Siew kukurydzy to kluczowy etap w uprawie, zaraz po wyborze nasion i nawożeniu. Precyzyjny siew punktowy jest fundamentem budowania potencjału plonowania, a jego prawidłowe wykonanie ma ogromny wpływ na równomierność wschodów i ostateczny plon. Niestety, wiele czynników może przyczynić się do nierównomiernego siewu, co prowadzi do strat. W niniejszym artykule przyjrzymy się najczęstszym przyczynom nierównomiernego siewu kukurydzy oraz sposobom ich eliminacji, opierając się na doświadczeniach ekspertów i praktyków.
Wpływ parametrów siewu na plon
Wysoka precyzja siewu jest niezbędna do osiągnięcia maksymalnego plonu kukurydzy. Kluczowe parametry to głębokość siewu, prędkość siewu oraz odstępy między nasionami. Równomierne rozmieszczenie nasion w rzędach gwarantuje roślinom jednakowy dostęp do światła, wody i składników pokarmowych, eliminując konkurencję i zapewniając optymalne warunki do rozwoju.
Redlica nawozowa i nawożenie współrzędne
Siewniki często wyposażone są w możliwość zlokalizowanego wysiewu nawozu wraz z nasionami, co nazywamy nawożeniem współrzędnym. Odpowiednie ustawienie redlicy nawozowej jest niezwykle ważne. Zaleca się umieszczenie nawozu w odległości około 5 cm od ziarniaka (na bok) i 5 cm w dół. Takie ustawienie zapobiega zbyt dużemu stężeniu nawozu w bezpośrednim sąsiedztwie nasion, co mogłoby je uszkodzić. Najpopularniejszym nawozem stosowanym w tym systemie jest fosforan amonu, którego forma fosforu jest bardzo dobrze przyswajana przez rośliny, stymulując ich wzrost.
Aby sprawdzić skuteczność nawożenia fosforowego, można zamknąć jedną zewnętrzną redlicę nawozową i obserwować różnice we wzroście kukurydzy na zamkniętym i otwartym rzędzie. Brak fosforu, szczególnie w niskich temperaturach, może objawiać się fioletowym zabarwieniem liści kukurydzy, co świadczy o trudnościach w pobieraniu tego składnika.
Redlica siewna i jej ustawienia
Redlica siewna to kompleks składający się z redlicy talerzowej, aparatu dozującego i zbiornika na nasiona. Siewniki talerzowe, takie jak Kverneland OPTIMA V-SX, mają przewagę nad stopkowymi, ponieważ mogą siać w mulczu i są mniej podatne na zapychanie. W przypadku redlicy siewnej kluczowe są ustawienia docisku, głębokości oraz dokładności wysiewu.
Docisk - wpływ na system korzeniowy
Docisk to parametr często mylony z głębokością siewu, ale ma on zupełnie inne znaczenie i jest kluczowy dla rozwoju systemu korzeniowego. Korzenie kukurydzy budują tzw. system korzeniowy przybyszowy, rozrastający się w formie parasola. Zbyt mocny docisk siewu może spowodować, że nasiona zostaną zbyt mocno przygniecione, co uniemożliwi prawidłowy rozwój korzeni w formie parasola, kierując je jedynie w głąb gleby. Skutkiem tego jest obniżenie plonu i zwiększone ryzyko wylegania roślin.
Kółko dogniatające również pełni ważną funkcję. W zbyt mokrych warunkach, zbyt mocne dociśnięcie redlicy może uniemożliwić roślinie wyjście na powierzchnię. Z kolei w zbyt suchych warunkach, za lekki docisk może skutkować źle dogniecionym rowkiem i nieprawidłowym umiejscowieniem nasion.
Głębokość siewu - dostosowanie do warunków glebowych
Standardowa głębokość siewu kukurydzy wynosi od 4 do 6 centymetrów. Jednak w suchych stanowiskach zaleca się siew nieco głębszy (powyżej 6 cm), aby nasiona miały szansę odnaleźć wilgoć. Na stanowiskach z większą wilgocią siew powinien być płytszy (około 4 cm), co pozwoli roślinie szybciej wyjść na powierzchnię dzięki działaniu słońca i temperatury. Głębokość siewu zależy od ustawienia napinacza redlic i stanu gleby, dlatego musi być dobierana metodą prób na początku siewu. Należy pamiętać, aby kontrolę głębokości siewu wykonywać na polu po przejechaniu kilkudziesięciu metrów z ustaloną prędkością roboczą, nigdy na uwrociach.
Punktowość i dokładność wysiewu - klucz do równych wschodów
Punktowość to parametr regulujący jakość siewu. W siewnikach punktowych nasiona wysiewane są w rzędach, z zachowaniem określonych odstępów. Idealny siew to taki, w którym każde ziarno ma odpowiedni odstęp od kolejnego. Równe odstępy gwarantują równe wschody, równy dostęp do światła dla każdej rośliny oraz minimalizują konkurencję o składniki pokarmowe. Niestety, często obserwuje się tzw. "nietrzymanie odległości" między nasionami, a nawet wysiew dwóch ziarenek w tym samym miejscu lub w niewielkiej odległości. Taka sytuacja prowadzi do konkurowania nasion o zasoby, co skutkuje nierównomiernymi wschodami i utrudnionym dostępem do światła, obniżając potencjał plonowania nawet o 5%.
Jak prawidłowo ustawić siewnik TERRASEM | PÖTTINGER
Siewniki punktowe, takie jak Kverneland OPTIMA V-SX, często pozwalają na regulację rozstawu rzędów, co umożliwia ich wykorzystanie do siewu innych upraw, np. buraków czy rzepaku.
Jak sprawdzić prawidłowe ustawienie parametrów siewnika?
W siewnikach Kverneland proces kontroli ustawień jest ułatwiony. Operator powinien uruchomić silnik, włączyć dmuchawę i zaciągnąć nasiona ze zbiornika. Po obrocie tarczą, nasiona trafiają do redlicy. W tym momencie należy obserwować, czy nie występują podwójne nasiona na oczkach tarczy. Do regulacji służą zgarniacz górny i dolny, które wpływają na ściągnięcie nadmiarowych nasion, zapewniając odpowiednie odstępy. Ważne jest, aby testować ustawienia dla każdej odmiany kukurydzy, ponieważ nasiona, nawet pochodzące z tej samej hodowli, mogą się różnić.
Inne przyczyny nierównomiernego siewu i wschodów kukurydzy
Nierównomierny siew kukurydzy może wynikać z wielu czynników, zarówno związanych z siewnikiem, jak i warunkami zewnętrznymi. Poniżej przedstawiamy najczęstsze z nich:
1. Problemy z siewnikiem mechanicznym
Użytkownicy siewników, np. Becker Aeromat, często zgłaszają problem z nierównym wysiewem, objawiającym się przerwami w rzędach. W przypadku niektórych siewników mechanicznym rozwiązaniem może być montaż zaworków calowych i stopniowe zmniejszanie przepływu powietrza na poszczególnych sekcjach, aż do uzyskania równomiernego siewu. Podstawowym sposobem siewu jest siew rzędowy, wykonywany mechanicznymi siewnikami uniwersalnymi, które muszą spełniać wysokie wymagania agrotechniczne, techniczne i eksploatacyjne, umożliwiając regulację ilości wysiewu dla nasion o różnej wielkości.
Wartości dawek wysiewu różniące się o więcej niż 2% od założonych świadczą o nierównomiernym wysiewie. Taka niedokładność może wynikać z niedokładności wykonania zespołów wysiewających lub z niewłaściwej regulacji.
2. Błędna regulacja siewnika
Regulacja dawki siewu w mechanicznych siewnikach uniwersalnych bywa problematyczna. Pierwszym krokiem jest ustawienie wstępnej dawki na podstawie tabeli wysiewu w instrukcji. Zmiany dokonuje się przez zmianę prędkości obrotowej aparatów wysiewających (przekładnie napędowe, często bezstopniowe) lub przez zmianę powierzchni czynnej aparatów (pokrętło mikrometryczne). Drugim, kluczowym etapem jest weryfikacja nastaw za pomocą próby kręconej.
Próba kręcona (stanowiskowa i polowa)
- Próba stanowiskowa: Wykonywana bez agregatowania siewnika z ciągnikiem. Należy kręcić korbą (kołem) tyle razy, aby symulować obsiew co najmniej 0,1 hektara. Nasiona zebrane w rynience należy zważyć. Dla rzepaku wysiewanego w ilości 3,5 kg/ha, masa nasion powinna wynieść 350 g. Wymaga to dokładnej wagi.
- Próba polowa: Jest bardziej precyzyjna, ponieważ uwzględnia rzeczywisty poślizg kół napędowych, ugięcie ogumienia i drgania siewnika. Należy wykonać przejazd roboczy siewnikiem na dokładnie odmierzonym odcinku, z rzeczywistą prędkością. Zebrane nasiona należy zważyć, a następnie obliczyć rzeczywistą dawkę wysiewu na hektar. W przypadku istotnych różnic, należy skorygować dawkę i powtórzyć próbę.
Próba kręcona pozwala ustawić siewnik na założoną ilość nasion, ale nie gwarantuje ich równomiernego rozłożenia. Ważnym parametrem jest wskaźnik nierównomierności poprzecznej wysiewu. Dla zbóż dopuszczalny wynosi 3%, dla nasion drobnych do 5%. Niewłaściwa regulacja może prowadzić do nierównomierności przekraczającej te wartości.
3. Zmienne warunki robocze
Nawet przy prawidłowo ustawionym siewniku, warunki terenowe mogą wpływać na równomierność siewu:
- Pochylenie terenu: Praca na nierównym terenie, zwłaszcza wjazd pod górę lub zjazd ze wzniesienia, może znacząco zmieniać dawkę wysiewu. Wjazd pod górę może zwiększyć dawkę o ok. 11%, a zjazd zmniejszyć o ok. 20% (dla rzepaku). Dla zbóż wahania są mniejsze (ok. 5%). Pochylenie siewnika zwiększa również wskaźnik nierównomierności poprzecznej.
- Prędkość robocza: Zmiana prędkości siewnika (np. od 5 do 12 km/h) może nieznacznie wpływać na dawkę, ale istotnie na nierównomierność poprzeczną, szczególnie dla nasion grubych. Najniższa prędkość robocza często występuje na początku pola.
- Ubywanie nasion w skrzyni nasiennej: Powoduje nieznaczny spadek dawki wysiewu i wzrost nierównomierności poprzecznej (do 2%).
4. Nierównomierność głębokości siewu
Nasiona powinny być umieszczone na jednakowej głębokości i przykryte taką samą warstwą gleby. Odpowiadają za to mechanizmy redliczne. Głębokość siewu zależy od nacisku wywieranego na redlice (sprężyny) oraz oporu gleby. Nierównomierność głębokości pracy poszczególnych redlic zwiększa się, gdy głębokość robocza maleje, a także pod wpływem nierówności terenu i prędkości siewu. Nierównomierna głębokość siewu prowadzi do pogorszenia wschodów, mniejszej obsady roślin i nierównomiernego wzrostu plantacji, co utrudnia precyzyjne stosowanie środków chemicznych.
5. Jakość nasion i warunki agrotechniczne
Mimo zaawansowanej technologii produkcji, jakość nasion kukurydzy może zostać obniżona przez niewłaściwe magazynowanie. Jednak na nierównomierne wschody wpływają także inne czynniki:
- Dobór odmiany: Odpowiedni dobór odmiany kukurydzy do danego stanowiska to podstawa sukcesu. Należy stosować kwalifikowany materiał siewny F1.
- Ziarno z samoreprodukcji: Wykorzystanie ziarna z pokoleń F2 lub F3 wiąże się z ryzykiem niezadowalających plonów.
- Niewłaściwe stanowisko: Kukurydza wymaga optymalnych warunków do rozwoju. Na zbyt lekkich glebach siewki mogą cierpieć z powodu suszy.
- Termin siewu: Optymalny termin siewu kukurydzy to obecnie między 20 kwietnia a 5 maja.
- Szkodniki glebowe i chwasty: Szkodniki mogą zjadać nasiona lub kiełki, a chwasty (zwłaszcza w początkowej fazie rozwoju kukurydzy) konkurują o składniki pokarmowe, wodę i światło, prowadząc do przerzedzenia i nierównomierności plantacji.
- Skorupa glebowa: Może utrudniać wschody kukurydzy.
- Pozostałości herbicydów: Mniej prawdopodobna, ale możliwa przyczyna nieregularnych wschodów.
Siewnik Väderstad Tempo T6 w trudnych warunkach
Testy siewnika Väderstad Tempo T6 w wymagających warunkach wykazały jego wysoką precyzję, nawet przy zmniejszonej prędkości roboczej (8-10 km/h) z powodu nierównej powierzchni pola i rozbudowanych systemów korzeniowych chwastów. Mimo tych utrudnień, siewnik zapewnił precyzyjne rozmieszczenie nasion w rzędach, ze średnią odległością między roślinami wynoszącą od 16 do 18 cm (przy normie wysiewu 75 tys. nasion na hektar).
Jak prawidłowo ustawić siewnik TERRASEM | PÖTTINGER
Pojedyncze braki w obsadzie w 80% przypadków wynikały z braku wschodów nasion, a nie z błędów siewnika. Sporadyczne podwójne wysiewy lub zbyt bliskie umiejscowienie 2-3 nasion (co 8-13 cm) były marginalnymi sytuacjami, nie wpływającymi znacząco na ogólną jakość siewu. Obserwacje te potwierdzają, że nowoczesne siewniki punktowe, nawet w trudnych warunkach, mogą zapewnić wysoką precyzję siewu, co jest kluczowe dla uzyskania równych wschodów i wysokiego plonu kukurydzy.