W obliczu rosnącej świadomości ekologicznej i potrzeby ograniczania hałasu oraz emisji spalin, miasta i osoby prywatne coraz chętniej "zatrudniają" owce jako strażników pięknych trawników. Zwierzęta te, od setek lat wykorzystywane jako źródło mleka i wełny, przy okazji pełnią funkcje naturalnych kosiarek i nawozu dla pastwisk oraz nieużytków rolnych. Ich popularność jako zastępców kosiarek spalinowych rośnie na całym świecie.
Globalne i lokalne inicjatywy
Problem nadmiernie zarośniętych terenów zielonych jest widoczny w wielu miastach. Na przykład w Rzymie, gdzie na niektórych skwerach chwasty sięgają powyżej kolan, rozwiązanie problemu znalazła burmistrz Virginia Raggi, proponując wykorzystanie owiec. "To prosty sposób, praktykowany w innych wielkich miastach takich, jak Berlin. Wydaje się odpowiedni i interesujący" - skomentowała pomysł szefowa ds. ochrony środowiska. Mimo początkowego sprzeciwu opozycji, idea ekologicznego wypasu zyskuje zwolenników.
Rozwiązania we Francji
We Francji, w odpowiedzi na wprowadzone od 4 czerwca 2025 roku zakazy używania kosiarek spalinowych w 23 departamentach w godzinach 12:00-16:00, sieć Leroy Merlin wyszła z innowacyjną ofertą wynajmu owiec. Decyzja rządu francuskiego wynika z chęci zredukowania zanieczyszczenia hałasem w porze lunchu lub drzemki, ograniczenia ryzyka związanego z wysoką temperaturą dla użytkowników maszyn oraz zmniejszenia emisji zanieczyszczeń. Leroy Merlin, we współpracy z firmą Green Sheep, oferuje ekologiczny wypas, zapewniając cichy i ekologiczny sposób na ujarzmienie trawnika i zarośli. Usługa obejmuje wycenę, przydzielenie odpowiedniej ilości i rasy owiec, a także zapewnienie schronienia, poidełka i ogrodzenia. Firma Green Sheep dba o kontrolowany wypas i rotacje obszarów, aby uniknąć nadmiernego zgryzania roślinności.
Działania w Polsce
W Polsce również dostrzega się zalety wykorzystania owiec do utrzymania zieleni. Miasta takie jak Gliwice, Katowice i Jurajskie Parki Krajobrazowe z powodzeniem wdrożyły ten sposób. Samorząd Katowic pilotażowo skorzystał z pomocy owiec w utrzymaniu zieleni w dzielnicy Brynów. Stado 35 owiec kaukaskich odmiany bezmlecznej rozpoczęło pracę na terenie o powierzchni około 1 tys. m kw. śląski hodowca, który już wykonuje podobne usługi, zwrócił się z pomysłem koszenia trawy z pomocą owiec do katowickiego Zakładu Zieleni Miejskiej. Dyrekcja ZZM zdecydowała, że warto spróbować wykorzystać tak ekologiczny sposób koszenia, wyznaczając do testów zarośnięty teren. Owce otrzymały "umowę o dzieło", co oznacza, że skończą pracę, jak skoszą wskazany teren. Katowicki ZZM wziął pod uwagę, że dzięki takiemu koszeniu do atmosfery nie trafiają spaliny z kosiarek, a owce dodatkowo nawożą i użyźniają glebę.
W Gliwicach kontynuowana jest ekologiczna strategia koszenia trawników. Do istniejącej grupy kameruńskich owiec na zrekultywowanych terenach składowiska odpadów przy ul. Rybnickiej dołączyli nowi czworonożni współpracownicy: para owiec walliserskich (Jaś i Małgosia) oraz trzy miniaturowe kuce szetlandzkie (Bajka, Wili i Teodor), "zatrudnione" przez gliwickie Przedsiębiorstwo Zagospodarowania Odpadów (PZO). Pochodzące ze Szwecji kuce i szwajcarskie owce walliserskie stanowią znakomitą alternatywę dla tradycyjnych kosiarek, ponieważ nie generują hałasu i nie wytwarzają szkodliwych dla środowiska spalin. PZO planuje dalsze inwestycje w "eko-kosiarki", widząc efektywność i proekologiczność tego rozwiązania.
Bez kożuszka*
Również w Gdańsku, na łące w Olszynce, zamiast koszenia mechanicznego trawę skrócą owce. Decyzja ta jest również skutkiem sporu Gdańskiego Zarządu Dróg i Zieleni z mieszkańcami, ponieważ łąki nad Opływem Motławy figurują w rejestrze jako pastwiska. Zwierzęta można obserwować przez całą dobę.
Zalety owiec jako kosiarek
Korzystanie z "usług" owiec zamiast kosiarek spalinowych jest skuteczne i ekologiczne, oferując wiele korzyści:
- Zmniejszenie emisji CO2: Badania wykazały, że zastąpienie spalinowych rozwiązań pozwala zmniejszyć emisje netto związane z gospodarowaniem trawnikami o 34-37%, czyli 980 kg CO2e/ha/rok.
- Naturalne nawożenie gleby: Owce zapewniają ekologiczny nawóz, co pozwala na ograniczenie zużycia nawozów sztucznych. Jest to korzystniejsze rozwiązanie zarówno dla planety, jak i portfela.
- Redukcja hałasu: Dźwięk zwierząt jest zawsze przyjemniejszy niż odgłos dwusuwowej kosiarki, a owce zapewniają święty spokój od głośnych maszyn.
- Pozytywny wpływ na zdrowie psychiczne: Badania wykazały, że obecność owiec korzystnie wpływa na samopoczucie ludzi. Owce wykorzystywane na kampusie Uniwersytetu Kalifornijskiego w Davis stały się naturalną kosiarką trawników oraz bodźcem relaksującym dla zestresowanych studentów i pracowników. Ankietowani wyrazili o wiele większe szczęście w porównaniu z grupą, która doświadczała obecnego uczucia bycia zestresowanym w obecności kosiarek.
Wybór i hodowla owiec na własny użytek
Coraz więcej osób zainteresowanych jest pozyskaniem owcy jako kosiarki do przydomowego trawnika. Istnieje kilka powodów, dla których ludzie decydują się na zakup owcy zamiast urządzenia do pielęgnacji trawników.
Różnice między owcą a kozą
Warto pamiętać, że owca w porównaniu z kozą ma bardziej wybredny jadłospis. Może się zdarzyć, że koza-kosiarka "wykosi" wszystko, co urośnie na jej drodze lub trochę powyżej, natomiast owce są bardziej selektywne.
Owca wrzosówka jako żywa kosiarka
Owca wrzosówka to stara tradycyjna rasa, doskonale sprawdzająca się jako żywa kosiarka. Jest niewybredna, nie potrzebuje specjalnego żywienia jak współczesne rasy mięsne, zadowala się tym, co znajdzie na łące. Jest rasą odporną na polskie warunki klimatyczne i bardzo plenną. Wrzosówka jest ponadto rasą asezonalną, co oznacza, że w ciągu roku może wyprowadzić dwa pokolenia jagniąt. Jej runo jest specyficzne, nadaje się do przetwarzania, a kolory są zróżnicowane, od białego po prawie czarny.
Wymogi prawne i dobrostan zwierząt
Owca jest zwierzęciem stadnym, więc źle znosi samotność, która może przełożyć się na stan jej zdrowia i wydajność jako kosiarki. Ważne jest, aby kupować owce z legalnego chowu, czyli z kolczykami. Aby zostać legalnym posiadaczem owcy, należy złożyć wniosek o nadanie numeru producenta w biurze Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR), a po jego otrzymaniu - elektronicznie złożyć dokument zgłoszenia działalności. W odpowiedzi wygenerowany zostanie numer siedziby stada.