Wielu rolników staje przed dylematem wyboru między agregatami aktywnymi a biernymi. Nie ma prostych odpowiedzi na to pytanie, ponieważ optymalny wybór zależy od wielu czynników, w tym rodzaju gleby, ilości resztek pożniwnych oraz specyfiki uprawy.
Agregaty aktywne - wszechstronność i efektywność
Agregaty aktywne, często wybierane do pracy na cięższych glebach, dzięki bogatej ofercie modeli i możliwościom konfiguracji, mogą być równie skuteczne na lżejszych glebach, dostarczając znakomitych efektów uprawy. Ich główną zaletą jest zdolność do efektywnego radzenia sobie z dużą ilością resztek roślinnych oraz rozbijania twardych brył ziemi, co jest szczególnie ważne na cięższych typach gleb.
Wykonanie zabiegu agregatem czynnym często wymaga tylko jednego przejazdu, co jest znaczącym udogodnieniem. Warto zaznaczyć, że wielu producentów bron wirnikowych wyposaża swoje maszyny w przekładnie, które umożliwiają regulację prędkości obrotowych wirników. Zwykle dostępne są od dwóch do czterech zakresów przełożeń. W połączeniu z różnymi prędkościami wału odbioru mocy (WOM) ciągnika, umożliwiają one dopasowanie odpowiedniej prędkości wirników w zależności od rodzaju gleby oraz prędkości pracy.
Rolnicy pracujący na lżejszych glebach powinni rozważyć wybór bron wirnikowych z krótszymi zębami (27 cm) oraz konfigurację z wałami rurowymi lub oponowymi. Przydatne może być także wyposażenie bron w belki wyrównujące, zwane włókami, które można montować zarówno przed jak i za wirnikami. Możliwość regulacji wysokości tych belek pozwala na precyzyjne kontrolowanie stopnia mieszania i kruszenia gleby przez wirniki, co umożliwia dostosowanie maszyny do różnorodnych warunków uprawowych.
Niezależnie od typu gleby, na której pracują - lekkie, średnie czy ciężkie - warto zwrócić uwagę na możliwości konfiguracji bron. Świadomy wybór specjalistycznych kombinacji narzędzi do uprawy gleby to odpowiedź na zmienne warunki klimatyczne i rozwiązania nowej Wspólnej Polityki Rolnej, w tym ekoschematów.
Narzędzia aktywne, przy tej samej szerokości roboczej, są z reguły droższe w zakupie i wymagają wyższych mocy ciągnika. Z racji pokonywania większych oporów gleby generują też wyższe zużycie paliwa na jednostkę powierzchni. Podstawowe zależności tych ustawień są sugerowane przez producentów bron aktywnych w instrukcjach ich obsługi. Dzięki temu uzyskano odmienną geometrię prowadzenia krawędzi ostrzy noży.
Brona wirnikowa - serce aktywnej uprawy
Brona wirnikowa, znana również jako brona wirowa, jest jednym z najpopularniejszych narzędzi do spulchniania gleby. Jej istotą działania są zęby, które obracają się w osi poziomej, stanowiąc element roboczy. Ich rolą jest rozbijanie brył gleby oraz jej intensywne mieszanie. Tego rodzaju wał nadaje się do pracy bezpośredniej lub zaraz po pługu, doskonale sprawdza się na gleby średnie oraz ciężkie. Dla gleb lekkich się go nie stosuje, ponieważ siła działania powoduje zbyt duże rozpylenie, a więc zmniejsza się efektywność jej pracy.
Budowa brony wirnikowej może być różna, w zależności od rodzaju zapotrzebowania. Jednak ogólna zasada jest taka sama. Zespół wirników, najczęściej na 3 metrach szerokości jest ich 12, a na każdym są dwa zęby, osadzone są poprzecznie w stosunku do kierunku jazdy. Bezpośrednio rozdrabniają i kruszą glebę, i często są stosowane wraz z siewnikiem, składając się na agregat uprawowo-siewny. I chociaż jest to urządzenie bardzo mocne, jego największą wadą jest duże zapotrzebowanie na moc, która jednak jest dobrze wykorzystana.
Dodatkowe wyposażenie w ruchome ramiona pozwala na optymalne i wydajne wykonanie zadań na terenie o różnym stopniu nierówności. Dodatkowe deflektory sprawiają, że pole jest równomiernie obrobione, i nie tworzą się kopce. Standardowo brona wirnikowa jest doposażona w hydropak, listwę zgarniającą oraz wał przegubowo-teleskopowy. Ich praca standardowo sięga głębokości dla gleb średnich od 4 do 6 cm, a dla ciężkich od 6 do 10 cm, choć znajdziemy na rynku doskonałe rozwiązania sięgające większych głębokości.
Brona wirnikowa jest doskonałym narzędziem, które wspomaga proces spulchniania ziemi, polegający na jej rozluźnianiu, co znacząco poprawia strukturę gleby, wspomagając jej zdolność do wchłaniania wody, dotlenienia oraz rozwój mikroorganizmów glebowych. Urządzenie to, dzięki swojej konstrukcji, doskonale radzi sobie zarówno w mniejszych ogródkach, jak i na większych powierzchniach, zapewniając efektywne przygotowanie gleby pod przyszłe uprawy.
Kluczowe komponenty brony wirnikowej:
- Wał z wirującymi nożami - odpowiedzialny za mechaniczne rozluźnianie i rozdrabnianie gleby.
- Obudowa ochronna - zabezpiecza operatora oraz zapobiega rozrzucaniu ziemi na boki.
- Przekładnia napędowa - przenosi moc z ciągnika lub silnika na wirniki.
- Regulowany wałek dogniatający - umożliwia kontrolę głębokości pracy i poprawia wyrównanie powierzchni gleby.
Taka konstrukcja sprawia, że brona wirnikowa skutecznie radzi sobie z różnorodnymi strukturami gleby: zarówno lekkimi, jak i ciężkimi - poprawiając ich strukturę i napowietrzenie. Poprzez napowietrzanie i spulchnianie gleby, brona wirnikowa tworzy optymalne warunki do rozwoju mikroorganizmów glebowych, które pozytywnie wpływają na biologiczną aktywność gleby. Brony polowe wyposażone w tego typu mechanizmy przekładają się bezpośrednio na jakość plonów i zdrowotność roślin.
Brona wahadłowa - delikatniejsza alternatywa
Brona wahadłowa składa się z dwóch listew z zębami. Poruszają się one naprzemiennie ruchem wahadłowym prostopadle do kierunku jazdy. Ze względu na delikatniejsze obchodzenie się z glebą w porównaniu do brony wirnikowej, bronę wahadłową stosuje się po orce. Znajduje ona zastosowanie głównie na glebach średnich, ale jest spotykana także na lżejszych.
Brony wahadłowe mają mniejsze zapotrzebowanie mocy i są lżejsze od ich wirnikowych konkurentów. Są także mniej podatne na uszkodzenia. Jednak ich główna zaleta może być jednocześnie wadą. Chodzi o delikatniejsze traktowanie gleby niż w przypadku brony wirnikowej. Z tego powodu trudno obecnie znaleźć firmę, która produkuje brony wahadłowe do zastosowań w rolnictwie.
W opinii wielu użytkowników, największą zaletą brony wahadłowej jest konstrukcja umożliwiająca pracę w trudnych warunkach, szczególnie na terenach kamienistych. Opinie o bronach wahadłowych są przeważnie pozytywne wśród rolników pracujących na trudnym terenie. Dzięki ruchowi wahadłowemu zęby brony skutecznie omijają przeszkody, co minimalizuje ryzyko uszkodzenia maszyny i zapewnia płynność pracy.
Zalety brony wahadłowej:
- Mniejsze zapotrzebowanie na moc.
- Odporność na kamienie.
- Niskie koszty eksploatacji.
- Prostota konstrukcji.
Ograniczenia brony wahadłowej:
- Mniejsza głębokość pracy w porównaniu z broną wirnikową.
- Mniej intensywne mieszanie gleby.
- Ograniczona skuteczność na bardzo zwięzłych glebach.
W praktyce brona wahadłowa może być lepszym wyborem dla rolników i ogrodników pracujących na glebach kamienistych lub w terenie o zmiennej strukturze podłoża. Obecnie brony wahadłowe można kupić głównie jako maszyny używane.
Brony bierne - uniwersalność i ekonomia
Zaletą narzędzi biernych jest niższa cena nabycia w przeliczeniu na 1 m szerokości roboczej oraz niższe zużycie jednostkowe paliwa, wynikające z mniejszego zapotrzebowania na moc. Specyfika pracy (cięcie, odwracanie, mieszanie) sekcji talerzowych umożliwia wykonywanie dobrej jakości zabiegów uprawowych na minimalną głębokość.
W warunkach zmian klimatycznych i niedoboru wody na glebach ciężkich i zlewnych mogą występować problemy z utrzymaniem właściwej głębokości roboczej. Dlatego firmy oferują także inne bierne maszyny, takie jak wielobelkowe grubery Synkro czy Terria, ze sztywnymi zębami spulchniającymi wyposażonymi w dodatkowe noże podcinające.
Przykłady bron biernych:
- Brony talerzowe (np. seria Terradisc) - składają się z wklęsłych tarcz, skutecznie rozdrabniają i mieszają glebę.
- Agregaty doprawiające (np. seria FOX) - kompaktowe brony talerzowe doprawiające glebę tuż przed siewem, często w kombinacji z siewnikiem.
Przydatne wały w agregatach uprawowo-siewnych
Podczas uprawy i siewu w jednym przejeździe niezbędne jest zastosowanie wału, którego głównym zadaniem jest wtórne zagęszczenie gleby na głębokości siewu. Wał wyrównuje także powierzchnię pola i kruszy bryły pozostawione przez narzędzie uprawowe. Przy wyborze konkretnego rodzaju wału należy kierować się przede wszystkim rodzajem gleby występującym w gospodarstwie.
Rodzaje wałów:
- Packer - składa się z gładkiego cylindra z przyspawanymi zębami, jest uniwersalny i dobrze zagęszcza glebę zarówno na glebach ciężkich, jak i lekkich.
- Wał oponowy (gumowy) - uniwersalny, sprawdza się na różnych glebach, głównie ugniata, w mniejszym stopniu rozbija bryły.
- Crosskill - składa się z pierścieni z wypustkami, zalecany na gleby średnie i ciężkie, zapewnia dobre zagęszczenie i kruszenie brył. Jego odmiana, wał kołeczkowy (palcowy), jest mniej podatna na zalepianie.
- Cambridge - zbudowany z naprzemiennych pierścieni gładkich i zębatych, z powodzeniem można stosować na ciężkich glebach, również wilgotnych, dzięki odporności na oklejanie.
- Wał strunowy (rurowy) - dobrze kruszy bryły, ale słabo ugniata glebę, polecany na gleby lekkie i średnie.
Producenci i ich rozwiązania
Na rynku dostępnych jest wielu producentów oferujących nowoczesne rozwiązania w zakresie aktywnych i biernych narzędzi uprawowych.
UNIA GROUP
Unia Group oferuje trzy agregaty uprawowo-siewne, oparte na bronie wirnikowej Hermes, występującej z wałem Packer. Brona przeznaczona jest na gleby ciężkie i średniozwięzłe. Dostępne są również zestawy z mechanicznym siewnikiem nabudowanym (Plus 700/3) oraz agregat uprawowo-siewny Focus z nabudowanym siewnikiem pneumatycznym.
AMAZONE
Amazone oferuje dwie serie bron wirnikowych: KE (do gleby zaoranej lub w mulcz, jeśli nie jest zbyt zbita) oraz KG (określany jako kultywator wirnikowy, charakteryzujący się wysoką wytrzymałością). Brony można łączyć w agregaty z wałami i siewnikami.
SULKY
Sulky oferuje dwie serie bron wirnikowych: Cultiline HR 250.14 i 300.14 (lżejsze, do pracy na glebach średnich) oraz pozostałe modele Cultiline HR (do pracy w cięższych warunkach). Na bronach mogą być nabudowane różne siewniki.
KUHN
Kuhn oferuje aż 6 serii bron wirnikowych, co daje 21 modeli do wyboru. Maszyny różnią się wytrzymałością i przystosowaniem do trudnych warunków pracy. Do każdej brony Kuhn oferuje szeroki wybór wałów i możliwość nabudowania siewników.
KVERNELAND
Kverneland oferuje cztery serie bron wirnikowych, w tym modele współpracujące nawet z 350-konnymi ciągnikami. W modelach przeznaczonych na najcięższe warunki pracy wanna wykonana jest z blachy o grubości 10 mm. Dostępne są także specjalne zęby Pro-fit i system mocowania zębów Quick-Fit.
LEMKEN
Lemken oferuje brony wirnikowe Zirkon 8 (modułowa konstrukcja) i Zirkon 10 (przeznaczone na ciężkie warunki glebowe). Wszystkie modele mają dwustopniową skrzynię przekładniową i możliwość odwrócenia obrotów wirników.
Wybór odpowiedniego narzędzia
Wybór odpowiedniego narzędzia do uprawy gleby zależy od wielu czynników, w tym od rodzaju gleby, ilości resztek pożniwnych, dostępnej mocy ciągnika oraz specyfiki uprawy. Brony wirnikowe są wszechstronne i efektywne, szczególnie na cięższych glebach, podczas gdy brony bierne oferują niższe koszty zakupu i eksploatacji.
Przygotowanie gleb ciężkich, a czasami także średnich, do siewu może sprawiać dużo problemów. Agregaty uprawowo-siewne zdobywają coraz większą popularność. Ich podstawą jest oczywiście siewnik, ale bez odpowiednich poprzedzających go narzędzi uprawowych trudno byłoby zapewnić ziarnu właściwe warunki do kiełkowania i do późniejszego wzrostu.
Jeśli mamy wątpliwości, lepiej jednak wybrać solidniejszy model, aby uniknąć niepotrzebnych awarii w najgorętszym okresie prac polowych. Ważny jest także wybór odpowiedniego wału, co również zależy od warunków panujących na danym polu. Co do siewników, warto pamiętać, że nie musimy wybierać zawsze całego zestawu jednego producenta.