Mikrociągniki serii Dzik stanowią ważny element w historii polskiej mechanizacji rolnictwa i leśnictwa. Ich projektowanie rozpoczęto w latach 50. XX wieku w odpowiedzi na zapotrzebowanie na lekki, uniwersalny sprzęt do prac w szkółkach leśnych oraz w małych gospodarstwach rolnych i ogrodniczych.
Geneza i rozwój konstrukcji
Projekt mikrociągnika Dzik-1 opracowano w 1957 roku we Wrocławskim Biurze Konstrukcyjnym Przemysłu Maszynowego Leśnictwa przez inż. Tomasza Pacyńskiego i inż. Stanisława Goriaczko. W lutym 1959 roku rozpoczęto seryjną produkcję w Gorzowskich Zakładach Przemysłu Maszynowego Leśnictwa (GZPML).
Ewolucja modeli
- Dzik-1: Pierwsza wersja wyposażona w dwusuwowy silnik benzynowy S-82 o mocy ok. 8 KM.
- Dzik-2: Zmodernizowana konstrukcja, która weszła do produkcji w 1960 roku. Wyposażono ją w silnik S-261C o mocy 8,5 KM, charakteryzujący się prostszą i bardziej ekonomiczną budową.
- Dzik-21: Wprowadzona na przełomie lat 60. i 70. wersja z silnikiem typu 160.03 o mocy 11 KM. Produkcja tej serii została zakończona około 1980 roku, a finalnie przeniesiona do Wytwórni Urządzeń Komunalnych „WUKO” w Stąporkowie.
Dane techniczne i parametry użytkowe
Pojazdy serii Dzik były jednocylindrowymi konstrukcjami chłodzonymi powietrzem. Silniki zasilano mieszanką benzyny z olejem (w stosunku 1:20). Ciągniki wyróżniały się dużą mobilnością i możliwością pracy w trudnym terenie.
| Parametr | Wartość (Dzik 21) |
|---|---|
| Pojemność silnika | 372 cm³ |
| Moc silnika | 11 KM |
| Prędkość maksymalna | ok. 14-15 km/h |
| Masa własna | 502 kg |
Budowa i funkcjonalność
Unikalną cechą Dzika była kierownica teleskopowa typu motocyklowego, która pozwalała na regulację wysokości, długości oraz kąta nachylenia. Dzięki niej kierowca, zajmując miejsce na siodełku przyczepki lub maszyny, mógł sterować pojazdem poprzez skręcanie całej osi, na której zamontowano silnik.
Układ napędowy i zdolności terenowe
Dzik posiadał skrzynię biegów o trzech przełożeniach do przodu oraz jednym wstecznym. Kluczowym udogodnieniem była możliwość mechanicznej blokady mechanizmu różnicowego oraz niezależne blokowanie obu kół (lewego lub prawego). Rozwiązanie to, za pomocą systemu sprzęgieł kłowych, pozwalało na wykonywanie bardzo ciasnych nawrotów, co było niezwykle przydatne podczas prac leśnych i ogrodniczych.
Różnicowy | Jak to działa?
Ciągnik był przystosowany do napędu różnorodnych narzędzi za pomocą wałków odbioru mocy (WOM). W pierwotnej wersji przewidziano możliwość obsługi aż 22 typów przystawek, co czyniło z niego wszechstronny nośnik narzędzi. Do prac transportowych stosowano wózek MWZ-2 „Lis”, wyposażony w siedzisko dla operatora oraz regulowany zaczep.
Zastosowanie i dziedzictwo
Choć pierwotnie Dzik miał służyć leśnictwu, jego uniwersalność sprawiła, że stał się nieodzownym pomocnikiem w rolnictwie i gospodarce komunalnej. Wiele silników z wyeksploatowanych ciągników było wtórnie wykorzystywanych do napędu maszyn stacjonarnych, takich jak opryskiwacze czy piły tarczowe, co przyczyniło się do tego, że niewiele kompletnych egzemplarzy przetrwało do czasów współczesnych w stanie używalności.