Wojska inżynieryjne na całym świecie, w tym w Polsce, wykorzystują szeroką gamę ciężkiego sprzętu do wykonywania kluczowych zadań budowlanych, remontowych i zabezpieczających. Wśród tych maszyn, spycharki (potocznie zwane buldożerami) oraz równiarki odgrywają niezastąpioną rolę w kształtowaniu terenu, budowie infrastruktury tymczasowej i wsparciu operacji wojskowych. Ich uniwersalność i zdolność do pracy w trudnych warunkach sprawiają, że są one podstawowym elementem wyposażenia jednostek inżynieryjnych.
Spycharki w budownictwie wojskowym
Historia i podstawowa konstrukcja spycharki
Spycharka to ciągnik gąsienicowy, zaliczany do grupy maszyn do robót ziemnych. Standardowa wersja tej maszyny przystosowana jest do pracy w klimacie umiarkowanym. Pierwsze projekty spycharki stworzyli w 1923 roku farmer James Cummings i kreślarz J. Earl McLeod. Replika tej historycznej maszyny znajduje się w miejskim parku w Morrowville, w stanie Kansas, gdzie obaj panowie zbudowali pierwszą spycharkę. 18 grudnia 1923 roku Cummings i McLeod złożyli wniosek o patent USA nr 1 522 378, który został później wydany 6 stycznia 1925 roku na „Przyrząd do ciągników”. Spycharki zaczęto używać szerzej od lat 40. XX wieku.
Podwozie spycharki składa się z dwóch ram trakcyjnych o konstrukcji skrzynkowej, które wyposażone są w rolki jezdne, rolki podtrzymujące, koła napinające, koła łańcuchowe oraz łańcuchy gąsienicowe z płytami gąsienicowymi. Rama główna to jednolita konstrukcja spawana, utworzona przez połączenie ramy przedniej i tylnej. W skład nadwozia spycharki wchodzą: osłony boczne, dach silnika, błotniki, zbiornik paliwa, skrzynka akumulatorów, zbiornik układu hydraulicznego, kabina z klimatyzacją, pulpity oraz zewnętrzna osłona ROPS (Roll-Over Protective Structure).
Wydajność spycharki zależna jest od technologii pracy, wymiarów lemiesza, mocy ciągnika, rodzaju gruntu i pochylenia terenu oraz siły naporu spycharki. Ważne są także straty przesypu, gdzie część urobku jest tracona z powodu przesypywania się z boków lemiesza. Straty te zależą głównie od rodzaju podłoża i są proporcjonalne do odległości, na jaką transportowany jest urobek.
Zastosowanie spycharek w Wojsku Polskim
Różnego typu koparki, koparko-ładowarki czy koparko-spycharki stanowią podstawowe wyposażenie wojsk inżynieryjnych. Są używane przez żołnierzy nie tylko do prac drogowo-mostowych, ale także do wielu innych zadań. Wojsko Polskie aktywnie poszukuje ciężkich spycharek gąsienicowych w ramach modernizacji sprzętu inżynieryjnego. Potrzeba ta wynika między innymi ze wsparcia przy budowie fortyfikacji w ramach programu „Tarcza Wschód” oraz działań w południowo-zachodniej części kraju, gdzie wojsko wspiera odbudowę zniszczeń po powodziach.
TVP Gorzów: Polsko-brytyjskie ćwiczenia na gąsienicach
2. Regionalna Baza Logistyczna uruchomiła postępowanie na zakup tego typu sprzętu, dysponując budżetem w wysokości 49 000 000,00 zł brutto. Nowe spycharki mają być pomalowane w matowym kolorze khaki RAL 6006. Łącznie planowany jest zakup 22 spycharek, z czego 17 w podstawie i 5 w opcji.
W ramach prowadzonych postępowań przetargowych 2. Regionalna Baza Logistyczna poszukuje między innymi ciężkich spycharek gąsienicowych (siedemnaście z opcją rozszerzenia o pięć kolejnych) oraz równiarek drogowych. Zakupiony sprzęt ma trafić do użytkowników jeszcze w bieżącym roku. Przedmiotem zamówienia jest 50 kompletów fabrycznie nowych spycharek gąsienicowych o masie eksploatacyjnej 13-20,5 ton z silnikiem co najmniej 95 kW, z opcją na 20 kolejnych. Kryteriami wyboru oferty jest cena (60%) i gwarancja (40%). Umowa musi zostać zrealizowana w ciągu 200 dni od daty jej zawarcia (nie później jednak niż do 30 listopada 2026), a zamówienie opcjonalne w 150 dni od daty otrzymania zawiadomienia.
Zgodnie ze specyfikacją warunków zamówienia, spycharki będą przeznaczone do wykonywania wykopów, wyrównywania terenu, odspajania gruntu, profilowania terenu, przemieszczania urobku na bliskie odległości oraz wykonywania innych prac przy użyciu lemiesza, zrywaka, zaczepu i innych specjalistycznych osprzętów. Wymagana jest szerokość lemiesza prostego, z belkami i siłownikami przechyłu o wymiarach co najmniej równych szerokości maszyny do 4,3 m i pojemności urobku 2,9-5 m sześciennych.
W zakresie spycharek gąsienicowych, 1 października ubiegłego roku warszawska 2. Regionalna Baza Logistyczna zawarła dwie umowy o łącznej wartości 14 651 400 zł brutto na dostawę 10 egzemplarzy ze spółką FULL Maszyny Budowlane z Warszawy. Firma ta ma w ofercie na rynek Defence trzy modele ciężkich spycharek gąsienicowych niemiecko-szwajcarskiej spółki Liebherr: PR 716 Litronic (16 t), PR 726 Litronic (17 t) i PR 736 Litronic (21 t) - wszystkie 8. generacji.
Dodatkowo, przedmiotem innej umowy jest dostawa 34 kompletów Spycharko-ładowarek SŁ-34C, z czego połowa przypada na część gwarantowaną, a kolejne 17 kompletów zostało przewidzianych prawem opcji. Wartość tej umowy wynosi 53,67 mln złotych brutto, a terminy dostaw zostały określone na lata 2020-2021.
Równiarki w inżynierii wojskowej
Charakterystyka i rodzaje równiarek
W czasie budowy oraz remontów nawierzchni drogowych wykorzystuje się rozmaite maszyny. Obok klasycznych i powszechnie kojarzonych pojazdów, takich jak walce czy koparki, stosuje się również równiarki. Równiarka to maszyna przeznaczona do robót ziemnych, która służy przede wszystkim do profilowania podłoża na potrzeby przeprowadzania prac drogowych. Z pomocą tego pojazdu wyrównuje się teren pod budowę dróg, chodników, a nawet płyt lotniskowych i pasów startowych.
W największym uproszczeniu, równiarka składa się z podwozia kołowego, elementów roboczych (lemiesze oraz zrywaki) oraz układu sterującego. Równiarki to dość szeroka grupa maszyn, wśród której wyróżnia się kilka podkategorii. Podstawowy podział dotyczy konstrukcji ramy - tym samym wyróżniamy równiarki samojezdne (przede wszystkim trzyosiowe, które wyparły dwuosiowe) oraz ciągnione (obecnie przez ciągniki i pojazdy transportowe).
Pojazdy mogą być również kategoryzowane na podstawie zastosowanego napędu i sterowania (tj. mechanicznego lub hydraulicznego), a także mechanizmu skrętu (wyróżniamy przednią oś skrętną w wersji klasycznej i z przegubową ramą oraz modele z układem przednią i tylną oś). Równiarki występują w szerokim zakresie mas operacyjnych; w zależności od potrzeb i charakteru robót można zdecydować się na pojazdy kilkutonowe, wersje samobieżne osiągające masę 20-30 ton lub modele superciężkie.
Równiarki w służbie wojsk inżynieryjnych
Równiarki są wykorzystywane przede wszystkim przez firmy zajmujące się budową i remontowaniem dróg, gdzie są niezastąpione przy opracowywaniu podłoża pod różnego rodzaju nawierzchnie drogowe. Pojazdy sprawdzają się jednak równie dobrze przy innych pracach ziemnych. Uniwersalność równiarek sprawia, że korzystają z nich nie tylko przedsiębiorstwa budowlane, ale także wojska inżynieryjne.
W zastosowaniach wojskowych maszyny te służą do budowy tymczasowych dróg przyfrontowych, ścieżek komunikacyjnych na poligonach, a także lądowisk dla śmigłowców. Pojazdy mogą być z powodzeniem używane także do wykonywania bardziej przyziemnych spraw. Na tym możliwości równiarek się jednak wcale nie kończą; tego rodzaju pojazdy często spotyka się w górnictwie oraz zakładach zajmujących się recyklingiem, gdzie służą do przenoszenia urobku oraz zalegających materiałów. Co ciekawe, równiarki są w niektórych rejonach świata wykorzystywane zamiast klasycznych buldożerów.
Działanie równiarki jest uzależnione od jej elementów roboczych, czyli zrywaka oraz lemiesza. Zrywak, zlokalizowany za tylną osią pojazdu, swoim kształtem przypomina wielkie pazury i odpowiada za spulchnianie nawierzchni. Sprawność przeprowadzania zadań wynika przede wszystkim z umiejętności operatora, jednak z pomocą systemu niwelacji 2D i 3D można w prosty sposób poprawić zarówno tempo pracy, jak i jej dokładność. Wykorzystanie zaawansowanej automatyki pozwala uniknąć kosztownych błędów oraz ściśle kontrolować zużycie materiałów, co bezpośrednio przekłada się na spore oszczędności - zarówno dla inwestora, jak i wykonawcy.
TVP Gorzów: Polsko-brytyjskie ćwiczenia na gąsienicach
Współczesne zakupy równiarek dla Wojska Polskiego
W ramach postępowań przetargowych 2. Regionalna Baza Logistyczna poszukuje również równiarek drogowych - osiem z opcją na cztery kolejne w opcji kontraktowej. Jest to kolejny program zakupu pojazdów budowlanych na potrzeby Wojska Polskiego, motywowany potrzebami związanymi z rozbudową potencjału jednostek na wschodniej granicy oraz wsparciem w odbudowie zniszczeń po powodziach.