Czynności obsługowe i eksploatacyjne ciągnika rolniczego

Obsługa techniczna ma na celu utrzymanie pojazdu w pełnej sprawności. W trakcie użytkowania, w wyniku naturalnych procesów zużycia i wpływu czynników zewnętrznych, zmienia się stan techniczny poszczególnych zespołów i elementów, co może prowadzić do uszkodzeń lub zakłóceń w działaniu maszyny. Niekorzystne zmiany w niektórych systemach (np. układzie hamulcowym) mogą być przyczyną wypadków. Utrzymanie właściwego stanu technicznego pojazdu i przestrzeganie zalecanych terminów przeglądów technicznych pomagają ograniczyć koszty eksploatacji, utrzymują pojazd w dobrej kondycji i zapewniają bezpieczną oraz skuteczną pracę na polu.

W sezonie prac polowych każda minuta ma znaczenie. Awaria maszyny w środku dnia siewów, oprysków czy uprawy potrafi nie tylko zatrzymać harmonogram prac, ale również naraża gospodarstwo na realne straty finansowe. Choć nowoczesne ciągniki i maszyny rolnicze to dziś skomplikowane układy elektroniczno-mechaniczne, podstawą ich niezawodności nadal pozostaje codzienna, rutynowa obsługa techniczna. Codzienne przeglądy i czynności obsługowe to nie tylko „zalecenia producenta”, ale realna potrzeba wynikająca z intensywnego użytkowania maszyn. W ciągu jednego dnia ciągnik potrafi przepracować kilkanaście godzin, często z dużymi obciążeniami silnika.

Okresowe przeglądy techniczne

Okres między kolejnymi przeglądami technicznymi pojazdów rolniczych określamy w jednostkach zwanych motogodzinami. Motogodzina jest równoważna godzinie pracy silnika przy ustalonej przez producenta prędkości obrotowej, np. 1500 obr./min dla ciągników Ursus. Cykl przeglądowy ciągników zawiera się w pewnym przedziale motogodzin i uzależniony jest od wskazań producenta maszyny zawartych w instrukcji technicznej.

Ważne! Przeglądy P1, P2 oraz P3 wykonać powinien użytkownik ciągnika, a przeglądy P4 i P5 ze względu na zakres prac należy przeprowadzać w specjalistycznym warsztacie.

W ramach obsługi okresowej o wyższym numerze przeprowadza się wszystkie czynności związane z obsługą i kontrolą ciągnika, które są zawarte w obsługach okresowych o numerze niższym. Ponadto wykonuje się dodatkowe czynności wskazane przez producenta w instrukcji obsługi.

W przypadku uruchomienia ciągnika po dłuższym okresie przechowywania należy przeprowadzić przegląd sezonowy (PS).

Obsługa codzienna ciągnika i maszyn towarzyszących

Przed uruchomieniem ciągnika należy wykonać kontrolę poziomów wszystkich płynów eksploatacyjnych, czyli poziom oleju w silniku, hydraulicznego oraz płynu chłodzącego. W przypadku gdy poziom zbliża się do minimum, należy dany płyn uzupełnić. Przy kontroli oleju silnikowego należy również zwrócić uwagę na jego kolor oraz konsystencję. Jeśli jest zbyt czarny lub mętny, może to świadczyć o konieczności wymiany. Sprawdzając poziom płynu chłodzącego należy zwrócić uwagę, czy nie ma przecieków wokół chłodnicy i zbiornika wyrównawczego. Istotne jest również codzienne czyszczenie chłodnicy, szczególnie jeśli ciągnik pracuje w warunkach dużego zapylenia. Jeśli jest taka możliwość powinno się codziennie sprawdzić połączenia elektryczne, zwłaszcza klemy oraz połączenia przy rozruszniku. Należy sprawdzić, czy nie są zaśniedziałe oraz czy się nie poluzowały. Jeśli ciągnik będzie się poruszał po drogach publicznych, warto sprawdzić oświetlenie zarówno w ciągniku jak również w maszynie towarzyszącej. Pozwoli to uniknąć nie tylko mandatu, ale również niebezpiecznych sytuacji na drodze. Przed wyjazdem w pole należy ciągnik zatankować do pełna, zaoszczędzi to czas w przypadku kiedy wykonywana praca polowa zajmie więcej czasu niż było to przewidziane.

Przed pracą zarówno ciągnik, jak i maszyna towarzysząca, muszą przejść tzw. obsługę codzienną. Bardzo istotne jest również przesmarowanie punktów smarnych zgodnie z zaleceniami producenta, które są opisane w instrukcji obsługi. Dbałość o ciągnik to pierwszy element bezawaryjnej pracy, tak samo ważna jest konserwacja i obsługa maszyn współpracujących.

W przypadku maszyn uprawowych i siewnych należy zwrócić uwagę na elementy robocze takie jak: redlice, zęby, talerze. Jeśli są nadmierne zużyte należy je wymienić. Zdecydowanie łatwiej jest to zrobić na gospodarstwie mając dostęp do wszystkich narzędzi niż w warunkach polowych.

Rozpoczynając pracę z opryskiwaczem należy zwrócić uwagę na szczelność przewodów cieczowych, pompy oraz czy po przestoju nie są zatkane dysze. Warto również przed napełnieniem zbiornika wyczyścić filtry, w które jest wyposażony. Jeśli opryskiwacz nie był używany przez pewien czas, powinno się sprawdzić wnętrze zbiornika pod kątem pozostałości po cieczy roboczej z poprzedniego zabiegu.

Wielu doświadczonych rolników powtarza: lepiej poświęcić 15 minut rano niż kilka godzin na polu, gdy coś się zepsuje. Dobre nawyki w codziennej obsłudze to nie tylko kwestia utrzymania sprzętu, ale przede wszystkim efektywniejsza praca, mniejsze zużycie paliwa oraz dłuższa żywotność maszyn. Choć codzienna kontrola stanu technicznego może wydawać się rutyną, jej wpływ na niezawodność sprzętu i bezpieczeństwo pracy jest ogromny. Pozwoli ona nie tylko na wymianę płynów eksploatacyjnych w interwałach określonych przez producenta, ale również zauważyć nadmierne zużycie. Jeśli okres pomiędzy uzupełnianiem np. oleju w silniku staje się coraz krótszy, może to oznaczać jego zużycie i konieczność wykonania remontu. Pozwoli to na zaplanowanie tych prac w okresie poza wzmożonymi pracami i nie doprowadzi do dłuższych przestojów. Może się również okazać mniej kosztowny niż awaria, która unieruchomi ciągnik np. na polu.

Agregowanie maszyn z ciągnikiem

Zawsze należy pamiętać, że agregowane maszyny i narzędzia rolnicze stosowane do produkcji roślinnej, ze względów bezpieczeństwa powinny współpracować z ciągnikami rolniczymi zalecanymi przez producentów tych maszyn (agregatów). Sprawność techniczna, prawidłowe wyposażenie i przygotowanie do pracy obsługiwanych maszyn, jak również bezpieczeństwo ludzi znajdujących się w najbliższym otoczeniu pracującej maszyny zależą wyłącznie od wiedzy i umiejętności rolnika.

Wśród wypadków zarejestrowanych przez KRUS jest wiele tragicznych zdarzeń, np. podczas agregowania maszyny z ciągnikiem ojciec przejechał bawiące się dziecko. To jedynie kilka przykładów z wielu, które wydarzyły się w gospodarstwach rolnych. Podano je, aby zwrócić uwagę, że nigdy nie dość przezorności podczas wykonywania pracy.

Przed przygotowaniem zestawu uprawowego użytkownik powinien przede wszystkim zapoznać się z instrukcją obsługi maszyny współpracującej z ciągnikiem, a ciągnik dobrać tak, aby klasa jego uciągu nie była mniejsza niż zalecana przez producenta maszyny. Należy poza tym pamiętać, aby ciągnik był sprawny technicznie, gdyż używanie niesprawnej maszyny przy pracach w gospodarstwie rolnym grozi wypadkiem.

Łączenie maszyn ze sobą lub z ciągnikami może wykonywać jedynie kierowca ciągnika. Niewłaściwe połączenie maszyny z ciągnikiem i jej nieprawidłowe ustawienie mogą stać się przyczyną awarii i nieszczęśliwych wypadków, zarówno w czasie transportu, jak i podczas pracy.

Jeśli traktorzysta potrafi odpowiednio manewrować ciągnikiem, maszyna stoi na równym podłożu, jej zaczep jest podparty podporą stałą lub sprężyna utrzymuje go w położeniu poziomym, ciągnik ma sprawny układ zawieszania lub przyczepiania maszyn, a plac manewrowy jest dostatecznie duży, to czynność ta nie powoduje zagrożenia wypadkowego.

Prawidłowe łączenie maszyny z ciągnikiem polega na precyzyjnym podjechaniu tyłem do maszyny w taki sposób, aby trzypunktowy układ zawieszenia ciągnika można było połączyć z zaczepami maszyny lub narzędzia. Następnie należy unieruchomić ciągnik, połączyć go z maszyną (najpierw cięgna dolne, potem cięgno górne), sworznie zabezpieczyć zawleczkami i sprawdzić prawidłowość połączeń. W maszynach aktywnych podłącza się wał przegubowo-teleskopowy, który może przenieść odpowiedni moment obrotowy i ma długość zalecaną przez producenta. Następnie należy podłączyć złącza instalacji hydraulicznej i instalacji elektrycznej, uruchomić ciągnik, dokonać próbnego rozruchu, po czym podnieść maszynę i wyregulować cięgna dolne oraz długość łącznika górnego.

Przy agregowaniu maszyn, zwłaszcza półzawieszanych i przyczepianych, należy pamiętać o złożeniu i zabezpieczeniu w położeniu transportowym stopki podporowej zaczepu. Dobrym rozwiązaniem ułatwiającym agregowanie jest zastosowanie szybkosprzęgów, a zamiast cięgna górnego (śruby rzymskiej) - siłownika hydraulicznego podłączonego do hydrauliki zewnętrznej ciągnika.

Bezpieczne agregowanie dwóch przyczep z ciągnikiem można wykonać następująco: podklinować tylne koła pierwszej przyczepy i podeprzeć dyszel na odpowiedniej wysokości zaczepu ciągnika (jeżeli dyszel przyczepy nie ma sprężyny podtrzymującej), powoli cofać ciągnikiem, celując hakiem zaczepowym w ucho dyszla przyczepy, tak, aby po zatrzymaniu ciągnika można było założyć sworzeń, a następnie zawleczką zabezpieczyć go przed wypadnięciem. Dwie przyczepy łączy się zawsze przez dopchnięcie jednej do drugiej. Załadowane przyczepy łączy się w podobny sposób.

Czynności agregowania i obsługi będą jeszcze bezpieczniejsze przy dobrym oświetleniu i odpowiedniej ilości miejsca do manewrowania maszynami.

Podczas pracy niedozwolone jest wchodzenie ludzi pomiędzy ciągnik a maszynę, a zwłaszcza jazda lub stawanie na belce polowej, ramie albo zaczepie maszyny. Niestosowanie się do tego ostrzeżenia może skończyć się upadkiem pod współpracującą maszynę i prowadzić do ciężkich urazów, a nawet śmierci.

Podczas wykonywania prac załadunkowych i wyładunkowych silnik ciągnika powinien być wyłączony. Należy zaciągnąć hamulec ręczny, a jeżeli ciągnik stoi na pochyłości - włączyć bieg przeciwdziałający staczaniu się ciągnika i ewentualnie podłożyć kliny pod koła. Gdy przy pracach transportowych zatrudnieni są oprócz traktorzysty inni pracownicy, należy wyznaczyć jednego z nich do przekazywania umówionych sygnałów.

Przechowywanie sprzętu i narzędzi

Narzędzia uprawowe należy utrzymywać w należytej czystości, na bieżąco, po skończonej pracy i po sezonie, dokładnie czyścić z resztek ziemi i roślin, myć, a po wysuszeniu konserwować. Czyste narzędzia należy ustawić na twardym, stabilnym i równym podłożu, najlepiej w zadaszonym pomieszczeniu, uszkodzone części wymienić na nowe, naostrzyć elementy robocze, jeśli jest taka potrzeba. Konieczne jest kontrolowanie połączeń śrubowych i spawanych.

Zespoły robocze powinny być unieruchomione w sposób przewidziany przez producenta maszyny, dyszle lub zaczepy podparte podporami stałymi, a ostre wystające elementy zabezpieczone.

Sprzęt powinien być ustawiony w taki sposób, by nie przewrócił się na przechodzących ludzi. Niektórzy rolnicy ustawiają go na paletach lub specjalnie wykonanych stojakach oraz dodatkowo zabezpieczają wszystkie ostre i niebezpieczne elementy.

Maszyny i ciągniki rolnicze ze względów bezpieczeństwa nie powinny stać na ciągach komunikacyjnych, niestabilnym podłożu, w zastoinach wody.

Ogólne zasady bezpieczeństwa i eksploatacji

Traktor jest jedną z najbardziej uniwersalnych maszyn rolniczych, bez której trudno sobie wyobrazić prace polowe i transportowe. W gospodarstwach rolnych, mimo szerokiego rozpowszechnienia maszyny, każdego roku dochodzi do kilkudziesięciu tysięcy wypadków przy pracy. Ich najczęstszymi przyczynami jest zły stan techniczny maszyn, stosowanie nieodpowiedniej odzieży i remontowanie sprzętu bez odpowiednich kwalifikacji.

Sprawdzaj stan techniczny. Nowe ciągniki rolnicze to gwarancja pełnej niezawodności i sprawności. Inaczej sytuacja wygląda w przypadku maszyn używanych. Długa eksploatacja wpływa na zużycie poszczególnych części, które należy regularnie wymieniać. Z tego względu niezwykle ważne jest okresowe serwisowanie ciągników rolniczych przez wykwalifikowanych specjalistów.

Nie zapominaj o odzieży roboczej. Ubranie powinno przylegać do ciała, aby zminimalizować ryzyko pochwycenia luźnych części odzieży przez ruchome elementy maszyny.

Eksploatuj maszynę zgodnie z przeznaczeniem. Wchodzenie na ciągnik rolniczy ułatwiają schodki, drabinki i uchwyty. Należy używać ich zgodnie z przeznaczeniem i nie wchodzić na traktor po dyszlach lub kołach.

Eliminuj udział drugiej osoby. Zaleca się agregowanie maszyn z ciągnikiem samodzielnie, aby nie znalazła się pomiędzy nimi druga osoba. W tym celu ciągnik powinien być zaopatrzony w automatyczne zaczepy i haki.

Używaj ciągnika odpowiedniego do warunków. Na znacznych pochyłościach nie wolno pracować w ciągnikach bez kabiny lub ramy ochronnej. W takich przypadkach, podczas postoju, maszynę należy dodatkowo zabezpieczyć przed samoczynnym zjechaniem z pochyłości.

Konserwuj maszynę przy wyłączonym silniku. Wszelkie drobne prace naprawcze lub konserwujące należy wykonywać po wyłączeniu silnika maszyny.

Dbaj o swoje bezpieczeństwo. Nie uruchamiaj ciągnika, jeżeli w jego pobliżu znajdują się osoby postronne. Nie mogą one przebywać w odległości mniejszej niż 50 metrów od maszyny. Przestrzegaj także dopuszczalnej masy całkowitej i pod żadnym pozorem nie wsiadaj do jadącego ciągnika. Nie uruchamiaj ciągnika, jeżeli stwierdzisz występowanie jakiejkolwiek usterki. Przed włączeniem silnika sprawdź szczelność układu paliwowego i układu chłodzenia, stan oleju w silniku, drążki i dźwignie kierownicze, hamulce, stan zawieszenia i zaczepów oraz ciśnienie w oponach. Po uruchomieniu silnika sprawdź, czy zgasły lampki kontrolne.

Dla długowieczności ciągnika kapitalne znaczenie ma także stosowanie oryginalnych części zamiennych. Wysokiej jakości olej silnikowy to podstawa sprawności i długiej trwałości silnika spalinowego. Po pierwsze smaruje jego elementy, po drugie chłodzi rozgrzane powierzchnie podczas pracy, po trzecie uszczelnia ruchome części silnika, a po czwarte chroni przed korozją, zapobiega tworzeniu się osadów i usuwa zanieczyszczenia. Podsumowując, zapobiega zużyciu silnika i potencjalnym awariom.

Należy stosować się do rekomendacji producenta, który przewiduje wymianę oleju co 500 motogodzin pracy. Jeśli jednak ciągnik pracuje sporadycznie, zaleca się skrócenie interwału pomiędzy wymianami oleju, należy ją wykonać przynajmniej raz w roku.

Eksploatuj ciągnik rolniczy zgodnie z jego przeznaczeniem. Nie należy poddawać ciągnik zbyt dużym obciążeniom. Implementy powinny być dopasowane do masy i mocy ciągnika, a także udźwigu podnośnika. Po pierwsze zbyt obciążony ciągnik będzie miał wyższe zużycie paliwa, po drugie grozi kosztowną awarią.

tags: #czynnosci #obslugiwebi #eksploatacjyjne #ciagnik