Brona talerzowa to jedno z podstawowych narzędzi, które od lat znajduje szerokie zastosowanie w rolnictwie. Choć wydaje się prostą maszyną, ma kluczowe znaczenie dla przygotowania gleby przed zasiewem. Jest to maszyna uprawowa, bez której trudno wyobrazić sobie pracę nowoczesnego gospodarstwa rolnego, ciesząca się coraz większym zainteresowaniem wśród rolników. Brony talerzowe mają stosunkowo niewielkie zapotrzebowanie na moc i nie są podatne na zapychanie, nawet gdy na polu występuje duża ilość resztek pożniwnych, a do tego dobrze radzą sobie z mieszaniem gleby. Dlatego tego rodzaju narzędzia to "groźna" konkurencja dla kultywatorów podorywkowych.
Brona talerzowa to maszyna, dzięki której można przygotować pole po zbiorach i orce. Przymocowuje się ją do traktora. Wykorzystuje się ją w celu poprawy struktury gleby oraz zwiększenia jej żyzności, a także po to, by skrócić pracę rolnika. W razie potrzeby można dostosować głębokość, intensywność działania oraz kąt ustawienia pracy talerzy, co pozwala na jeszcze dokładniejsze przeprowadzanie różnych operacji.
Zastosowanie Brony Talerzowej na Polu
Zadania brony talerzowej to nie tylko spulchnianie, ale także mieszanie resztek pożniwnych, wyrównywanie powierzchni i poprawa struktury gleby. Z jej pomocą można wykonać szereg rozmaitych prac:
- Spulchnianie i kruszenie gleby: Talerzówka pozwala bronować, a więc spulchniać glebę oraz ją rozdrabniać i kruszyć. Rozdrabnia powierzchniową warstwę ziemi, poprawiając jej przepuszczalność dla wody i powietrza. Dzięki temu rośliny mają lepsze warunki do wzrostu.
- Mieszanie i przerzucanie gleby: Umożliwia mieszanie jej i przerzucanie, a także zmiękczanie jej wierzchniej warstwy i przygotowywanie do dalszej uprawy roli.
- Przygotowanie pod siew: Odpowiednio przygotowuje również ziemię po koszeniu oraz przed siewem, dzięki czemu możliwe jest przykrycie glebą resztek pożniwnych.
- Zwalczanie chwastów i rozkład resztek: Jest w stanie ciąć darnie użytków zielonych, pozwala pozbywać się chwastów oraz kłączy. Podczas pracy brona skutecznie miesza resztki pożniwne z glebą, przyspieszając ich rozkład i wspomagając proces tworzenia próchnicy. Miesza z ziemią również resztki roślinne, dzięki czemu w glebie utrzymuje się odpowiedni poziom materii organicznej.
- Mieszanie nawozów: Dzięki niej można mieszać nawozy mineralne lub obornik z glebą.
- Uprawa ściernisk i nieużytków: Maszyna pozwala też uzyskiwać dobre rezultaty na ścierniskach oraz nieużytkach. Zapewnia odpowiednie efekty przy wysiewaniu poplonów.
Przewodnik kupującego bronę talerzową Agri Supply®
Budowa Brony Talerzowej
Brona talerzowa bazuje na ramie, na której zlokalizowana jest sekcja tarcz przypominających talerze. Rama brony talerzowej wykonana jest z solidnych materiałów, co zapewnia jej wytrzymałość podczas pracy na zróżnicowanych typach gleby. Podstawowym elementem brony talerzowej są talerze, które montowane są na ramie maszyny w różnych konfiguracjach.
Talerze robocze
Talerze, zębate lub gładkie, zbudowane są z mocnej, hartowanej stali i dodatkowo przymocowywane są do wałków. Talerze o ząbkowanej krawędzi są odpowiedzialne za cięcie i obracanie gleby. Podczas pracy tarcze powoli się obracają, a następnie przecinają glebę i ją obracają. Średnica talerzy kompaktowej brony talerzowej ma istotny wpływ na głębokość roboczą i jakość uprawy.
Regulacja i Amortyzacja
Rama brony talerzowej umożliwia regulację kąta nachylenia talerzy, by dostosować intensywność pracy maszyny w zależności od warunków glebowych. Regulacja intensywności pracy talerzy klasycznych talerzówek odbywa się poprzez zmianę kąta ich natarcia, dzięki czemu narzędzie można łatwo przystosować do pracy w różnych warunkach.
W przypadku bron kompaktowych najpowszechniejszym sposobem amortyzacji talerzy są amortyzatory gumowe. Mają one formę elastycznych, sprężynujących walców i znajdują się w przestrzeniach pomiędzy kwadratową ramą a nasadzonym na nią, obróconym względem niej o 45 stopni kwadratowym jarzmem ramienia, na którego drugim końcu zamontowany jest talerz. Zaletą tego rozwiązania jest prostota konstrukcji połączona z niskimi kosztami i niezawodnością. Elastyczne, gumowe elementy sprężynujące na zawieszeniu każdego z talerzy służą nie tylko do optymalnego dopasowania się do konturów gleby, ale również jako zabezpieczenie talerzy przed kamieniami.
Znacznie rzadziej stosowanym rozwiązaniem jest zabezpieczenie sprężynowe, które pozwala na większy zakres ruchu chronionego elementu, ale jest droższe i bardziej podatne na uszkodzenia. Brony typu V i X najczęściej pozbawione są elementów zabezpieczających. Niektóre modele mogą mieć jednak osie z talerzami połączone z ramą za pośrednictwem sprężynującego elementu w formie litery C, który jest bardzo prostym rozwiązaniem, a pozwala na zabezpieczenie ramy i łożysk talerzy przed nadmiernymi przeciążeniami.
Wały doprawiające
Niemal każda brona talerzowa może być wyposażona w różne typy wałów doprawiających, które pełnią istotną rolę w finalnym efekcie przygotowania gleby. Wały te mają wpływ na ostateczny stan gleby, jej wyrównanie i ugniatanie:
- Wał Packer - to masywny wał, składający się z szeregu połączonych zębów (kolców). Jego zadaniem jest intensywne ugniatanie gleby i kruszenie większych grud.
- Wał Strunowy - to lekki wał, charakteryzujący się dużą zdolnością do samooczyszczania. Jest idealny na gleby lekkie i średnie, gdzie zbyt intensywne ugniatanie nie jest konieczne.
- Wał Rurowy - uniwersalny i często stosowany wał, którego konstrukcja pozwala na pracę zarówno na powierzchni, jak i w głębszych warstwach gleby.
- Wał Daszkowy - pierścieniowa konstrukcja wału daszkowego sprawia, że skutecznie miesza on resztki pożniwne z glebą.
Rodzaje Bron Talerzowych
W sprzedaży dostępne są talerzówki o trzech typach budowy, które można wyróżnić:
Brony talerzowe typu V
To najprostsze konstrukcje, złożone z dwóch osi, na których osadzone są talerze. Intensywność ich pracy reguluje się poprzez zmianę kąta rozwarcia pomiędzy wspomnianymi osiami. Brony talerzowe typu V zazwyczaj nie przekraczają szerokości 3 m i nie są wyposażone w żadne dodatkowe elementy robocze. Lepiej sprawdzają się wtedy, gdy ziemia musi być dobrze wyrównana. Praca nimi wymaga jednak stosowania się do zasad podobnych, jak przy pracy z pługiem zagonowym.
Brony talerzowe typu X
W ich przypadku praca sposobem zagonowym nie przyniesie lepszych efektów, ale nierównomierności na brzegach poszczególnych wałów z talerzami niwelowane są przez stosowane w tego typu konstrukcjach dodatkowe elementy robocze, takie jak zgrzebła wyrównujące i wały. Jeśli gleba ma być lepiej wyrównana, za talerzami najlepiej umieścić wał doprawiający.
Dwa powyższe typy talerzówek (V i X) wykorzystywane są głównie do uprawy ścierniska. Przydatne mogą być zwłaszcza na polach z dużą ilością resztek pożniwnych, np. po uprawie kukurydzy na ziarno.
Brony talerzowe kompaktowe
Brony kompaktowe stosowane są solo, ale bardzo często również jako część składowa agregatów uprawowych i uprawowo-siewnych. W przypadku bron kompaktowych talerze nie są osadzone na wspólnej osi, a każdy z nich łączy się z ramą za pomocą krótkiego ramienia. Zdecydowana dominacja bron kompaktowych wynika z ich głównych zalet w stosunku do klasycznych talerzówek: zwartej konstrukcji i małej podatności na zapychanie. Ta druga zaleta wynika z braku osi, jakie występują w tradycyjnych narzędziach, a są czynnikiem ograniczającym przepływ ziemi i resztek pożniwnych.
Zalety i Wady Bron Talerzowych
Zalety
Brona talerzowa może przede wszystkim pochwalić się swoją wielofunkcyjnością. Ma ona również stosunkowo niewielkie zapotrzebowanie na moc (warto jednak zaznaczyć, że brony talerzowe przystosowane są do ciągników o różnej mocy, a na ciężkich glebach potrzebny jest traktor właśnie o większej mocy). W porównaniu do kultywatorów ma ona również mniejsze zapotrzebowanie na paliwo. Jest to również urządzenie tanie w eksploatacji, a i wyróżnia się odpornością na zapychanie.
Kompaktowymi bronami talerzowymi można jechać z prędkością roboczą wynoszącą od 12 km/h do 18 km/h. Pozwala to uzyskiwać wyjątkowo duże wydajności powierzchniowe i redukuje czas pracy do niezbędnego minimum. Przy uprawkach ścierniskowych o średniej głębokości roboczej wynoszącej 6 cm - zależnie od rodzaju gleby i topografii terenu stwierdzono, że zużycie paliwa wynosi tylko niecałe 4 l/ha.
Wady
Do minusów bron talerzowych należą problemy z zagłębianiem się tarcz na glebach ciężkich. Częściowo problem ten jest rozwiązywany poprzez odpowiednio dużą masę narzędzi przeznaczonych na takie gleby - dostępne są też rozwiązania podnoszące masę np. poprzez napełnienie ramy wodą lub zastosowanie obciążników. Wysoka masa to duże wymagania co do udźwigu podnośnika. W przypadku większych modeli powszechne są wersje półzawieszane, co jednak powoduje wzrost kosztów zakupu.
Wybór i Dopasowanie Brony Talerzowej
Wybór brony talerzowej zależy od wielu czynników, takich jak rodzaj gleby, warunki atmosferyczne oraz specyficzne potrzeby uprawy. Ważne jest, aby przed zakupem dokładnie określić, jakie zadania ma spełniać maszyna oraz na jakich glebach będzie pracować.
Przy wyborze konkretnej brony należy szczególną uwagę zwrócić na odpowiednie dopasowanie do ciągnika. Chodzi tutaj zarówno o moc silnika (dobre efekty pracy bron osiąga się z reguły przy prędkościach co najmniej 10-12, a często można pracować nawet powyżej 15 km/h), jak również o udźwig podnośnika - w przypadku konstrukcji zawieszanych. Nie każdy moment jest dobry na pracę broną talerzową w gospodarstwie. Jeden przejazd może wystarczyć, by przygotować glebę i wykonać siew.
Przegląd Producentów i Modeli
Wybór bron talerzowych na polskim rynku jest bardzo duży, oferując szeroki wachlarz rozwiązań dostosowanych do różnorodnych potrzeb rolników. Poniżej przedstawiamy przegląd wybranych modeli i producentów.
Kverneland
Kverneland ma w ofercie dwie serie kompaktowych bron talerzowych. Przeznaczone do uprawy gleby na głębokości do 15 cm brony Qualidisc wyposażone są w tarcze o średnicy 520 lub 573 mm wykonane specjalną metodą obróbki cieplnej heat-treated, która według producenta ma im zapewnić dużą wytrzymałość i trwałość. Talerzówki Kverneland Visio są zbudowane w klasycznym układzie X i mają jednoczęściową ramę centralną. Przednie sekcje narzędzia zachodzą na siebie, co według producenta ma zapewnić równą pracę na całej szerokości roboczej. Talerze mają średnicę 660 mm i grubość 6 mm, co również ma wpłynąć na dobre mieszanie resztek pożniwnych oraz na wytrzymałość narzędzia. W przypadku wykorzystania brony Visio w bardzo ciężkich warunkach producent przewidział możliwość doposażenia jej w zabezpieczenie sprężynowe typu non-stop.
Kuhn
W ofercie francuskiego producenta Kuhn znajdują się dwa modele kompaktowych bron talerzowych. Są one dość ciężkie - 3-metrowa wersja waży 1600 kg. W swoich konstrukcjach Kuhn postawił przede wszystkim na tradycyjne rozwiązania, co można wnioskować po znacznie większej liczbie modeli klasycznych talerzówek - dostępnych jest ich aż siedem. Tylko jedna z nich ma układ V, pozostałe pracują w układzie X. Podstawę tych narzędzi stanowi centralna rama z czterema ramionami, do których przymocowane są osie z talerzami. Ich składanie w podstawowej wersji odbywa się ręcznie, ale za dopłatą możliwe jest także wykorzystanie do tego celu siłowników hydraulicznych. W czasie transportu szerokość brony nie przekracza 2,5 m. Dostępne są trzy rodzaje wałów: rurowy, T-ring i T-liner.
Amazone
Amazone oferuje kompaktowe brony talerzowe Catros przydatne przy płytkiej uprawie gleby - do 5 cm głębokości. Każdy z talerzy jest zamocowany za pomocą gumowego amortyzatora. Brony oferowane są w wersjach o szerokościach roboczych do 7,5 m w przypadku wersji zaczepianych i 6 m w przypadku zawieszanych. Kompaktowymi bronami talerzowymi Catros można jechać z prędkością roboczą wynoszącą od 12 km/h do 18 km/h. Nowe maszyny zaczepiane Catros+-2TX o szerokościach roboczych od 7 m do 9 m, obok swoich rozmiarów polowych, zachwycają znakomitymi właściwościami jezdnymi na drodze. Kołnierzowe zawieszenie zaczepu umożliwia w Catros+-2TX indywidualny wybór rodzaju zaczepu, dostosowany do wymagań każdego rodzaju ciągnika. Amazone oferuje również ciężką, kompaktową bronę talerzową Certos TX, która może pracować na głębokości od 7 do 20 cm. Przednie talerze o średnicy 660 mm ustawione są pod kątem 22 stopni, co pozostawia znakomity obraz pracy nawet na ciężkich glebach. Zintegrowane środkowe podwozie z ogumieniem 550/45-22,5 względnie 400/60-22,5, dba o wysoką zwrotność maszyny na polu i na drodze. Certos TX pozwala także na likwidację pastwisk.
Horsch
W barwach Horscha dostępne są talerzowe brony kompaktowe Joker. Oferowane są one w czterech wersjach: zawieszanej CT, zaczepianej RT i RT classic oraz ciężkiej zaczepianej HD. Ta ostatnia występuje w trzech szerokościach roboczych: 5, 6 i 7 m, a najmniejsza z nich waży ponad 7 t, czyli ponad dwa razy więcej niż wersja CT o podobnej szerokości. Tak duża dysproporcja bierze się z wykorzystania do budowy Jokera HD znacznie wytrzymalszych i masywniejszych elementów, np. tarcze mają średnicę 620 mm, podczas gdy w wersji CT są mniejsze o 100 mm. We wszystkich wersjach talerze mają stały kąt natarcia równy 17°.
Unia Group
W ofercie firmy z Grudziądza, Unia Group, znalazły się trzy serie bron talerzowych. Narzędzia z serii CUT zbudowane są w tradycyjnym układzie X. Oferowane są w wersji zawieszanej oraz półzawieszanej. Dostępne są wersje o szerokości od 2,3 do 7 m. Półzawieszane modele XXL standardowo wyposażone są w wał dogniatający. W razie potrzeby można je dociążyć poprzez napełnienie ramy wodą. Unia Group produkuje również brony kompaktowe Ares. Występują one w wariantach o szerokościach roboczych od 2,5 do 6 m i są dostępne w pięciu wersjach różniących się konstrukcją. Ares L to najprostsze, zawieszane modele z talerzami o średnicy 485 mm i wałem rurowym o średnicy 500 mm. Jego powiększona wersja nosi oznaczenie Ares XL - ma o 75 mm większą średnicę talerzy i o 100 mm większą średnicę wału. Od szerokości 4 m brona jest wyposażona w ramę składaną hydraulicznie. Brony talerzowe Ares dostępne są również w wersji P o sztywnej ramie i szerokości roboczej do 4 m oraz w wersji HP z ramą składaną hydraulicznie i możliwością uprawy 5-, a nawet 8-metrowego pasa ziemi za jednym przejazdem. Te dwie wersje różni także konstrukcja ramy i niektóre elementy wyposażenia: m.in. wersja HP wyposażona jest w przednie koła podporowe i układ jezdny z hamulcami pneumatycznymi. Odmiana oznaczona symbolem XXL ma talerze zabezpieczone amortyzatorami gumowymi podobnie jak wcześniej wymienione modele zawieszane. Ciekawostką w ofercie bron talerzowych Unii Group jest model Front przystosowany do pracy z przodu ciągnika.
Brona talerzowa TYTAN to niezawodne narzędzie do płytkiej uprawy gleby po żniwach, które skutecznie miesza resztki ścierniska i usuwa chwasty. Posiada dwa rzędy uzębionych talerzy na amortyzatorach gumowych i wał dogniatający, dzięki czemu zapewnia efektywną pracę nawet w trudnych warunkach. Można ją łatwo transportować na pole, gdyż po złożeniu nie przekracza szerokości pasa drogowego.
Agro-Masz
W ofercie Agro-Maszu znalazło się 5 serii kompaktowych bron talerzowych. Najmniejsze, lekkie brony dostępne są w wariancie o szerokości roboczej 3 m i wyposażone zostały w talerze o średnicy 510 mm i o 10 mm mniejszy wał rurowy. Największe, półzawieszane narzędzia mogą mieć szerokość do 6 m i opcjonalnie zamontowane talerze o średnicy 620 mm. Wyposażone są ponadto w zgrzebło wzorowane na włókach wyrównujących, dzięki któremu narzędzie może być wykorzystywane nie tylko do przygotowania gleby pod siew, lecz także w przypadku uprawy ścierniska w systemie uprawy bezorkowej.
Pöttinger
Austriacki producent maszyn rolniczych Pöttinger oferuje 9 modeli kompaktowych talerzówek Terradisc podzielonych na 3 serie. Pierwsza to trzy narzędzia zawieszane ze sztywną ramą o szerokości od 3 do 4 m. Kolejna seria oznaczona literą K to brony składane hydraulicznie, o szerokości od 4 do 6 m.
Staltech
Żółte brony Staltechu mogą być wyposażone w talerze o trzech średnicach: 510, 560 lub 620 mm. Ich zabezpieczenie w większości modeli stanowią amortyzatory gumowe - wyjątkiem jest zawieszana seria US/UHS, w przypadku której stosowane jest zabezpieczenie sprężynowe. Oprócz niej dostępne są jeszcze trzy serie. Zawieszane, lekkie brony oznaczone symbolem U mają ramę sztywną i są dostępne w wariantach o szerokościach od 2,5 do 4 m. Składana hydraulicznie seria UH i jej ciężki odpowiednik - seria UHEX - mogą być wyposażone w podwozie.
Bednar
Bardzo bogatą ofertę kompaktowych bron talerzowych ma czeski Bednar. Tworzy ją aż 8 serii narzędzi. Dostępne są bardzo zróżnicowane rozwiązania, w tym modele zawieszane, półzawieszane i przyczepiane o szerokości roboczej od 3 do 14 m, z amortyzatorami gumowymi lub zabezpieczeniem sprężynowym. Główne elementy robocze, oprócz tradycyjnych tarcz zębatych, mogą stanowić karbowane tarcze Agresiv. W zdecydowanej większości modeli czeskiego producenta standardowo montowane są one w rozmiarze 520 mm (opcjonalnie 620 mm).
Mandam
Mandam ma w ofercie duży wybór bron talerzowych. Seria TAL składa się z 10 modeli. TAL-C to 6 modeli zawieszanych z ramą sztywną i składaną hydraulicznie o szerokości roboczej od 2,5 do 6 m. Dostępne są także dwa modele TAL-S ze sprzęgiem do siewnika, 3-metrowy ciężki model TAL-R oraz 8-metrowy TAL-K z podwoziem jezdnym. Cechą charakterystyczną tej serii jest niespotykane w innych opisanych bronach zabezpieczenie przeciążeniowe talerzy. Jego rolę pełni sprężyste mocowanie do ramy za pomocą płaskowników wygiętych w kształt litery S. Zdaniem producenta ma ono zapewnić bezpieczną pracę nawet na mocno zakamienionych polach. Mandam oferuje także serię GAL, która różni się od powyższej głównie rodzajem zabezpieczenia talerzy.
Koszty Zakupu Bron Talerzowych
Zróżnicowanie cen talerzówek jest bardzo duże. W znacznym stopniu koszty zależą od masy i złożoności konstrukcyjnej danej brony. Do najtańszych propozycji należą narzędzia zawieszane od krajowych producentów. Przykładowo: lekka, 3-metrowa brona talerzowa z Agro-Maszu to koszt rzędu 15,5 tys. zł (ceny katalogowe brutto). Z kolei 4-metrowa i składana hydraulicznie, standardowa brona tego samego producenta kosztuje już 35,4 tys. zł. Za podstawową wersję Aresa XL z Unii Group o takiej samej szerokości trzeba zapłacić 48,3 tys. zł, natomiast za model TAL-C z Mandamu - 43,9 tys. zł.
Znacznie droższe są produkty z logo zagranicznych firm, np. katalogowa cena zawieszanej, 4-metrowej, kompaktowej brony talerzowej marki Kverneland Qualidisc wynosi 94 tys. zł, natomiast tradycyjna talerzówka w układzie X w barwach Kuhna - model Discover XM2 32 uszczupli portfel o 82 tys. zł. Smarowanie ułożyskowania talerzy nie jest konieczne, co znacznie zmniejsza nakłady na konserwację, wpływając na ogólne koszty eksploatacji.
Jak dbać o żywotność części brony talerzowej?
Chcąc zapewnić bronie talerzowej jak najdłuższą żywotność, pamiętaj o poniższych wskazówkach:
- Systematyczne przeglądy: Należy regularnie dokonywać przeglądów. Przykładowo w przypadku ramy trzeba systematycznie sprawdzać, czy nie ma pęknięć, korozji czy różnego rodzaju uszkodzeń.
- Usuwanie resztek i konserwacja: Dobrze jest także po każdym zabiegu usuwać z brony wszelki brud i błoto, pozostałości po glebie oraz roślinach. Polecamy też stosować farbę antykorozyjną, która minimalizuje ryzyko pojawienia się rdzy.
