obciążników wynosiła 3180 kg.
Model Zetor 3320, produkowany w latach dziewięćdziesiątych XX wieku, należał do serii UR I. Wyróżniał się kabiną osadzoną na czterech blokach, ogrzewaniem i wentylacją w dachu oraz zawieszonymi pedałami hamulca. Maszyna wyposażona była w 3-cylindrowy silnik o mocy 33,1 kW i pojemności 2,7 l.
Ciągnik Zetor 2023, znany również jako John Deere model 2400 na rynku amerykańskim, był produkowany w latach 1992-1999. Posiadał 4-cylindrowy silnik o pojemności 3922 cm³, mocy 81 KM i maksymalnym momencie obrotowym 281 Nm. Wyposażony był w mechaniczną skrzynię biegów (10 biegów do przodu, 10 do tyłu) oraz napęd 4x4.
Seria UR II Crystal
Zunifikowana rodzina ciągników UR II Crystal została skonstruowana w Polsko-Czechosłowackim Ośrodku Badawczo-Rozwojowym Ciągników w Brnie. Jej odpowiednikiem były ciągniki ciężkie produkowane przez ZM Ursus. Nazwa serii pochodzi od czeskiego architekta Otakara Diblíka. Produkcja podzespołów była rozdzielona między kooperantów: ZTS Martin (silniki), ZVL Považské strojárne (przekładnie), ZPC Ursus Warszawa (tylne mosty), Uzina Tractorul Brașov (przednie mosty), Agromet Archimedes Wrocław (podnośnik i układ hydrauliczny). Ciągnik ten, choć powstał w biurach Zetora, był konstrukcją polską, z kierownikami prac Eugeniuszem Ajzenbergiem (silnik) i Jerzym Stożkiem (układ napędowy). W 1968 roku wdrożono do produkcji pierwszy ciągnik tej serii - Zetor Crystal 8011, który zdobył złoty medal na międzynarodowych targach w Brnie w 1970 roku. W tym samym roku zaprezentowano prototyp modelu Zetor 8045 Crystal z przednią osią napędzaną.
Na początku lat osiemdziesiątych XX wieku ciągniki te były wyposażone w cztero- i sześciocylindrowe silniki marki Zetor, produkowane w Zbrojovka Brno. Przekładnia składała się z 4-biegowej skrzyni z 2-stopniową redukcją i wzmacniacza momentu obrotowego, umożliwiającego zmianę biegów pod obciążeniem. Seria UR II wyposażona była w nowoczesną kabinę bezpieczeństwa zamontowaną na sprężynach gumowych, z fotelem kierowcy z amortyzowanym zawieszeniem, ogrzewaniem i wentylacją. Ciągniki posiadały hydraulikę siłową o udźwigu do 4 ton. Ułatwienia obsługi obejmowały podwieszone pedały, hydrauliczne sterowanie sprzęgłem i hamulcami, sterowanie hydrostatyczne oraz nowe teleskopowe siłowniki drzwi i okien. Elektrohydrauliczne załączanie napędu przedniego mostu, wzmacniacza momentu, WOM i mechanizmu różnicowego osi przedniej.
Silniki Martin Diesel były 4- lub 6-cylindrowe, zasilane olejem napędowym, z bezpośrednim wtryskiem paliwa i chłodzeniem cieczą. Turbodoładowane silniki osiągały moc maksymalną 90, 100, 140, 160 KM. Zużycie paliwa wynosiło 235 g/kW/h dla doładowanych i 240 g/kW/h dla wolnossących. Zsynchronizowane skrzynie biegów miały 8 biegów do przodu w 2 zakresach i 4 do tyłu, które dzięki wzmacniaczowi momentu dawały 16 biegów do przodu i 8 do tyłu. Hamulce nożne były dwuobwodowe, suche tarczowe, sterowane hydraulicznie. Hamulec ręczny działał mechanicznie. Podnośnik hydrauliczny oferował sterowanie pozycyjne, siłowe, mieszane i ciśnieniowe. Układ hydrauliki zewnętrznej dostarczał olej pod ciśnieniem do maszyn rolniczych za pomocą szybkozłączy ISO. Wydajność pompy hydraulicznej wynosiła 41 l przy ciśnieniu 16 MPa. Maksymalna siła podnoszenia wynosiła 39 kN dla TUZ 2 kategorii, 50 kN dla TUZ 2 i 3 kategorii. Opcjonalnie siła podnoszenia mogła być zwiększona do 65 kN poprzez dodatkowy siłownik pomocniczy. TUZ sterowany był mechanicznie. Ciągniki z przednim napędem mogły być wyposażone w przedni TUZ 2 kategorii ISO, o maksymalnej sile podnoszenia 15 kN i 25 kN przy 14 MPa. Wymagane opony to 12,4-28; 14,9-24; 14,9-28, z minimalnym rozstawem 1800 i 1900 mm. Opcjonalnie dostępny był przedni WOM z 21 wypustami, o średnicy 35 mm dla 1000 obr./min.
Ciągniki Zetor 6245 produkowane w latach 1985-1995, posiadały cztero-cylindrowy silnik Zetor 6201 o pojemności 3,5 litra. Wał odbioru mocy pracował z prędkością 540 obr./min. Ciężar ciągnika dochodził do 3390 kg. Długość maszyny wynosiła 3800 mm, szerokość 1981 mm, a rozstaw osi 2230 mm. Napęd na cztery koła ułatwiał pracę.
Zetor 11545, produkowany od 1984 do 1987 roku, był jednym z najmocniejszych ciągników Zetora w tamtym okresie. 6-cylindrowy silnik o momencie obrotowym 362 Nm generował moc 115 KM. Układ napędowy z 16 biegami do przodu i 8 do tyłu, wraz z napędem 4x4, sprawdzał się w trudnych warunkach polowych. Udźwig tylnego TUZ wynosił 4000 kg.
Pierwsze ciągniki Zetor 8145 pojawiły się na rynku w 1985 roku, a produkcja zakończyła się w 1991 roku. Posiadały czterocylindrowy silnik o pojemności 4,6 litra i napęd na wszystkie cztery koła. Waga ciągnika nie przekraczała 4263 kg, a rozstaw osi wynosił 2380 mm.
Produkcja ciągnika Zetor 10145 rozpoczęła się w 1985 roku i zakończyła w 1991 roku. Wyposażony był w chłodzony cieczą, czterocylindrowy silnik o pojemności 4,6 litra i napęd na wszystkie cztery koła. Skrzynia biegów oferowała 16 biegów do przodu i 8 do tyłu.
Ciągniki tej modernizacji charakteryzowały się zwiększoną mocą dzięki zwiększeniu skoku tłoka z 110 do 120 mm, zwiększoną prędkością maksymalną do 30 km/h oraz hydraulicznymi hamulcami tarczowymi suchymi. W 1989 roku do produkcji weszły modele wyposażone w turbodoładowany silnik Z 7701 T - Zetor 7711 Turbo oraz Zetor 7745 Turbo.
Nazwa Major powróciła do serii UR I wraz z modernizacją modelu 92, wyposażonego w silniki typu EKO spełniające normę EHK96.
Zaprezentowane na targach Agritechnica'97 nowe ciągniki z serii UR I model 97 Super, posiadały nową panoramiczną kabinę bezpieczną ze skutecznym wyciszeniem i ulepszoną widocznością, zunifikowaną z rodziną ciągników UR III, nową maskę silnika, napęd na 4 koła uruchamiany elektropneumatycznie oraz mokre hamulce tarczowe. W sprzedaży oferowana była wersja o zwiększonej prędkości maksymalnej 40 km/h.
Seria UR II C M98 i Forterra
Ciągniki te stanowią modernizację serii UR II C. Reprezentują one udoskonalenie poprzedniej rodziny UR II C M98 ze wzmocnionym tylnym mostem. Modele 14345, 16345, 18345 są wyposażone w turbodoładowanie. Sprzęgło główne jest jednostopniowe, suche, sterowane hydraulicznie. Największą modernizacją w zakresie biegów roboczych jest wprowadzenie nowej 16/16 w pełni zsynchronizowanej skrzyni P 90.2. Odstęp między poszczególnymi prędkościami biegów wynosi 13-14% (modele 11311, 11345, 12311, 12345). Skrzynia P 135.1 16/8 została przygotowana dla modeli 12345, 14345, 16345 i 18345. Wszystkie modele są wyposażone w dwustopniowy wzmacniacz momentu, który podwaja liczbę biegów.
W 1998 roku poddano modernizacji serię UR III, która otrzymała nazwę Forterra. Wprowadzono nową skrzynię biegów 24/18 z 3-stopniowym wzmacniaczem momentu obrotowego, elektroniczne sterowanie TUZ (EHR) marki Bosch, wydajniejszą pompę hydrauliczną (60 lub 70 l/min) oraz nowe przednie obciążniki. Zmieniono wnętrze i dach kabiny, stopniowo modyfikowano maskę silnika. Zmodernizowano silniki i wprowadzono nowy firmy SAME 1006.6W (110 KM) w modelu 11641. W 2001 roku wprowadzono nowy model 11441 z własnym 110-konnym silnikiem, a silnik SAME zmieniono na doładowany 1000.6 WT1 (116 KM), później 1000.6 WT1E, a oznaczenie ciągnika na 11741. W 2007 roku zaprzestano montażu silnika 1000.6 WT1E z powodu niespełniania normy EURO III i wprowadzono własny 120-konny silnik 1504 (11741 4C).
W 2010 roku dokonano kolejnej modernizacji, zmieniając oznaczenie modeli. Modernizacja obejmowała wprowadzenie 350 mm sprzęgła, nową maskę uchylaną całościowo do góry, lepsze wykończenie kabiny oraz nowy model o symbolu 135 wyposażony w nowy 16-zaworowy silnik Zetor 1605. W lipcu 2020 roku zmieniono design ciągników rodziny Forterra na stylistykę opracowaną przez włoskie biuro projektowe Pininfarina.
Na targach AGROSHOW 2011 zaprezentowano nowy model Forterra 140 z silnikiem spełniającym normy EURO IIIB (od 2012 roku) przy użyciu filtra cząsteczek stałych HUSS MD-System. Inne innowacje w tym modelu to nowa skrzynia biegów z elektrohydraulicznym rewersem i 5-biegową przekładnią z 3-stopniowym wzmacniaczem momentu obrotowego (30/30), nowa przednia oś oraz zmieniona tapicerka kabiny, nowy fotel pasażera i deska rozdzielcza. Ciągnik został wydłużony, co zwiększyło jego właściwości trakcyjne i uciąg. Zastosowano nowe rozwiązania hydrauliki, zwiększając udźwig do 7000 kg.
W 2013 roku wprowadzono zmodernizowaną Forterra HSX model 2013. Seria zaprezentowana w 2014 roku na targach Techagro w Brnie, wyposażona w silniki Zetor spełniające normę 3B za pomocą filtrów DOC i DPF. Silnik Z1716 w modelu 150 HD posiada elektronicznie sterowaną pompę wtryskową, tylną oś szerszą o 266 mm z wyższą nośnością o 16% w porównaniu z modelem HSX. Konsola przedniej osi została wydłużona o 130 mm (rozstaw osi 2720 mm). Nowa przednia oś Carraro 20.25 ze 100% blokadą mechanizmu różnicowego mogła być opcjonalnie wyposażona w amortyzację Carraro 20.25 SI wraz z amortyzacją kabiny. Kabina została wyposażona w nowy prawy panel z wielofunkcyjnym joystickiem hydrauliki. Udźwig tylnego podnośnika kategorii 3 wynosi 8500 kg.
Seria UR III
Od roku 1972 trwały prace nad zupełnie nową zunifikowaną rodziną ciągników oznaczoną jako UR III, która miała od 1978 roku zastąpić produkcję ciągników UR I. Seria ta została wdrożona do produkcji w 1991 roku. W tym czasie w Czechosłowacji następowały tendencje do podziału na dwa państwa, co doprowadziło do podziału majątków na czeski Zetor Brno (produkcja ciągników UR I) i słowacki ZTS Martin (produkcja ciągników UR II).
W 1992 roku wprowadzono ulepszoną wersję wywodzącą się z tej serii, pod nazwą "Zetor Major". Kolejna istotna zmiana została wprowadzona w serii UR I - traktory "Super" otrzymały silniki 3 i 4-cylindrowe w zakresie mocy od 45 do 82 KM. Firma została sprywatyzowana, a jej nazwa zmieniona na Zetor Spółka Akcyjna 1 lipca 1993 roku.
W 2000 roku nastąpiła rewitalizacja firmy, z licznymi zmianami organizacyjnymi i strukturalnymi. Poprzednie modele serii UR I zostały w 2004 roku zastąpione nowoczesnymi ciągnikami pod nazwą Proxima, natomiast seria UR II, po znacznej modernizacji, miała swoją premierę w 1998 roku pod nazwą Zetor Forterra.
Seria Proxima
Nowa rodzina ciągników lekkich (JRL), czyli Proxima, miała swoją premierę na targach Techagro w 2004 roku. Zastąpiła ona znaną serię Super, dziedzicząc po niej skrzynię biegów (10/2, 12/12, 20/4) wraz z tylnymi mostami oraz kabiny. W 2008 roku Proxima przeszła lifting: podnoszone maski umożliwiające lepszy dostęp do silnika, nowe oświetlenie poprawiające widoczność w nocy, akumulator przeniesiony pod prawą część kabiny, zwiększona pojemność zbiornika paliwa do 150 litrów, nowa podłoga kabiny z większą redukcją hałasu. Wprowadzono silniki spełniające normy emisji spalin EURO III, przedni most Carraro 20.16 o 20% większej nośności oraz przednie obciążniki z modelu Plus.
W nowych ciągnikach zmieniono stylistykę i kabinę. W przeprojektowanej kabinie zastosowano nowy opadający dach z oknem poprawiającym widoczność na ładowacz czołowy. Wewnątrz zastosowano nowe nawiewy, powiększono ich ilość i poprawiono wydajność klimatyzacji (o 58%). Nowa Proxima, w zależności od wersji, oferowała różne skrzynie biegów produkowane przez Czechów, podobnie jak silniki. Powracająca do oferty odmiana GP to z kolei 4-biegowa przekładnia z 2-stopniowym wzmacniaczem (16x16) i rewersem mechanicznym.
W 2006 roku na Międzynarodowych Targach Technologii Rolniczych TECHAGRO w Brnie zaprezentowano nową serię Proxima Plus. Składa się ona z 3 modeli z silnikami o mocach maksymalnych 80, 92 i 101 KM. Największą zmianą w tej serii w stosunku do zwykłej Proximy jest nowa skrzynia przekładniowa z chłodnicą oleju, zsynchronizowana z rewersem i 1-stopniowym wzmacniaczem momentu sterowanym elektrohydraulicznie, o łącznej liczbie biegów 16/16. Zmieniono dźwignie włączania biegów i rewersu. Wzmocniono także tylną oś, której nośność wynosi teraz 5000 kg. WOM jest wyposażone w mokre 4-tarczowe sprzęgło przenoszące większą moc. Szybkości WOM to 540 i 1000 obr./min. Podnośnik jest wyposażony w system Zetormatic. Pozostałe zmiany obejmują hydraulikę zewnętrzną 6+1, nowy typ obciążników z mocowaniami wyposażonymi w zaczep, pojemnik na akumulator pod kabiną, nowe materiały we wnętrzu kabiny. W wyposażeniu opcjonalnym można zamówić przedni Trzypunktowy Układ Zawieszenia (TUZ) o udźwigu 2,5 tony oraz przedni WOM (±1000 obr./min) przystosowany do prac przy dużych obciążeniach z mokrym 4-tarczowym sprzęgłem i wygodnym sterowaniem elektrohydraulicznym firmy Zuidberg.
Najnowsza rodzina ciągników, która zadebiutowała w kwietniu 2008 roku podczas targów Techagro w Brnie, to modele serii Proxima Power. Są one dłuższe o kilkanaście centymetrów od modeli rodziny Proxima. Stosowane są 4-cylindrowe turbodoładowane silniki zbliżone do tych znanych z serii Proxima Plus, o mocach maksymalnych od 82 do 101 KM, spełniające normę emisji spalin Tier 3. Jest to między innymi silnik o mocy maksymalnej 100 KM. Posiadają nową skrzynię biegów typu Power Shuttle z 3-stopniowym wzmacniaczem momentu obrotowego pochodzącym z serii Forterra. Umożliwia ona zmianę kierunku jazdy bez użycia sprzęgła. Cztery biegi zsynchronizowane można zmieniać bez wciskania sprzęgła nożnego za pomocą przycisku sterującego sprzęgłem elektrycznym. Maksymalna prędkość wynosi 40 km/h. Pojemność zbiornika paliwa powiększono do 175 litrów. Maska silnika otwiera się do przodu, co ułatwia dostęp do chłodnicy i filtrów. WOM posiada regulację czasu załączania, a wyjścia hydrauliczne zostały zaopatrzone w ociekacze oleju. Sprzedaż rozpoczęła się na początku 2009 roku.
Od kwietnia 2011 roku wszystkie modele Proximy (90, 100, 110, 120) zostały wyposażone w trójpunktowy układ zawieszenia oraz układ hydrauliczny włoskiej produkcji MITA. W odróżnieniu od oferowanego do tej pory rozwiązania, jest brak wewnętrznego cylindra, nowe sterowanie oraz zwiększony udźwig podnośnika do 4200 kg.
Seria Zetor Maxterra
W 2009 roku na targach rolniczych AgriTechnica zaprezentowano prototyp ciągnika rolniczego Zetor Maxterra, który zapowiadał powrót czeskiego producenta do ciągników wysokiej mocy. Zgodnie z zapowiedziami, seria ta miała być wyposażona w 6-cylindrowe silniki Zetor o mocach od 130 do 190 KM (96-140 kW), tylny most i skrzynię biegów ZF T-7200 (6-zakresowa z 4 biegami pod obciążeniem) oraz przedni most Carraro 20.29.
Seria Zetor Major
21 lutego 2013 roku do produkcji seryjnej wszedł nowy ciągnik Zetor Major, wyposażony w 4-cylindrowy silnik Zetor 1105 o mocy 76 KM, spełniający normy emisji spalin Stage IIIA, oraz układ napędowy Carraro T506. Zastosowano w pełni zsynchronizowaną 4-biegową skrzynię przekładniową z 3-biegową redukcją i biegiem wstecznym, co daje łącznie 12 biegów do przodu i 12 do tyłu. Od początku produkcji kabiny do tego modelu produkowane są w Polsce przez przedsiębiorstwo KOJA.
Produkcja i współpraca
W 1970 roku w Iskanderyiah (Irak) zbudowano montownię, gdzie do 1990 roku zmontowano ponad 80 tysięcy ciągników pod marką Antar. W tamtych latach Zetor osiągał rekordowe poziomy sprzedaży, utrzymując surowe normy jakościowe. W 1990 roku produkcja ciągników wynosiła około 28 tysięcy sztuk, by spaść do 5 tysięcy. Od 1993 roku, w ramach współpracy z John Deere, sprzedawano częściowo zmontowane w Brnie ciągniki serii UŘ I model 92 i UŘ III pod marką John Deere z serii 2000 w krajach Ameryki Łacińskiej. John Deere pomógł Zetorowi w poprawie logistyki, zarządzania jakością, obsługi klienta i dostaw części zamiennych.
W 1995 roku powstała w Kaliszu spółka Moto-Zetor Polska, która w latach 1995-1998 zleciła Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego „PZL-Kalisz” montaż 3600 sztuk ciągników Zetor. W maju 2002 roku spółka zmieniła nazwę na ZETOR POLSKA Sp. z o.o. W 2002 roku Zetor przechodził postępowanie upadłościowe. Liczba zatrudnionych spadła z 1278 do 720 osób z chwilą wejścia nowego właściciela pod koniec 2002 roku. Cała grupa Zetor zatrudniała wówczas 2274 pracowników.
W 2014 roku wyprodukowano 4635 sztuk ciągników, z czego 1300 wyposażono w kabiny. Typ 1 - UBK (tzw. wąska) produkowana przez Vlad Prešov (obecnie Słowacja) oraz Typ 2 - BK (tzw. szeroka) produkowana przez Letostroj Letovice (obecnie Czechy).
Aktualna oferta i dostępność
Zetor oferuje bogatą gamę traktorów, obejmującą maszyny o mocy od 15 do 170 koni mechanicznych. Zakres mocy dzieli się na poszczególne serie, a w każdej z nich znajdują się ciągniki różniące się mocą. Ciągniki rolnicze używane lub nowe ciągniki rolnicze Zetor są szeroko dostępne w Internecie. Wyszukiwanie fraz typu "zetor olx", "olx zetor 7211" czy "zetor forterra olx" pozwala znaleźć wiele ofert. Przy zakupie maszyn używanych należy dokładnie obejrzeć maszynę i poznać historię serwisowania. Szeroko dostępne części zamienne sprawiają, że ciągnik jest łatwy i tani w naprawie. W przypadku zakupu nowej maszyny warto rozważyć rozszerzoną gwarancję oraz zakup dodatkowego wyposażenia, takiego jak instalacja pneumatyczna, fotel pneumatyczny, dodatkowa para wyjść hydraulicznych, przedni TUZ czy ładowacz czołowy.
Obecnie na rynku dostępne są zamienniki dla ciągników Zetor, na przykład od producenta Arbos. Zetorowi obecnie nie idzie najlepiej, co może skłaniać do poszukiwania alternatywnych rozwiązań.