Historia i Rozwój Ciągników Rolniczych Ursus

Historia mechanizacji polskiego rolnictwa jest nierozerwalnie związana z dziejami Fabryki Ciągników Ursus. Marka ta, będąca ikoną polskiej wsi, przeszła długą drogę od skromnych początków do roli jednego z najważniejszych producentów maszyn rolniczych w Polsce i Europie.

Początki Przedsiębiorstwa i Rozwój Produkcji Silników (1893-1914)

W 1893 roku w Warszawie, Ludwik Rossman, Kazimierz Matecki, Emil Schönfeld wraz z czterema przedsiębiorcami: Stanisławem Rostkowskim, Aleksandrem Radzikowskim, Karolem Strassburgerem i Ludwikiem Fijałkowskim założyli przedsiębiorstwo o nazwie Towarzystwo Udziałowe Specjalnej Fabryki Armatur. Zafascynowani powieścią „Quo Vadis”, akcjonariusze postanowili nadać firmie nową nazwę, która miała się kojarzyć z mocą i siłą - tak powstał Ursus. W roku 1902 podjęli decyzję o rozbudowie zakładu i rozszerzeniu produkowanego asortymentu o silniki spalinowe.

W 1910 roku w nowo otwartej fabryce w miejscowości Wola, przy ulicy Skierniewickiej 27/29, rozpoczęto produkcję dwusuwowego, jednocylindrowego silnika z zapłonem gruszkowym o mocy 5 KM, wzorowanego na szwedzkim Bolinderze. W 1913 roku fabryka stała się głównym producentem silników spalinowych w Królestwie Polskim i jedynym ich dostawcą do Cesarstwa Rosji. Do 1914 roku wyprodukowano ogółem 6000 silników różnych typów o mocach od 5 do 450 KM, a w oferowanym asortymencie poważne miejsce zajmowały przewoźne silniki dla rolnictwa, tzw. lokomobile.

Pierwsze Polskie Ciągniki i Ekspansja Produkcyjna (1916-1929)

W latach 1916-1918 pod kierownictwem polskiego konstruktora prof. Kazimierza Taylora podjęto próbę skonstruowania pierwszego polskiego ciągnika. Od roku 1920 firmę nazwano Fabryką Silników i Traktorów „Ursus” Sp. Akc. Pierwszy traktor wyprodukowano dwa lata później.

Pierwotne projekty rozwojowe przedsiębiorstwa zakładały produkcję silników spalinowych o mocy 600 KM i traktorów rolniczych, lecz trudności produkcyjno-finansowe i sytuacja polityczna spowodowały, że program produkcyjny rozszerzono o zamówienia dla wojska. Fabryka podjęła produkcję maszyn do wytłaczania łusek do naboi, podstaw do karabinów maszynowych oraz montaż pocisków. W roku 1920 firma przyjęła nową nazwę: Zakłady Mechaniczne „Ursus” Spółka Akcyjna. W tym okresie rozpoczęto seryjną produkcję pierwszych polskich ciągników rolniczych, które nazywano ciągówkami.

Ciągówka „Ursus” była maszyną o konstrukcji wzorowanej na amerykańskim ciągniku „Titan” i miała około 25 KM mocy. Ogółem do 1927 roku wyprodukowano 100 sztuk ciągówek „Ursus”. W latach 1923-1927 w podwarszawskiej wsi Czechowice (obecnie warszawska dzielnica Ursus) wybudowano od podstaw Fabrykę Samochodów i Fabrykę Metalurgiczną. W tych latach zakłady przestawiły się na produkcję ciężarówek i autobusów montowanych na podwoziu o ładowności 1,5 tony. W 1928 roku wyprodukowano 300 sztuk, a w 1929 roku 350 sztuk samochodów. W skład ówczesnego URSUSA wchodziło sześć odrębnych zakładów, które produkowały m.in. maszyny rolnicze.

Powojenna Odbudowa i Narodziny Ciągnika C-45 (1946-1960)

Po odbudowie zakładów mechanicznych w Ursusie, zniszczonych w czasie II wojny światowej, rząd w roku 1946 zdecydował o rozpoczęciu w czechowickich fabrykach produkcji ciągników rolniczych. Polscy konstruktorzy pod kierunkiem prof. Edwarda Habicha opracowali (w oparciu o konstrukcję niemieckiego Lanz Bulldog) dokumentację ciągnika Ursus C-45. Ursus C-45 miał jednocylindrowy, dwusuwowy silnik o mocy 45 KM. Prace nad dokumentacją techniczną ukończono w lipcu 1946 roku. Produkcja seryjna ciągników już pod oznaczeniem C-45 uruchomiono we wrześniu 1947 roku. Do końca roku zbudowano ich 130 sztuk, zaś w I kwartale 1948 roku 227, a w kwietniu 1948 roku 103 egzemplarze. Pierwszy ciągnik zjechał z taśmy montażowej w 1947 roku wprost na defiladę 1-Majową.

Ciągnik ten produkowany był początkowo tylko w wersji na kołach stalowych, później na ogumionych. W latach późniejszych dokonano jego stopniowej modernizacji, wprowadzając podnośnik hydrauliczny, benzynowy rozruch, kabinę dla kierowcy i dostosowano go do poruszania się po drogach publicznych przez wprowadzenie ogumionych kół jezdnych i lamp bocznych. W wyniku modernizacji starzejącego się modelu C-45 powstał ciągnik Ursus C-451. Państwowe przedsiębiorstwo pod nazwą Zakłady Mechaniczne „Ursus” powstało w 1948 roku, w którym konstruktorzy prowadzili prace rozwojowe nad całkowicie polskim ciągnikiem.

Rozwój Rodzin Ciągników Lekkich i Średnich - "Trzydziestki" i "Sześćdziesiątki" (1955-1994)

Od roku 1955 prace rozwojowe prowadzono równolegle w dwóch zespołach, co zaowocowało prototypami ciągników Ursus C-325 oraz Rola 25. Ostatecznie wybrano konstrukcję ciągnika Ursus C-325. Równolegle prowadzono prace nad jednoosiowym ciągnikiem Ursus C-308, którego seryjną produkcję rozpoczęto w 1958 roku. Model C-308 zastosował jednocylindrowy, dwusuwowy silnik S261C produkcji WSM w Bielsku Białej.

Ciągnik Ursus C-325, który stał się protoplastą całej rodziny ciągników lekkich, dzięki licznym badaniom i porównaniom, okazał się konkurencyjny dla ciągników czechosłowackich, niemieckich i angielskich. Produkcja ciągnika Ursus C-325 wraz z jego zmodernizowanymi wersjami: C-328 (od 1963 roku), C-330 (od 1967 roku) - popularnie nazywane „trzydziestkami” - i C-335 w wersji eksportowej, trwała nieprzerwanie przez 34 lata.

W 1961 roku podpisano umowę rządową między Polską a Czechosłowacją, w wyniku której w 1965 roku ZM „Ursus” przyjęły produkcję średniego ciągnika Zetor 4011 o mocy 42 KM pod oznaczeniem Ursus C-4011. Ciągniki te, po wielokrotnych modernizacjach, były produkowane jako Ursus C-355 od 1971 roku, a następnie od 1976 roku jako Ursus C-360 (popularnie nazywane „sześćdziesiątkami”) - produkcja trwała do końca 1994 roku. W latach 1981-1993 produkowany był także URSUS C-360-3P wyposażony w silnik Perkins o mocy 47 KM, którego następcą był URSUS 4512.

Kultowe Modele Ursus: Szczegóły Techniczne

Ursus C-330 „Trzydziestka”

• Opis: Kultowy polski ciągnik rolniczy klasy lekkiej, z napędem na tylną oś.
• Lata produkcji: 1967-1987 w Zakładach Mechanicznych Ursus w Warszawie.
• Liczba sztuk: Ponad 331 000.
• Wersje:
  • Ursus C-335 (1971): Eksportowa odmiana C-330. Główną różnicą był tylny podnośnik z regulacją automatyczną o nazwie "Agrocontrol", posiadający regulację siłową, pozycyjną i mieszaną. Wyposażono go także w bardziej komfortowe siedzenie.
  • Ursus C-330M „Emka” (1986): Wzmocniono łożyskowanie skrzyni biegów i tylnego mostu. Starano się też wyeliminować wyskakiwanie biegów oraz przecieki w okolicy bębna hamulcowego i wału kół tylnych.

Ursus C-360 „Sześćdziesiątka”

• Opis: Kultowy polski ciągnik rolniczy klasy średniej, z napędem na tylną oś.
• Lata produkcji: 1976-1994 w Zakładach Mechanicznych Ursus w Warszawie.
• Liczba sztuk: Ponad 280 000.
• Historia modelu: Zastąpił produkowaną od lipca 1975 roku zmodernizowaną wersję modelu C-355 oznaczoną Ursus C-355M, która była pierwszym etapem wprowadzenia do produkcji modelu C-360.
• Wersje:
  • URSUS C-360-3P (1981-1993): Wyposażony w silnik Perkins o mocy 47 KM. Następcą tego modelu był URSUS 4512.

Ciągniki Ciężkie i Licencja Massey Ferguson (1969-1990)

W 1969 roku ruszyła produkcja ciągnika Ursus C-385 o mocy 76 KM z napędem na tylną oś, który był pierwszym z rodziny ciągników ciężkich. W późniejszych latach, w wyniku modernizacji, powstawały w tej rodzinie nowe modele:

• Ursus C-385A (od 1975 roku) o mocy 76 KM z napędem na obie osie.
• Ursus 1201 o mocy 112 KM z napędem na oś tylną.
• Ursus 1204 o mocy 112 KM z napędem na obie osie.
• Ursus 1604 (od 1978 roku).

W 1971 roku, w wyniku decyzji rządowych, wstrzymano produkcję i dalszy rozwój konstrukcji polskich ciągników „rodziny U”, a dla Ursusa wybrano drogę rozwoju opartą na licencji firmy „Massey Ferguson”. W Londynie w 1974 roku została podpisana polsko-brytyjska umowa o współpracy w zakresie produkcji nowoczesnych ciągników rolniczych, w myśl której ZPC „Ursus” podjęło się produkcji ciągników na licencji firmy Massey-Ferguson. Dla potrzeb realizacji tego projektu powołano nową firmę Massey-Ferguson-Perkins (MFP) - producenta silników.

Lata 1974-1984 były okresem rozbudowy, modernizacji i przystosowywania całego zrzeszenia do wymogów licencyjnych oraz dostosowywania konstrukcji ciągników MF do wymagań i potrzeb polskiego rolnictwa. Zarówno w Ursusie, jak i w zakładach filialnych wybudowano wówczas zupełnie nowe fabryki z nowoczesnym parkiem maszynowym o zdolności produkcyjnej 75 tys. ciągników rocznie. W 1978 roku, w ramach szkolenia, z części dostarczonych przez licencjodawcę, rozpoczęto montaż ciągnika MF-235 o mocy 38 KM. Wkrótce uruchomiono produkcję krajowych części i po wprowadzeniu istotnych zmian konstrukcyjnych w zakresie bezpieczeństwa, funkcjonalności i ergonomii, w 1984 roku z taśm montażowych zjechała pierwsza seria ciągników licencyjnych przystosowanych do potrzeb polskiego rynku. Był to model MF-255 o mocy 47 KM. W następnych latach sukcesywnie wprowadzano do produkcji kolejne modele ciągników MF o mocach 38-66 KM, a po wygaśnięciu licencji ciągnik MF255 zmieniono jego nazwę na Ursus 3512.

Rozwój Ciągników Ciężkich po Licencji i Nowe Generacje

Równolegle z rozwojem produkcji licencyjnej MF rozwijała się również produkcja ciągników ciężkich. W 1980 roku wznowiono prace nad rodziną ciągników ciężkich nowej generacji. Prace prowadzono przez kilka lat etapami, w wyniku czego powstawały nowe modele ciągników Ursus: 1002, 1004 i 1604 jako wynik modernizacji „A”. Następnie w 1984 roku uruchomiono seryjny montaż modeli Ursus 912, 914, 1012, 1014, 1222, 1224 i 1614 po modernizacji „B”. Ciężkie modele ciągników Ursus: 932, 934, 1032, 1034, 1132, 1134, 1234, 1434 i 1634 rozpoczęto produkować w 1991 roku. Ciągniki te wzbudziły zaufanie rolników, a modele 912, 914, 1234 i 1634 uznawane były za najlepiej sprzedające się ciągniki ciężkie marki „Ursus”.

Ursus 1224

• Opis: Ciągnik klasy ciężkiej z napędem na cztery koła.
• Lata produkcji: 1984-2009 w Zakładach Mechanicznych Ursus w Warszawie.
• Silnik: 6-cylindrowy silnik DS Martin Z8701.12 o mocy 119 KM.
• Udźwig tylnego podnośnika: 5500 kg.
• Waga: Bez obciążników 4970 kg.
• Następca: URSUS 1234 (produkowany od 1990 do 2009 roku).

Ursus 1614

• Opis: Najmocniejszy ciągnik klasy ciężkiej z napędem na cztery koła.
• Lata produkcji: 1984-2009 w Zakładach Mechanicznych Ursus w Warszawie.
• Silnik: 6-cylindrowy silnik DS Martin Z8602.12 Turbo o mocy 155 KM.
• Udźwig tylnego podnośnika: 5500 kg.
• Waga: Bez obciążników 5030 kg.
• Następca: URSUS 1634 (produkowany od 1990 do 2009 roku).

Ursus 3512

• Opis: Ciągnik klasy średniej z napędem na tylną oś, powstały po wygaśnięciu licencji MF255.
• Lata produkcji: 1984-2009 w Zakładach Mechanicznych Ursus w Warszawie.
• Liczba sztuk: Ponad 47 000.
• Silnik: 3-cylindrowy silnik Perkins AD3.152 UR o mocy 48 KM.
• Udźwig tylnego podnośnika: 1318 kg.
• Waga: Bez obciążników 2170 kg.

Restrukturyzacja i Nowa Strategia (1988-2021)

W 1983 roku firma URSUS osiągnęła zdolności produkcyjne na poziomie miliona ciągników. W 1991 roku nastąpił podział Zrzeszenia, z którego powstały Zakłady Przemysłu Ciągnikowego „Ursus”. W latach 1988-2003 przeprowadzono głęboką restrukturyzację ZPC „Ursus” S.A., w wyniku której w dziewięciu polskich miastach (Warszawa, Żyrardów, Gorzów Wielkopolski, Chełmno, Nisko, Sulęcin, Włocławek, Lublin, Poznań) powstało wiele nowych podmiotów gospodarczych - produkcyjnych i usługowych. Wiele z nich upadło, a z tych, które pozostały, utworzono wspólnie z Przedsiębiorstwem Handlu Zagranicznego „Bumar” nowe przedsiębiorstwo o nazwie „Ursus” Sp. z o.o., które kontynuowało produkcję ciągników marki Ursus. Spółka Bumar była właścicielem kontrolnego pakietu jej udziałów, a także marki, patentów, homologacji i wszelkiej dokumentacji technicznej.

2 czerwca 2006 roku otwarto Muzeum Historii Ursusa, i w tym samym roku taśmę produkcyjną opuścił 1,5 milionowy ciągnik - jubileuszowy model Ursus 1654. Był on wyposażony w ekologiczny, sześciocylindrowy słowacki silnik Martin Z8604.035M z turbosprężarką i chłodnicą powietrza doładowującego, osiągający moc 160 KM (118 kW) przy 2200 obr./min. Posiadał zwiększoną pojemność (z 6,9 na 7,3 l), niewielki wzrost mocy (o 5 KM) i znaczny wzrost momentu obrotowego (o 100 Nm) w porównaniu do poprzednich wersji. Napęd był przenoszony za pośrednictwem sprzęgła jednostopniowego i zsynchronizowanej skrzyni przekładniowej o liczbie biegów 16/8. Przedni, wzmocniony most napędowy miał blokadę mechanizmu różnicowego włączaną hydraulicznie, a tylny - mechanicznie. Instalację hydrauliki zewnętrznej wyposażono w rozdzielacz jedno- lub dwusekcyjny RBS i do 7 szybkozłączy ISO AGRIC.

W 2009 roku uruchomiono seryjną produkcję ciągników 3702, 3722, 3724 wyposażonych w silniki Perkins EURO IIIA. W lutym 2010 roku wprowadzono nowy logotyp, a w 2010 roku Ursus zaprezentował nową gamę ciągników rolniczych o mocach 50-160 KM. Ważnym rokiem dla firmy był 2011, kiedy to Ursus połączył siły z innym rodzimym producentem maszyn dla rolnictwa, spółką POL-MOT Warfama SA. Zarząd spółki zdecydował o przeniesieniu produkcji ciągników do Lublina, do dawnej fabryki samochodów ciężarowych. W międzyczasie do produkcji wprowadzono prasy zwijające, owijarki i zbieracze bel. Ursus SA, jako jedyna spółka z segmentu maszyn i urządzeń dla rolnictwa, zadebiutowała w grudniu 2007 roku na warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych.

20 czerwca 2011 roku Zarajczyk przejął od ówczesnego właściciela - Bumaru - znak towarowy Ursusa (za 8,1 mln zł) oraz przedsiębiorstwo Ursus sp. z o.o. (za 1 zł). Ursus Zarajczyka był jednak zupełnie innym podmiotem niż ten, od którego wzięła nazwę warszawska dzielnica. W 2012 roku pod skrzydłami Ursusa powstało konsorcjum, które dostarczyło Lublinowi trolejbusy, a kolejnym etapem była produkcja autobusu elektrycznego. W 2013 roku Ursus rozpoczął współpracę z firmą Metec, w ramach której rozpoczął sprzedaż swoich ciągników do Etiopii. Później przyszły kolejne kontrakty z Afryki, a w Etiopii Ursus miał dwie montownie, gdzie składano sprzęt nie tylko na potrzeby lokalnych farmerów, ale także lokalnego potentata rynku cukrowego. Ekspansję Ursusa aktywnie napędzał polski rząd.

Rok 2016 był najlepszym w historii nowego Ursusa, spółka wypracowała wówczas 344 mln zł przychodów i 22,9 mln zł zysku netto, osiągając 10 proc. udziału w polskim rynku. Jednak już w 2017 roku Ursus odnotował pierwszą od trzech lat stratę. Załamały się wpływy z eksportu, piętrzyły się problemy w tanzańskim kontrakcie, a projekt autobusowy generował coraz większe koszty. Ursus tracił rynek na rzecz konkurentów, takich jak New Holland, John Deere i Zetor. W lutym 2017 roku spółka otrzymała karę od Komisji Nadzoru Finansowego, a w styczniu 2018 roku akcjami zaczął sypać główny akcjonariusz. Problemy pogłębiały się, prowadząc do ogłoszenia 16 mln zł straty w pierwszym półroczu 2018 roku i otwarcia przyspieszonego postępowania układowego w listopadzie tegoż roku. Mimo kilku prób spółka wciąż notowała straty, a 12 lipca 2021 roku Sąd ogłosił upadłość Ursusa na wniosek wierzycieli.

Upadek i Nowe Życie Marki (2021-2024)

Po upadku firmy URSUS na terenie zakładów produkcyjnych w Warszawie powstaje wiele nowych budynków, sklepów oraz firm. Największy teren zajmuje centrum handlowe FACTORY URSUS, wokół którego znajduje się duży parking. Część terenu została przekształcona pod inwestycje lokalne (szkoła, przedszkole), a część sprzedana deweloperom z przeznaczeniem pod budowę domów i osiedli.

Jeszcze kilka miesięcy temu los Ursusa wydawał się przesądzony. Jednak w październiku 2024 roku, po trzecim przetargu, firma została sprzedana za cenę wywoławczą 74 miliony złotych. Marka Ursus trafiła do firmy M.I. Crow, założonej kilka miesięcy wcześniej w Warszawie. Jej prezesem został Oleg Krot, ukraiński przedsiębiorca i współwłaściciel holdingu Techiia, działającego w branżach IT, technologii i e-sportu. Dla ukraińskiego biznesmena zakup Ursusa to pierwsza inwestycja związana z sektorem rolniczym. Produkcja została przeniesiona do Lublina, do dawnej fabryki samochodów ciężarowych.

Oleg Krot podkreśla, że jego działalność zawsze skupiała się na zarządzaniu strategicznym, poszukiwaniu nowych rynków i modernizacji. Pierwszym krokiem nowego właściciela będzie audyt energetyczny oraz modernizacja zakładów zlokalizowanych w Lublinie i Dobrym Mieście. Planowane są inwestycje w sprzęt produkcyjny oraz wdrożenie najnowszych technologii optymalizujących procesy wytwarzania. Firma planuje wydać 170 mln zł na rozwój zakładów i nowe linie produkcyjne, z czego 70 mln zł zostanie przeznaczone na modernizację maszyn do 2026 roku. Kluczowymi rynkami, na które zamierza postawić nowy właściciel, są Afryka i Azja, gdzie Ursus ma już ugruntowaną pozycję. Priorytetem pozostaje również rynek ukraiński, który, według Olega Krota, ma duże zapotrzebowanie na nowoczesne maszyny rolnicze.

Pomimo spekulacji o produkcji techniki wojskowej, Oleg Krot podkreślił, że obecnie priorytetem jest rozwój sektora cywilnego. Ma nadzieję, że w ciągu pięciu lat Ursus stanie się globalną marką, znaną z wysokiej jakości i nowoczesnych technologii. Od ponad dekady holding Techiia rozwija technologię dronów rolniczych wyposażonych w kamery multispektralne, które mają być produkowane również w Polsce, w zakładach Ursusa. Jeszcze przed przejęciem Ursus zatrudniał niewiele ponad 100 osób, dziś w zakładach pracuje już 250 pracowników, a liczba ta stale rośnie. Obecnie w Dobrym Mieście powstają przyczepy, prasy i rozrzutniki. W Lublinie i Biedaszkach działa zaplecze logistyczne i magazynowe. Marka Ursus wchodzi w nową erę, łącząc powrót do klasycznych traktorów z odważnym krokiem w stronę technologii przyszłości.

W planie jest także produkcja małego ciągnika Ursus C-325 o mocy 25 KM (w przyszłości wersja 50 KM), którego nazwa nawiązuje do historii marki i modelu C-325 z przełomu lat 50. Mały ciągnik przygotowano do zastosowań głównie komunalnych.

Niemiecki "Ursus" / "Urus" - Rozjaśnienie Niewłaściwych Skojarzeń

Warto zaznaczyć, że istnieje również niemiecka marka ciągników o nazwie „Ursus”, która później zmieniła nazwę na „Urus”. Te niemieckie ciągniki Ursus/Urus z Wiesbaden nie mają jednak nic wspólnego z polskim Ursusem poza nazwą, która dla obu symbolizowała siłę i wytrzymałość.

Historia niemieckiego przedsiębiorstwa zaczyna się w latach 1947-1949, kiedy to w Wiesbaden działała firma Motor Pool GmbH. Jej działalność polegała na nietypowej praktyce wykorzystania tysięcy wojskowych pojazdów zalegających po Niemczech. Ciągniki Ursus/Urus z Wiesbaden należą do pionierów napędu na cztery koła, co było efektem konieczności i inwencji, a nie chęci bycia nowoczesnym. Wczesne modele, takie jak Ursus Allrad 15 PS i Allrad 25, były wyposażone w silniki MWM chłodzone cieczą, czterosurowe, dwucylindrowe silniki wysokoprężne o mocy 28 KM. Powstał także ciągnik dwukierunkowy z jednocylindrowym silnikiem dwusuwowym Fichtel & Sachs o mocy 10 KM.

Nazwa „Ursus” okazała się bardzo niewygodna dla władz w Polsce, co doprowadziło do nacisków i zmiany nazwy na „Urus”, aby uniknąć skojarzeń i konfliktów. Firma zakończyła działalność w 1957 roku, ponieważ słaby powojenny rynek preferował prostsze rozwiązania, a technika napędu na cztery koła była jeszcze „za bardzo do przodu” i brakowało stabilnego zaplecza produkcyjnego. Historia niemieckiego Ursusa pokazuje, że „potrzeba jest matką wynalazków”, gdy brakowało części i fabryk.

tags: #co #to #jest #rbs #ciagnik #ursus