Wiosna to czas wzmożonej aktywności zarówno roślin, jak i zwierząt. Niestety, często po jednej nocy pozostajemy z problemem regeneracji użytków zielonych i renowacji runi, zwłaszcza gdy dziki wyruszą na poszukiwanie pożywienia. Dziki to zwierzęta, które nie boją się wyjść z lasu i wyruszyć na pola czy ogrody, stając się plagą na użytkach rolnych, w tym na łąkach i pastwiskach. Często można spotkać je spacerujące po chodnikach czy parkach, co niestety wiąże się z powstawaniem szkód. Wkraczają na łąki i przydomowe trawniki w poszukiwaniu jedzenia, a jako wszystkożercy zadowolą się owocami, nasionami, roślinami, małymi gadami czy płazami. Poruszają się w grupach, najczęściej jest to samica z młodymi. Wydawać by się mogło, że dziki nie mają czego szukać na łąkach i pastwiskach, tymczasem są one dla nich wczesną wiosną stołówką, gdzie udają się w poszukiwaniu źródła białka w postaci ślimaków, robaków, pędraków i korzeni.
Niekiedy potrafią tak przeryć łąkę, że trzeba ją założyć od nowa. Nie zawsze jednak te zniszczenia są tak głębokie i znaczne.
Mnóstwo dzików w polskim lesie ! Uda Ci się policzyć je wszystkie ? :)
Ocena Skali Zniszczeń i Wybór Metody Rekultywacji
Zanim podejmiemy decyzję o sposobie renowacji darni zniszczonej przez dziki, najpierw należy zorientować się i ocenić, czy są to uszkodzenia miejscowe, czy też obejmują większą powierzchnię. Równie istotne jest oszacowanie, jak mocno i głęboko dziki zbuchtowały użytek.
Rekultywacja Miejscowych i Płytkich Uszkodzeń
Sposób postępowania z powierzchnią zbuchtowaną przez dziki będzie zależał od rozmiarów szkody wyrządzonej w darni. Może się zdarzyć, że stado dzików tylko przeszło przez łąkę czy pastwisko i tylko gdzie nie gdzie są ślady zbuchtowania, a w tych miejscach darń nie jest całkowicie oderwana od podłoża. Jeżeli tak jest, to wystarczy wyrównanie i dociśnięcie darni do podłoża. Wyrównanie można wykonać zwykłymi grabkami i docisnąć darń udeptując ją. Na większych obszarach można użyć włóki, wykonanej chociażby sposobem gospodarczym. W przypadku nielicznych punktowych zniszczeń można to zrobić ręcznie i poukładać zbuchtowaną darń w jej poprzednie miejsce. W tym celu można wykorzystać motykę, grabie czy szpadel. Niestety, w miejscach, gdzie darń została tylko przyciśnięta, nasiona traw mogą nie skiełkować, dlatego warto takie kępki usunąć albo je wcisnąć wałowaniem w glebę.
Mechaniczna Rekultywacja Głebokich i Obszernych Uszkodzeń
Jeśli jednak uszkodzenia są głębokie i obejmują znaczny obszar łąki, wówczas niezbędne są zabiegi mechanicznej rekultywacji. Do tego celu można wykorzystać dostępne w wielu gospodarstwach maszyny do pielęgnacji użytków zielonych, jak np. włóka czy też brona łąkowa, bądź maszyny do uprawy roli.
Włóka i Brana Łąkowa
Jednym z najtańszych narzędzi, do których na szczęście coraz więcej rolników powraca, jest włóka łąkowa. Zamontowana z przodu z nabudowanym siewnikiem i zaczepionym z tyłu ciągnika wałem Cambridge (ewentualnie bez wału) powinna być podstawowym zestawem narzędzi do wiosennej pielęgnacji łąk i pastwisk. Stosuje się ją w celu napowietrzenia darni czy rozprowadzenia kretowisk. Taki zestaw daje dość dobre efekty przy płytkich uszkodzeniach przez dziki, ale może następować przemieszczanie rozdrabnianego materiału w nieuszkodzone miejsca na łące. W efekcie mogą powstawać nierówności na powierzchni użytku zielonego i dodatkowo pasza może zostać zanieczyszczona. Zestaw ten nie daje optymalnych efektów także w przypadku głębokich uszkodzeń darni. W obu sytuacjach w znacznym stopniu można to zniwelować przez wielokrotne przejazdy na krzyż, co jednak podraża koszt zabiegu. Do wyrównania płytkich uszkodzeń darni po dzikach można także wykorzystać bronę łąkową. Dużą zaletą takiego rozwiązania, oprócz dobrego wyrównania uszkodzonej powierzchni - jednak tylko przy płytkim jej uszkodzeniu - jest możliwość jednoczesnego wysiania mieszanki traw.
Kosiarka Bijakowa, Rozdrabniacze i Kultywatory Wirnikowe
W przypadku rozległych uszkodzeń i konieczności silniejszego przetworzenia darni, rozważa się użycie maszyn mulczujących. Należy jednak pamiętać, że przy sporadycznych kretowiskach i dziurach po dzikach, zarówno w kosiarkach rotacyjnych, jak i dyskowych, istnieje ryzyko szybkiego stępienia nożyków lub uszkodzenia sprzętu. Pytanie, czy warto ciąć i zbierać materiał po takiej obróbce? Po kosiarce bijakowej zbieranie pokosu może być problematyczne. Alternatywą może być zastosowanie zwykłego rozdrabniacza sadowniczego albo orkana, które skutecznie rozdrobnią zbuchtowaną darń. Do rekultywacji zniszczonego przez dziki użytku zielonego można również wykorzystać kultywator wirnikowy i półzawieszany siewnik rzędowy, jeśli w gospodarstwie dostępny jest taki agregat uprawowo-siewny. Przy odpowiednim ustawieniu siewnika, czyli blisko powierzchni, można tym zestawem skutecznie naprawić zbuchtowaną darń przy płytkich, ale także głębszych jej uszkodzeniach. Zaletą takiego zestawu jest równomierne spulchnienie i rozmieszczenie zniszczonej darni oraz gleby już przy jednokrotnym przejeździe. Dobre spulchnienie zwiększa też efekty podsiewu.
Podsiew i Wałowanie - Klucz do Szybkiej Regeneracji
Zbuchtowane powierzchnie mogą być okazją do wprowadzenia traw szlachetnych i roślin bobowatych drobnonasiennych. Wtedy najlepiej jest zastosować tzw. metodę podsiewu i wysiać taką mieszankę siewnikiem z redlicami talerzowymi, rozcinającymi starą darń i płytko wprowadzającymi nasiona do gleby. Jeżeli takiego sprzętu nie posiadamy, to można wykorzystać siewnik uniwersalny albo wykonać siew ręczny. Ilość wysiewu na jednostkę powierzchni zwykle jest podana przez producenta mieszanki traw. Pamiętajmy, że nasiona traw kiełkują nierównomiernie, a część nasion może nie wzejść w ogóle. Niezależnie od tego, czy wykorzystamy włókę czy bronę, można na niej zazwyczaj zamontować siewnik do podsiewu i równocześnie uzupełnić brakujące w runi gatunki traw czy roślin motylkowatych. Umieszczony z tyłu wał zapewnia odpowiednie dociśnięcie nasion oraz szybkie zwarcie i zagęszczenie uszkodzonych miejsc na powierzchni użytku zielonego. Jeśli włóka czy też brona z nabudowanym siewnikiem zamontowana jest z tyłu ciągnika, wówczas konieczny będzie dodatkowy przejazd wałem. Zawsze warto zwałować wałem gładkim miejsca wyrównane oraz te, na których stosowano podsiew, w celu lepszego dociśnięcia naderwanej darni czy wysianych nasion do gleby.
Metoda Pełnej Uprawy dla Ekstremalnych Zniszczeń
Natomiast jeżeli doszło do całkowitego oderwania darni od podłoża i to na większej powierzchni, to może okazać się konieczne całkowite odtworzenie użytku, uzasadniające zastosowanie tzw. metody pełnej uprawy. Polega ona na zniszczeniu starej darni poprzez orkę pługiem łąkowym, który znakomicie odwraca i dociska skibę do dna bruzdy. To dociśnięcie można zwiększyć wałując wałem gładkim zaoraną powierzchnię. Następnie trzeba pociąć darń na małe fragmenty, najlepiej poprzez dwukrotne talerzowanie broną talerzową. Miejsca po talerzowaniu trzeba będzie wyrównać, a pociętą darń docisnąć do podłoża wałowaniem wałem gładkim. Na koniec pozostaje jeszcze raz zwałować wałem gładkim, aby docisnąć wysiane nasiona do gleby.