Wałek Odbioru Mocy (WOM) jest jednym z kluczowych i nieodzownych elementów wyposażenia w ciągnikach rolniczych. Umożliwia on przeniesienie napędu z silnika ciągnika do maszyn roboczych, takich jak kosiarki, prasy, rozdrabniacze, agregaty czy beczki do gnojowicy. Bez WOM niemożliwe byłoby wykorzystanie wielu nowoczesnych maszyn, co czyni go fundamentem efektywnej pracy w rolnictwie.
Historia i znaczenie Trzypunktowego Układu Zawieszenia (TUZ)
Trzypunktowy Układ Zawieszenia (TUZ) to jeden z najważniejszych wynalazków w historii maszyn rolniczych, który zmienił sposób pracy na polu, umożliwiając rolnikom efektywniejsze wykorzystanie sprzętu. Jego historia wiąże się z dążeniem do uproszczenia montażu, demontażu i regulacji maszyn roboczych w ciągnikach rolniczych, co miało kluczowe znaczenie dla zwiększenia wydajności pracy w rolnictwie. W 1947 roku, po II wojnie światowej, zaczęły pojawiać się pierwsze próby ujednolicenia norm dotyczących TUZ, by zapewnić kompatybilność różnych maszyn z ciągnikami.
W 1950 roku wprowadzono pierwsze międzynarodowe normy, które uregulowały wymiary i konstrukcję trzypunktowego układu zawieszenia. Dziś TUZ jest standardem w niemal wszystkich ciągnikach rolniczych, a technologia jego działania i konstrukcji została znacznie udoskonalona. Współczesne ciągniki rolnicze często oferują systemy sterowania elektronicznego, które umożliwiają precyzyjne ustawienie wysokości, kąta nachylenia czy siły nacisku narzędzi roboczych.
Obydwa te elementy - TUZ i WOM - są niezbędne do pełnej funkcjonalności każdego ciągnika rolniczego. Zastosowanie TUZ i WOM znacząco poprawia wydajność i precyzję pracy rolników, umożliwiając szybsze wykonywanie obowiązków polowych. Trzypunktowy Układ Zawieszenia i Wał Odbioru Mocy to kluczowe systemy, które czynią ciągnik rolniczy niezastąpionym narzędziem w pracy na polu.
Dalszy ciąg: Odciążenie przedniej osi za pomocą balastu tylnego
Budowa i działanie Wałka Odbioru Mocy
WOM składa się głównie ze skrzyni przekładniowej, gdzie w zależności od potrzeby oraz producenta ciągnika, mamy do wyboru różne obroty wałka WOM. Obroty wałka można różnie podzielić, na przykład literka "E" oznacza słowo "Eco", co oznacza, że uzyskujemy żądaną ilość obrotów przy zredukowanych obrotach silnika, obniżając tym samym zużycie paliwa.
Przekładnia WOM (Wałek Odbioru Mocy) to jeden z najbardziej fundamentalnych elementów napędu w ciągnikach. Jest to rozwiązanie, które pozwala na wykorzystanie mocy silnika ciągnika do napędzania maszyn roboczych, takich jak kosiarki, opryskiwacze, prasy, wózki widłowe i inne akcesoria rolnicze oraz budowlane. Przekładnia WOM to mechanizm, który umożliwia przekazywanie mocy z silnika ciągnika do wałka odbioru mocy, który z kolei napędza maszyny robocze. Wałek WOM jest najczęściej montowany z tyłu ciągnika, ale istnieją także modele z przednim wałkiem odbioru mocy.
Rodzaje prędkości obrotowych WOM
Ciągniki, takie jak Fendt, znane z innowacyjnych rozwiązań technicznych, oferują przekładnie WOM o różnych prędkościach obrotowych, co zapewnia dużą elastyczność w pracy z wieloma urządzeniami roboczymi:
- 540 obr./min - standardowa prędkość, odpowiednia dla wielu maszyn.
- 1000 obr./min - wyższa prędkość dla bardziej wymagających urządzeń.
- 1000E (eco) - w tym trybie wałek WOM pracuje z prędkością 1000 obr./min, ale przy niższych obrotach silnika, co pozwala na zaoszczędzenie paliwa podczas pracy z mniej wymagającymi maszynami roboczymi.
Wszechstronność i elastyczność przekładni WOM umożliwia podłączanie i efektywne napędzanie szerokiej gamy maszyn roboczych. Dzięki szerokiemu wyborowi prędkości obrotowych wałka WOM, ciągniki mogą współpracować zarówno z lekkimi maszynami, jak i tymi o większym zapotrzebowaniu na moc. Efektywność paliwowa trybu WOM 1000E (eco) pozwala na obniżenie prędkości obrotowej wałka przy niższych obrotach silnika, co przekłada się na znaczną oszczędność paliwa. Łatwość obsługi i sterowania systemem przekładni WOM jest bardzo ważna. Wałek WOM może być włączany i wyłączany za pomocą przycisków na desce rozdzielczej lub za pomocą systemu elektrohydraulicznego.
Wałki przegubowo-teleskopowe ze sprzęgłem
Aby ciągnik mógł współpracować z różnymi maszynami rolniczymi, potrzebny jest wałek WOM. Dzięki niemu można podłączyć do niego m.in. opryskiwacze czy kosiarki. Wały przegubowo-teleskopowe ze sprzęgłem przenoszą moment obrotowy z ciągnika na maszynę rolniczą na skutek połączenia dwóch podzespołów: WOM, czyli wału odbioru mocy ciągnika, i WPM - wału przyjęcia mocy maszyny.
Wały przegubowo-teleskopowe mogą przenosić momenty obrotowe do 5000 Nm i obracać się z prędkością do 1500 obr./min. Najczęstszą przyczyną awarii wałów przegubowo-teleskopowych jest użycie nieodpowiedniego wału do napędu danego typu maszyny. W związku z tym, w zależności od rodzaju maszyny i jej zapotrzebowania na moc, dobieramy wały z zabezpieczeniami w formie sprzęgieł. WOM-y ze sprzęgłem spowalniają lub przerywają przenoszenie napędu, kiedy zostaje przekroczona wartość nominalna momentu obrotowego. Napęd zostaje wtedy automatycznie rozłączany, aby zapobiec uszkodzeniu mechanizmu maszyny.
Sprzęgła do wałka WOM instaluje się w celu zabezpieczenia napędzanego urządzenia oraz samego wału przed destrukcją.
Podstawowe informacje o wałach przegubowo-teleskopowych ze sprzęgłem
Wały przegubowe są istotnymi elementami w rolnictwie, ponieważ umożliwiają efektywne przekazywanie napędu w różnych maszynach rolniczych, co z kolei przyczynia się do sprawnego prowadzenia prac polowych. Ważne jest regularne sprawdzanie ich stanu technicznego i konserwacja, aby uniknąć awarii i utrzymać maszyny w dobrym stanie.
Dobór wałów przegubowo-teleskopowych do maszyn rolniczych
Właściwy dobór wałka WOM do maszyny jest podstawowym warunkiem wykonywania przez niego wszystkich niezbędnych czynności. Ważnym parametrem wału przegubowo-teleskopowego jest maksymalna moc lub moment obrotowy, które mają być przenoszone na maszynę, z którą ma współpracować ciągnik (należy w tym celu posłużyć się instrukcjami obsługi maszyny). Moc ciągnika, który będzie przy tym wykorzystany, nie ma znaczenia.
W przypadku, gdy wzajemne położenie wałków WOM i WPM może powodować złamanie przegubu do kąta 50° podczas pracy ciągłej oraz 80° podczas pracy chwilowej, stosujemy wały szerokokątne. Wały te umożliwiają przenoszenie napędu w sposób ciągły, bez konieczności wyłączania napędu na uwrociach.
Rodzaje końcówek i wypustów
Przy doborze wału przegubowo-teleskopowego do maszyny należy zwrócić uwagę na rodzaj końcówek, które wystają z ciągnika i maszyny. Największą popularnością cieszy się tutaj króciec 6-frezowy, który wykorzystuje się m.in. w traktorach Ursus. Warto przyjrzeć się także samym wypustom. Jeśli chce się maszynę podłączyć wałem o odmiennym rodzaju wypustów, stosuje się założenie na wał tzw. redukcji. To, innymi sły, sworznie z wypustami pasującymi do WOM ciągnika oraz specjalnym króćcem. W przypadku maszyn ciężkich opłaca się natomiast bardziej wymiana widełek na krzyżaku wału lub wymiana końcówki w traktorze.
Typ połączenia z urządzeniem
Wybierając wałek WOM, należy też zwrócić uwagę na typ połączenia z urządzeniem. W przypadku maszyny zawieszanej można skorzystać z wałków o standardowych przegubach, gdzie kąt dla pracy ciągłej wynosi 25º. W przypadku pracy urządzeń zaczepianych lepiej zastosować wałek szerokokątny. W przypadku małych odległości traktora od maszyny dochodzi do powstania większego kąta między osią wzdłużną danej maszyny i ciągnika a osią wzdłużną wału. Wówczas dobrze jest zdecydować się na wałek z dwoma przegubami szerokokątnymi. Gdy odległość między maszyną a ciągnikiem jest większa, należy zastosować wałek posiadający jeden sześciokątny przegub, który zakłada się od strony maszyny.
Stosowanie nieprawidłowego wału do napędu danego typu maszyny stanowi jedno z głównych źródeł uszkodzeń wałów przegubowo-teleskopowych. W zależności od rodzaju danego urządzenia oraz jego wymagań co do mocy należy dobrać wały wyposażone w różnorodne zabezpieczenia.
Warto również zaznaczyć, że w przypadku sieczkarni polowych, bron wirnikowych czy pras zbierających, należy korzystać z wału o momencie nominalnym 400 lub 540 Nm. Z kolei, jeśli chodzi o zgrabiarki, przetrząsarki czy rozsiewacze - wały o momencie 250 Nm.
Dalszy ciąg: Odciążenie przedniej osi za pomocą balastu tylnego
Zabezpieczenia i konserwacja
Aby zabezpieczyć napędzane urządzenie, jak i wał przegubowo-teleskopowy, wykorzystuje się sprzęgło. Jego zadaniem jest przerwanie transmisji napędu w chwili, gdy zostaje zadana wartość momentu obrotowego. Oznacza to, że napęd rozłącza się po przekroczeniu siły, która mogłyby zaszkodzić mechanizmowi maszyny. W celu zminimalizowania ryzyka wypadków z udziałem wałów przegubowo-teleskopowych wykorzystuje się również dedykowane osłony. Korzystanie z wału bez odpowiedniej osłony lub z osłoną, która uległa destrukcji, wiąże się z ryzykiem pochwycenia i owinięcia fragmentu garderoby. To z kolei sprawia, że warto zadbać o osłonę - dla bezpiecznej pracy i swojego zdrowia.
Trzeba też pamiętać, że aby wał przekaźnik był sprawny, należy go regularnie smarować i konserwować - mamy tu na myśli takie elementy, jak przeguby, sprzęgła czy profilowane rury. Ważne też, aby odkładać wałek w odpowiednie miejsce, najlepiej na wsporniku.
Jeśli chodzi o sprzęgło cierne, należy je przewietrzyć, aby nie doszło do rozwoju korozji, która - wraz z wilgocią - może doprowadzić do sklejania się tarcz sprzęgła, a to z kolei - przyczynić się do awarii maszyny lub napędu, a także negatywnie wpłynąć na samo sprzęgło. Aby do tego nie doszło, zanim poluzujesz sprężyny dociskające, zapisz długość każdej z nich. Dzięki temu łatwo przywrócisz sprzęgło do pierwotnej pozycji. Jeśli chodzi o sprzęgło ze sprężynami śrubowymi, trzeba poluzować nakrętki sprężyn dociskających, dzięki czemu zwolnią się płytki. Jeśli chodzi natomiast o sprzęgło wyposażone w sprężynę talerzową, należy dokręcić nakrętki na pakiecie, co pozwoli zmaksymalizować siłę nacisku. Należy mieć na uwadze, że nie trzeba zachowywać całkowitego luzu. Sprzęgło powinno po prostu łatwo się ślizgać. Następnie włącz na chwilę maszynę, tak aby ten komponent mógł się swobodnie ślizgać. To umożliwi oczyszczenie płytek z wilgoci oraz zanieczyszczeń.
Rodzaje sprzęgieł w wałach przegubowo-teleskopowych
Istnieje kilka podstawowych rodzajów sprzęgieł w wałach przegubowo-teleskopowych:
- Sprzęgło z kołkiem ścinanym - zabezpiecza elementy przenoszące napęd z ciągnika do urządzenia, a jeśli wystąpi przeciążenie, przerywa przenoszenie momentu obrotowego do maszyny.
- Sprzęgło jednokierunkowe - odpowiedzialne jest za przenoszenie momentu obrotowego w jednym kierunku. Montowane jest do wałów napędzających maszyny o dużym momencie bezwładności.
- Sprzęgło cierne - przenosi moment obrotowy bez rozłączania napędu.