Dźwig samojezdny – kompleksowy przewodnik

Dźwig samojezdny to zintegrowana maszyna dźwigowa osadzona na podwoziu kołowym, zaprojektowana do szybkiego przemieszczania się i wykonywania prac dźwigowych bez potrzeby montażu dodatkowych komponentów. Potocznie nazywany jest również żurawiem samochodowym i jest urządzeniem niezwykle użytecznym podczas wielu prac montażowych, budowlanych, transportowych i przeładunkowych.

Budowa i działanie dźwigu samojezdnego

Konstrukcja dźwigu samojezdnego obejmuje kabinę operatora, wysięgnik teleskopowy, przeciwwagi oraz podwozie z napędem i zawieszeniem przystosowanym do pracy w terenie. Dźwig samojezdny składa się z podwozia samochodowego bądź też specjalnego podwozia, które jest dedykowane tej maszynie. Swój napęd czerpie z jednego lub dwóch silników.

Wysięgnik teleskopowy

Wysięgnik teleskopowy wykonany jest ze stali wysoko wytrzymałej i składa się z kilku wysuwanych segmentów. Umożliwia to dostosowanie długości roboczej do wymagań zadania - od niskich, bliskich podnoszeń po wysokie i dalekosiężne operacje. Teleskopowy wysięgnik może mieć od kilkunastu do kilkudziesięciu metrów. Dodatkowo, dzięki przedłużce kratowej, żuraw samojezdny może dysponować większym wysięgiem.

Układy hydrauliczne i przeciwwagi

Kluczowe znaczenie mają też systemy przeciwwag i hydraulika siłowa, które odpowiadają za stabilność i siłę podnoszenia. Układy hydrauliczne odpowiadają za wysuwanie wysięgnika, jego obrót, pracę podpór i wciągarek. Dzięki hydraulice siłowej operator może precyzyjnie ustawić ładunek w wybranym miejscu, a systemy komputerowe wspierają jego decyzje, ograniczając ryzyko błędu ludzkiego.

Dźwigi samojezdne wyposażone są w zawory bezpieczeństwa, czujniki przechyłu i systemy monitorowania przeciążenia, które na bieżąco analizują stan maszyny. To właśnie one umożliwiają bezpieczne i płynne podnoszenie nawet bardzo ciężkich ładunków.

Tryby pracy

Żuraw pracuje w dwóch trybach: transportowym oraz dźwigowym. Dzięki takiej konstrukcji urządzenie sprawdza się w obu trybach, pozwala m.in. na wygodne podnoszenie i opuszczanie ładunków, a także na dość swobodny ruch.

Kluczowe parametry techniczne dźwigu samojezdnego

Wybór odpowiedniego żurawia samojezdnego zależy od zakresu prac, jakie ma wykonać ta maszyna. Poniżej przedstawiono najważniejsze parametry techniczne:

• Udźwig żurawia: To maksymalna masa, którą sprzęt jest w stanie podnieść przy konkretnym wychyleniu, bez masy haka i urządzeń niedemontowalnych. Może wynosić od kilkunastu do kilkuset ton, zależnie od modelu i konfiguracji. Należy pamiętać, że maksymalny udźwig żurawia samojezdnego zmienia się wraz z długością wysięgnika - im większa odległość, tym mniejsza jest waga elementu, który można przetransportować.
• Moment udźwigu: Oznacza, że dźwig samojezdny jest w stanie przenieść ładunek w zależności od wysięgu żurawia.
• Wysięg: Jest to odległość pozioma od osi obrotu części obrotowej żurawia do pionowej osi urządzenia ładunkowego (np. haka). Określa, na jaką odległość (w poziomie) dźwig może przemieszczać ładunek.
• Wysokość podnoszenia: Odległość pionowa od osi ustawienia żurawia do powierzchni oporowej urządzenia ładunkowego, które znajduje się w górnym położeniu roboczym. Wartość maksymalnej wysokości, na jaką można podnieść przenoszony element, maleje wraz ze zwiększeniem jego ciężaru.
• Głębokość opuszczania: Istotny parametr w przypadku, gdy ładunek ma zostać umieszczony poniżej poziomu podłoża, na którym stoi żuraw samojezdny. Jest to odległość pionowa od poziomu ustawienia żurawia do urządzenia ładunkowego znajdującego się w maksymalnym dolnym położeniu.
• Kąt obrotu: Żuraw samochodowy posiada z reguły możliwość pełnego obrotu wysięgnika, lecz jest ona ograniczona, kiedy na wysięgniku znajduje się ładunek (nie wolno przenosić ładunku nad kabiną samochodu).
• Prędkości ruchów roboczych: Obejmują prędkości podnoszenia/opuszczania, obrotu, teleskopowania. Prędkość jazdy żurawia samochodowego wyraża się w km/h.
• Zdolność pokonywania wzniesień: Największe dopuszczalne pochylenie podłoża, które może być pokonane przez żuraw przy stałej prędkości jazdy transportowej. Zazwyczaj są to wartości około 24-26 stopni.
• Masa żurawia: Masa własna żurawia z przeciwwagą i wysięgnikiem podstawowym, bez paliwa, z olejem hydraulicznym i minimalnym roboczym napełnieniem płynami chłodzącymi i smarującymi. Jest istotnym parametrem w przypadku ograniczeń tonażowych na danym obszarze.

Mobilność i zastosowanie dźwigu samojezdnego

Mobilność to jedna z największych zalet dźwigu samojezdnego. Dzięki podwoziu kołowemu i napędowi wieloosiowemu maszyna może samodzielnie przemieszczać się po drogach publicznych z prędkością do 80 km/h i dotrzeć bezpośrednio na plac budowy. To eliminuje konieczność transportu specjalistycznego i pozwala na szybką reakcję na potrzeby projektu.

Podwozie dźwigu jest przystosowane do jazdy po trudnym terenie - wyposażone w skrętne osie, tryby jazdy typu „krab” i zawieszenie terenowe. Dzięki temu dźwig sprawnie porusza się między stanowiskami pracy, nawet w warunkach ograniczonej przestrzeni. Szczególnie korzystnie mobilność wypada w projektach miejskich, gdzie dostęp ograniczają ciasne uliczki, ograniczenia wysokości czy gęsta zabudowa. Dźwig samojezdny jest również bardziej kompaktowym i mobilnym urządzeniem niż tradycyjny żuraw wieżowy, stosowany jest w mniejszych projektach budowlanych lub tam, gdzie wymagane jest precyzyjne manewrowanie i podnoszenie ciężkich ładunków. Ponadto umożliwia precyzyjne manewrowanie i podnoszenie ładunków w trudno dostępnych miejscach.

Warunki terenowe

Dźwig samojezdny najlepiej radzi sobie na utwardzonym, wypoziomowanym terenie. W przypadku pracy na miękkim gruncie należy zastosować płyty rozkładowe pod podpory lub przygotować teren do pracy. Tylko stabilne podłoże gwarantuje bezpieczne i efektywne podnoszenie ładunków. Podłoże, po którym przemieszcza się żuraw samojezdny i pracuje, powinno być stabilne i utwardzone. Należy pamiętać, że jest to potężna maszyna, a jej wjazd na delikatne powierzchnie może je uszkodzić. Zabroniona jest praca żurawia samojezdnego nad garażami podziemnymi i innymi konstrukcjami znajdującymi się poniżej poziomu podłoża.

Obszary zastosowań

Dźwigi samojezdne są niezastąpione w:

• montażu konstrukcji stalowych,
• podnoszeniu prefabrykatów żelbetowych,
• instalacjach przemysłowych i energetycznych,
• budownictwie infrastrukturalnym (mosty, wiadukty, hale),
• pracach serwisowych i awaryjnych,
• pracach przeładunkowych w zakładach pracy, bazach transportowych w logistyce, portach,
• usuwaniu niebezpiecznych, starych gałęzi lub do montażu dachu, czy też budowy altany bądź szklarni,
• naprawie oświetlenia ulicznego.

Ich wszechstronność, szybka gotowość do pracy i możliwość operowania w różnych warunkach czynią je jednym z najczęściej wybieranych typów dźwigów na rynku.

Bezpieczeństwo eksploatacji i przygotowanie do pracy

Każda praca dźwigiem samojezdnym zaczyna się od dokładnego przygotowania maszyny i terenu. Z racji przenoszenia wielkogabarytowych elementów oraz samego tonażu dźwigu, prace budowlane należy wykonywać z odpowiednim przygotowaniem.

Procedury przed rozpoczęciem podnoszenia

Przed rozpoczęciem podnoszenia należy:

• sprawdzić poziomy oleju, stan hydrauliki i liny,
• ocenić stabilność podłoża,
• rozstawić stabilizatory i wypoziomować maszynę,
• uruchomić systemy zabezpieczające.

Rola operatora i systemów bezpieczeństwa

Operator odpowiada za przestrzeganie procedur bezpieczeństwa, współpracę z sygnalistą i bieżące monitorowanie obciążeń. Nowoczesne dźwigi wyposażone są w panele kontrolne i automatyczne blokady przeciążeniowe, które znacząco podnoszą poziom ochrony pracy. Doświadczenie operatora dźwigu w znacznym stopniu przekłada się na bezpieczeństwo i szybkość prac.

Czynniki atmosferyczne, takie jak silny wiatr lub bardzo niska temperatura, mogą uniemożliwić prace budowlane na wysokości. Dźwigi samojezdne są uczestnikami wielu wypadków na budowach, dlatego tak ważne jest przestrzeganie podstawowych zasad BHP, aby zminimalizować potencjalne zagrożenia.

Rodzaje żurawi samojezdnych

Możemy wyróżnić kilka typów żurawi samojezdnych. Kwalifikacji dokonuje się poprzez określenie typu podwozia sprzętu. Pod tym względem wyszczególniamy żurawie:

• samochodowe
• gąsienicowe
• jezdniowo-terenowe
• terenowo-kołowe

Oprócz tego warto pamiętać, że takie urządzenia dźwigowe mogą mieć różne rodzaje napędu, tj.:

• spalinowo-mechaniczny
• spalinowo-elektryczny
• spalinowo-hydrauliczny

Kwalifikacje do obsługi dźwigów samojezdnych

Aby obsługiwać żurawie samojezdne, należy odznaczać się specjalnymi kwalifikacjami i uprawnieniami. Wystawia je Urząd Dozoru Technicznego (UDT). Można je uzyskać po ukończeniu kursu na żurawie kategorii II Ż. Kurs na żurawie kategorii II trwa 40 godzin i kończy się egzaminem państwowym.

Warunki przystąpienia do szkolenia

Aby przystąpić do szkolenia, trzeba być osobą pełnoletnią, legitymować się ukończeniem przynajmniej szkoły podstawowej oraz uzyskać zaświadczenie od lekarza, które stwierdza brak przeciwwskazań do prowadzenia żurawia samojezdnego. Co ważne, nie trzeba posiadać prawa jazdy kategorii C do obsługi dźwigu samochodowego. Uprawnienia UDT do obsługi żurawia samojezdnego dotyczą tylko i wyłącznie zainstalowanego na samochodzie urządzenia.

Program szkolenia

Zgodnie z uzgodnionym z Urzędem Dozoru Technicznego programem szkolenia na kursie omawiane są zagadnienia, takie jak:

• Wiadomości o dozorze technicznym i wymagania kwalifikacyjne,
• Informacje o udźwigu (prawidłowe odczytywanie wykresów),
• Pojęcie stateczności urządzenia,
• Budowa żurawi samojezdnych,
• Rodzaje zabezpieczeń,
• Wyposażenie elektryczne, mechaniczne, hydrauliczne, pneumatyczne,
• Obsługa żurawi samojezdnych,
• Obsługa zawiesi i współpraca z hakowymi,
• Warunki bezpiecznej pracy,
• Przepisy BHP związane z obsługą oraz niebezpieczne uszkodzenia,
• Praktyka.

Egzamin i uprawnienia

Termin egzaminu jest wyznaczany maksymalnie do 30 dni roboczych od dnia złożenia kompletnego wniosku. Egzamin przeprowadza komisja kwalifikacyjna w niemniej, jak dwuosobowym składzie. Egzamin składa się z części teoretycznej i praktycznej. Część teoretyczna przeprowadzana jest w formie pisemnej. Aby ją zaliczyć należy odpowiedzieć poprawnie na 11 z 15 pytań, czyli należy mieć ponad 70 procent pozytywnych odpowiedzi. Pozytywne zaliczenie części teoretycznej jest warunkiem przystąpienia do części praktycznej na urządzeniu.

Po pozytywnym wyniku egzaminu z części teoretycznej i praktycznej Urząd Dozoru Technicznego wydaje odpowiednie zaświadczenie kwalifikacyjne uprawniające do obsługi danego typu żurawia, które ważne jest od 5 do 10 lat, w zależności od rodzaju żurawia. Wszyscy, którzy pozytywnie przeszli egzaminy na żurawie samojezdne mają możliwość obsługi żurawi HDS i żurawików stacjonarnych, bez ograniczenia tonażowego i wysięgu.

Przedłużanie ważności uprawnień

Do wejścia w życie Rozporządzenia Ministerstwa Przedsiębiorczości i Technologii wszystkie zaświadczenia kwalifikacyjne operatorów żurawi przestają być bezterminowe. Ich okres ważności liczy się jako 5 lat od dnia opublikowania rozporządzenia, czyli od 1 stycznia 2019 roku. Warunkami przedłużenia uprawnień jest czynne wykonywanie zawodu, określone w ustawie jako minimum 3 lata w ostatnich 5 latach. Na 3 miesiące przed upływem ich ważności trzeba jest przedłużyć wnioskiem złożonym w UDT.

„Zgodnie z Art. 3 ustawy z dnia 9 listopada 2018 r. o zmianie ustawy o dozorze technicznym, wszystkie zaświadczania wydane przez UDT na podstawie postępowań wszczętych przed dniem 01.06.2019 r. tracą ważność w dniu 01.01.2024 r. Zaświadczenia kwalifikacyjne wydane na podstawie postępowań wszczętych po 01.06.2019 r. tracą ważność zgodnie z datą na zaświadczeniu.”

Wniosek można złożyć w formie elektronicznej poprzez portal eUDT - portal klienta (do tego celu potrzebny jest profil zaufany lub podpis kwalifikowany) lub pobrać ze strony UDT dla osób nieposiadających profilu zaufanego lub podpisu kwalifikowanego.

W przypadku złożenia wniosku o przedłużenie okresu ważności zaświadczenia kwalifikacyjnego po terminie 3 miesięcy przed dniem upływu ważności tego zaświadczenia, zaświadczenie nie zostanie przedłużone. Okres na jaki będą przedłużane uprawnienia jest zależny od rodzaju i zakresu kwalifikacji i zostaje przedłużony na okres określony w kolumnach c tabel w załączniku nr 3 do rozporządzenia, nie krótszy niż 5 lat i nie dłuższy niż 10 lat, w zależności od rodzaju urządzenia technicznego, stopnia trudności w jego obsłudze i konserwacji oraz stopnia zagrożenia, które może spowodować.

Do czasu kiedy posiadane zaświadczenie kwalifikacyjne nie straci ważności, osoba posiadająca przedłużone zaświadczenie („nowe”) nie będzie mogła się nim posługiwać.

tags: #dzwig #budowlany #samojezdny