Artykuł ten zagłębia się w szczegóły dotyczące dwóch legendarnych polskich ciągników rolniczych: Ursusa C-330 (potocznie nazywanego "Ciapkiem") oraz Ursusa C-360 (znanego jako "sześćdziesiątka"). Przedstawia ich specyfikację techniczną, zastosowanie, ewolucję modeli oraz kluczowe aspekty związane z masą i eksploatacją, które są fundamentem dla efektywnej, bezpiecznej i zgodnej z przepisami pracy w gospodarstwie.
Ursus C-330: Charakterystyka i Masa
Zastosowanie i Budowa
Ciągnik Ursus C-330 jest przeznaczony głównie do wykonywania prac w rolnictwie, choć może mieć również zastosowanie w transporcie gospodarczym. Jest to ciągnik czterokołowy o konstrukcji bezramowej, z napędem na tylną oś (2WD).
Silnik
C-330 jest wyposażony w silnik S312C - wysokoprężny, czterosuwowy, 2-cylindrowy, z bezpośrednim wtryskiem paliwa. Jego pojemność skokowa wynosi 1960 cm³, stopień sprężania 17, a ciśnienie wtrysku 13,2 MPa (135 kG/cm²). Jednostkowe zużycie paliwa to 265 g/kWh (195 g/KMh). Silnik osiąga moc 22,3 kW (30,5 KM wg DIN) przy 2200 obr./min, a maksymalny moment obrotowy wynosi 99,96 Nm (10,2 kGm). Suchy silnik waży 320,5 kg.
- System smarowania: pod ciśnieniem i rozbryzgiem, z filtrem oleju pełnego przepływu PP-8,4.
- Filtr powietrza: mokry z cyklonem.
- Chłodzenie: cieczą o wymuszonym obiegu, regulowane termostatem.
Układ Napędowy i Przeniesienia Mocy
- Sprzęgło: dwustopniowe, suche, tarczowe.
- Skrzynia przekładniowa: 6 biegów w przód i 2 wstecz.
- Zakres prędkości jazdy: od 1,87 do 23,44 km/h.
- Wał odbioru mocy (WOM):
- Niezależny: 550 obr./min (przy 2200 obr./min silnika).
- Zależny (napędzany za pośrednictwem skrzyni przekładniowej): od 69,6 do 870 obr./min (przy 2200 obr./min silnika).
Układ Kierowniczy i Hamulcowy
- Mechanizm kierowniczy: przekładnia zębata stożkowa.
- Hamulce: szczękowe, sterowane mechanicznie.
Układ Zawieszenia i Wymiary
Ciągnik jest wyposażony w trzypunktowy układ zawieszenia (TUZ) z podnośnikiem hydraulicznym. Udźwig na końcach dźwigni dolnych TUZ wynosi 6,9 kN (700 kG).
- Wymiary ogumienia kół:
- Przednich: 6.00-16.
- Tylnych: 12,4/11-28, 9,5/9-32 lub 11,2/10-28.
- Rozstaw kół:
- Przednich: 1350 i 1650 mm.
- Tylnych: 1250, 1350, 1400, 1500, 1600, 1700, 1750 i 1850 mm.
- Wymiary ciągnika (bez obciążników i kabiny): długość 308 cm, szerokość 159 cm, wysokość 199 cm.
Masa Własna Ursusa C-330
Masa własna "suchego" ciągnika Ursus C-330, bez dodatkowego wyposażenia i płynów eksploatacyjnych, waha się w przedziale od 1495 kg do 1750 kg. Różnice te mogą wynikać z rocznika produkcji, drobnych zmian konstrukcyjnych oraz interpretacji danych w dokumentacji. Kluczowa dla użytkowników jest masa ciągnika gotowego do pracy, zalanego olejem, paliwem i płynem chłodniczym. Silnik S-312C waży około 320 kg, co ma znaczący wpływ na ogólną masę.
Wpływ modyfikacji na masę C-330
Masa bazowa to jedno, ale rzeczywista waga Ursusa C-330 w gospodarstwie zależy od wielu czynników:
- Obciążniki: Komplet standardowych obciążników (przód i tył) waży około 226 kg. Z ich zamontowaniem masa ciągnika gotowego do pracy wzrasta do około 1901 kg.
- Kabina: Standardowa kabina zwiększa masę ciągnika o około 150-200 kg.
- Ładowacz czołowy (TUR): Ładowacz wraz z osprzętem (łyżka, widły) może zwiększyć masę ciągnika o 350-500 kg, znacząco zmieniając rozkład mas na oś przednią.
- Napełnianie opon wodą: Ta technika może zwiększyć masę tylnej osi o dodatkowe 100-150 kg, poprawiając przyczepność.
Dopuszczalna Masa Całkowita (DMC) Ursusa C-330
Dopuszczalna Masa Całkowita (DMC) dla Ursusa C-330 wynosi 2240 kg. Jest to maksymalna masa ciągnika wraz z całym obciążeniem (kierowca, paliwo, narzędzia, masa maszyny zawieszonej lub część masy przyczepy) podczas poruszania się po drogach publicznych. Przekroczenie tej wartości wiąże się z ryzykiem mandatu, zagrożeniem bezpieczeństwa (dłuższa droga hamowania, mniejsza stabilność, szybsze zużycie podzespołów) oraz potencjalną odmową wypłaty odszkodowania przez ubezpieczyciela w razie wypadku.
Znaczenie masy w praktyce rolniczej
Znajomość wagi Ursusa C-330 ma fundamentalne znaczenie dla efektywności, bezpieczeństwa i ekonomii pracy:
- Waga a siła uciągu: Odpowiednie dociążenie ciągnika jest kluczowe dla optymalnej siły uciągu, zapobiegając "mieleniu" kołami.
- Stabilność i bezpieczeństwo: Optymalny rozkład masy zapewnia stabilność, zwłaszcza na pochyłościach i z maszynami zawieszanymi.
- Planowanie transportu: Znajomość realnej wagi ciągnika (z wyposażeniem) jest niezbędna do doboru odpowiedniego środka transportu.
- Dobór maszyn towarzyszących: Waga ciągnika wpływa na to, jak duże i ciężkie maszyny można do niego podłączyć, aby uniknąć problemów i uszkodzeń.
- Ugniatanie gleby: Niska masa własna C-330 jest zaletą na glebach lekkich, zmniejszając ugniatanie i korzystnie wpływając na strukturę gleby. Jest to ciągnik niezbyt ciężki, przeznaczony do prac w średnich gospodarstwach rolnych.
Ursus C-360: Ewolucja i Parametry
Historia Produkcji
Ursus C-360 (potocznie "sześćdziesiątka") to średni ciągnik rolniczy produkowany w latach 1976-1994 w Zakładach Mechanicznych Ursus w Warszawie. Łącznie z modelem C-4011 wyprodukowano ich ponad 650 tys. sztuk. Seryjną produkcję rozpoczęto w kwietniu 1976 r. Zastąpił on modernizowaną wersję modelu C-355, oznaczoną jako Ursus C-355M. W latach 2015-2017 przedsiębiorstwo Ursus S.A. produkowało w Lublinie nowy ciągnik o tej nazwie, a w 2015 roku URSUS S.A. z siedzibą w Lublinie wprowadziło do swojej oferty kolejny nowy ciągnik o tej nazwie.
Silnik Ursus S-4003
Silnik zastosowany w Ursusie C-360 to model S-4003 - 4-cylindrowa, wysokoprężna jednostka o pojemności 3121 ccm, z bezpośrednim wtryskiem, chłodzona cieczą. Osiąga moc 52 KM (38 kW) przy 2200 obr./min oraz maksymalny moment obrotowy 190 Nm przy 1500 obr./min. Jednostkowe zużycie paliwa przy mocy znamionowej wynosi 265 g/kWh. Wał korbowy silnika podparty jest w pięciu punktach na łożyskach głównych o średnicy 70 mm, a łożyska korbowodowe mają średnicę 60 mm. Kolejność zapłonu to 1-3-4-2. Moment dokręcenia głowicy wynosi od 137-147 Nm.
- Układ zasilania paliwem: dwukomorowy filtr z wkładem filcowo-papierowym typu FVD10RP 1.8, tłoczkowa pompa wtryskowa z regulatorem mechanicznym P24-49 (produkcji Zakładu Aparatury Wtryskowej W.S.K.), tłoczkowa pompa zasilająca V2HF01A, wtryskiwacze WJ - 1S78.7 z rozpylaczem D1 LMK 150/W2. Ciśnienie wtrysku: 16 MPa.
- Układ smarowania silnika: zębata pompa olejowa z szeregowym, pełnoprzepływowym filtrem oleju z wkładem papierowym typu PP-8.4.
- Filtr powietrza: mokry z cyklonem.
- Chłodzenie: cieczą, wymuszony obieg z pompą wody, z chłodnicą rurkowo-płytkową i wentylatorem, regulowane termostatem. Ilość płynu chłodzącego: 11 litrów.
Układ Napędowy i Skrzynia Biegów
W układzie napędowym zastosowano sprzęgło cierne, dwustopniowe, suche, tarczowe, z niezależnym sterowaniem WOM. Skrzynia biegów to przekładnia niesynchronizowana, z reduktorem, oferująca 10 biegów do przodu i 2 do tyłu. Posiada mechaniczną blokadę mechanizmu różnicowego. W Ursusie C-360 prowadzono prace nad unowocześnieniem układu napędowego, w tym nad hydromechaniczną skrzynią biegów i wzmacniaczem momentu, jednak te rozwiązania nie zostały zastosowane w seryjnej produkcji.
- Napęd: 4x2, 2WD.
- Maksymalna prędkość: do 25,4 km/h.
- Wałek odbioru mocy (WOM): zależny i niezależny, o obrotach 540 obr./min.
Układ Jezdny i Hamulcowy
Układ jezdny stanowiła oś przednia nienapędzana, sztywna, zamocowana wahliwie na sworzniu, ze śrubowo-kulowym mechanizmem kierowniczym. Całość uzupełniał hydrauliczny hamulec niezależny na oba koła tylne, bębnowy, suchy.
- Wymiary ogumienia kół:
- Z przodu: 6,00-16.6 PR.
- Z tyłu: 14,9/13-28.
- Rozstaw kół:
- Z przodu: od 1250 mm do 1750 mm (opony 6.00-16.6).
- Z tyłu: od 1350 mm do 1800 mm (opony 14.9-28; 13-28).
- Wymiary ciągnika: długość 3570 mm, wysokość 2230 mm, szerokość 1800 mm. Prześwit: 440 mm. Rozstaw osi: 2130 mm. Promień skrętu: 7,7 m.
Układ Kierowniczy (regulacje)
- Dopuszczalny luz na kole kierownicy: 10-15 stopni.
- Kąt pochylenia sworznia zwrotnicy: 8 stopni.
- Kąt pochylenia kół przednich: 3 stopnie i 30 minut.
- Kąt wyprzedzenia sworznia zwrotnicy: 0 st.
- Zbieżność kół przednich: 3-11 mm.
- Rozstaw kół przednich: 1350 mm, 1500 mm lub 1650 mm.
Układ Hydrauliczny i TUZ
W porównaniu z poprzednikami, np. Ursusem C-355, w C-360 wzmocniono i poprawiono układ hamulcowy. TUZ z udźwigiem do 1200 kg. Podnośnik hydrauliczny z pompą o wydajności 20 l/min i ciśnieniu 12 MPa. Wprowadzono też możliwość szybkiej wymiany zaczepu wahliwego na zaczep do przyczep jednoosiowych. Co ważne dla posiadaczy "trzydziestek", zunifikowano obciążenie przednie i tylne z modelem Ursus C-330.
Masa Własna i DMC Ursusa C-360
Ciągnik bez obciążników ważył 2170 kg. Z kabiną masa wynosi 2420 kg. Całkowita masa waha się od 2170 kg do 2850 kg w zależności od wersji. Dopuszczalna masa całkowita (DMC) wynosi 2955 kg. Dopuszczalna masa całkowita przyczepy bez hamulca to 1500 kg, z hamulcem 10500 kg. Największy dopuszczalny nacisk na oś: 37 kN.
Instalacja Elektryczna
Instalację elektryczną tworzą: jednoprzewodowa prądnica typu P20d, dwie sztuki akumulatorów typu 3SR-165 (6 V - 165 Ah) oraz rozrusznik elektryczny typu R11a. Napięcie zasilania rozrusznika: 12 V. Akumulator: 6 V. Masa: dodatnia. Ciągnik posiada tylną lampę stopu i tylną lampę rolniczą.
Zużycie Paliwa Ursusa C-360
Jednostkowe zużycie paliwa przy mocy znamionowej wynosi 265 g/kWh, co w przeliczeniu na ciężkie prace polowe daje około 6 litrów na godzinę. Przy transporcie polowym zużycie spada do 6,4 litra na motogodzinę (4,8 litra na godzinę), natomiast przy transporcie drogowym osiąga 5,2 litra na motogodzinę (3,9 litra na godzinę). Pojemność zbiornika paliwa to 70 litrów.
Eksploatacja i Konserwacja Ursusa C-360
Prawidłowa konserwacja jest kluczowa dla długotrwałej pracy Ursusa C-360:
- Olej silnikowy:
- Co 8-10 mth: Sprawdzać poziom oleju w silniku (miska olejowa, pompa wtryskowa i regulator obrotów mieszczą 10 litrów oleju, różnica między kreskami na wskaźniku to 1 litr).
- Co 200 mth: Wymieniać olej silnikowy.
- Zalecany olej: Superol CC SAE 20W/40.
- Filtr powietrza:
- Nominalna ilość oleju: 1,8 litra (do pierścieniowego wytłoczenia na obwodzie obudowy).
- Co 100 mth: Wymieniać olej w filtrze powietrza.
- Układ przekładniowy i hydrauliczny:
- Co 100 mth: Sprawdzać olej w skrzyni przekładniowej i przekładni głównej, uzupełniać olej w mechanizmie kierowniczym i zwolnicach.
- Skrzynia przekładniowa: 25 litrów oleju (poziom między kreskami wskaźnika).
- Mechanizm kierowniczy: 1 litr oleju (do poziomu korka wlewu).
- Zwolnice: po 1 litrze na zwolnicę (do wysokości korka kontrolnego).
- Zalecany olej: Hipol 6.
- Czyścić filtr podnośnika hydraulicznego.
- Smarowanie: Stosować smar rodzaju ŁT-43.
- Co 100 mth: Smarować łożysko pompy wodnej, wałek widełek pedału sprzęgła, łożysko wciskowe sprzęgła, sworznie zwrotnic (4 punkty), sworzeń osi przedniej (1 punkt), przeguby drążków kierowniczych (4 punkty), wałek pedałów hamulców, przekładnię wieszaka prawego. Smarować do momentu ukazania się smaru (min. 3-5 suwów smarownicy).
- Co 200 mth: Smarować rolki siedziska GRAMMER.
- Co 400 mth: Smarować rolki i prowadnice drzwi w kabinie, łożyska piast kół przednich (wypełnić wolną przestrzeń w 2/3 nowym smarem).
- Inne czynności konserwacyjne:
- Systematycznie sprawdzać poziom cieczy chłodniczej.
- Sprawdzać dokręcenie nakrętek kół przednich i tylnych.
- Sprawdzać poziom elektrolitu w akumulatorach, smarować klemy akumulatora.
- Oczyszczać odolejacz (szczególnie filtr odolejacza).
- Usuwać wodę ze zbiornika powietrza.
- Smarować przekładnię zębatą cięgła prawego wieszaka TUZ-a oraz gwintowe połączenia TUZ-a.
- Co 200-400 mth: Czyścić filtr paliwa (wkład zgrubnego oczyszczania i osadnik pompy zasilającej), myć wkład filtru paliwa.
- Sprawdzać ciśnienie oleju oraz stan techniczny wtryskiwaczy i ciśnienie wtrysku.