Kalibracja siewnika i próba kręcona – obroty kół na hektar

Przed przystąpieniem do siewu, kluczowe jest zweryfikowanie poprawności ustawień siewnika dla każdego rodzaju materiału siewnego. Prawidłowe ustawienie siewnika stanowi podstawę udanego siewu i przyszłych plonów. Jest to procedura kalibracyjna, która pozwala sprawdzić, czy maszyna wysypuje odpowiednią ilość nasion zgodnie z założoną normą wysiewu. Zależnie od typu siewnika, regulacji dokonuje się poprzez zmianę prędkości obrotowej aparatów wysiewających, regulację powierzchni czynnej aparatów, ustawienie zasuwek, a także prędkości obrotu kółek wysiewających i wielkości szczeliny denek.

Czym jest próba kręcona siewnika?

Próba kręcona siewnika to jedna z operacji, którą należy wykonać przed właściwym wysiewem, aby sprawdzić prawidłową pracę urządzenia. Ta metoda polega na uruchomieniu siewnika w pozycji roboczej (czyli tak, jakby był używany do wysiewu) poza obszarem pola uprawnego, na przykład na trawie lub drodze. Polega ona na zważeniu ziarna wsypanego do rynienek przy uwzględnieniu konkretnej liczby obrotów przekładni siewnika oraz porównaniu ich z normą wysiewu. Próba kręcona daje możliwość obserwacji działania siewnika oraz wykrycia ewentualnych zmian w wypadaniu ziaren. Choć sama próba zajmuje sporo czasu, warto ją wykonać, aby uzyskać właściwą dawkę kilogramów na 1 hektar.

Różnice w kalibracji w zależności od typu siewnika

• W nowszych siewnikach wykonanie próby kręconej ułatwiają sterowniki dołączone do siewników.
• Jeśli aparaty wysiewające są napędzane elektrycznie, próba kręcona przebiega niemal automatycznie. Po wprowadzeniu wartości dawki i powierzchni, na jakiej chcemy wykonać próbę, siewnik sam wykręca odpowiednią ilość obrotów.
• W niektórych siewnikach pneumatycznych przed siewem trzeba dobrać odpowiednie koło wysiewające dla danego rodzaju nasion. Tak jest na przykład w siewnikach firmy Pöttinger, gdzie koło dobierane jest ze względu na rodzaj materiału siewnego oraz ilość wysiewu na hektar.
• Siewniki mogą być również wyposażone w mechanizmy automatycznie sterujące przekładnią na podstawie wyliczeń sterownika.
• W siewnikach punktowych kalibracji praktycznie się nie wykonuje.

Przygotowanie siewnika do próby kręconej

Przed przystąpieniem do pracy należy skontrolować, czy w zbiorniku i aparatach wysiewających nie ma żadnych ciał obcych (np. narzędzi, przerośniętych nasion, sznurka). Należy również sprawdzić naciąg łańcucha napędowego, przesmarować ruchome elementy maszyny, a także sprawdzić i ewentualnie uzupełnić poziom oleju w przekładni. Ważne jest także sprawdzenie dokręcenia połączeń śrubowych oraz stanu i zamocowania redlic. Po zimowej przerwie mechanizmy siewnika mogły ulec uszkodzeniu lub rozregulowaniu, a długi postój sprzyja korozji i zużyciu elementów ruchomych.

Bardzo ważne jest przy przeprowadzaniu próby kręconej napełnienie aparatów wysiewających, bez względu na to, czy korzystamy z siewnika mechanicznego czy pneumatycznego. Skrzynię napełnij tą samą partią nasion, z której będziesz korzystać w czasie siewu. Warto lekko wyrównać poziom ziarna wzdłuż całej skrzyni, żeby każdy aparat pobierał materiał w podobnych warunkach. Należy wsypać materiał siewny do skrzyni, napełniając ją co najmniej do połowy czystym i jednorodnym ziarnem. Po napełnieniu zbiornika materiałem siewnym należy zakręcić korbą bądź włączyć tzw. napełnianie, co dotyczy maszyn, w których aparaty są napędzane silnikiem elektrycznym.

Sprawdzenie stanu technicznego i wstępne ustawienia

Zanim złapiesz za korbę lub uniesiesz koło napędowe, trzeba ustalić plan wysiewu i stan techniczny siewnika. Analizę siewnika najlepiej rozpocząć od instrukcji obsługi danego modelu, która zawiera najistotniejsze dane oraz tabele wysiewu. Przed wyjazdem siewnika w pole należy ocenić stan techniczny urządzenia oraz sprawdzić, czy jego elementy robocze odpowiednio działają i czy nie doszło do ich zużycia. Przykładowo, zbyt mocno zużyte kółka mogą przyczyniać się do problemów z ustaleniem odpowiedniej normy wysiewu. Wnikliwe sprawdzenie siewnika przed sezonem powinno odbywać się nie tylko wiosną, ale i jesienią.

Wielu problemów z próbą kręconą da się uniknąć, gdy siewnik jest dobrze przygotowany. Luzy, nierówne denka czy zużyte kółka wysiewające powodują różnice między poszczególnymi sekcjami. Przed próbą sprawdź szczeliny między dnem a kółkiem wysiewającym we wszystkich aparatach. Odległość powinna być jednakowa od skrajnej do środkowej redlicy. Dla nasion drobnych denka ustaw bliżej kółek, dla zbóż nieco dalej. Jeśli masz siewnik z elektroniką, sprawdź też czujniki i element z magnesem lub tarczą impulsową na rurce obrotowej.

Zanieczyszczenie lub wilgotność materiału siewnego znacząco wpływają na wyniki kalibracji. Wilgotne nasiona mają tendencję do zbrylania się w aparatach wysiewających, co zakłóca ich równomierny przepływ. Obce cząstki mogą blokować szczeliny wysiewające lub zmieniać gęstość nasypową materiału.

Procedura wykonania próby kręconej

1. Na początku należy zwolnić belkę mieszków i wsunąć w to miejsce osłonę korytkową, spełniającą rolę pojemnika na ziarno.
2. W kolejnym kroku trzeba zasypać zbiornik ziarnem do poziomu powyżej górnej krawędzi otworów wyspowych do aparatów wysiewających.
3. Następnie trzeba włożyć korbę i wykonać kilka obrotów, aby wypełnić ziarnem aparaty wysiewające.
4. Wysiane ziarno trzeba przesypać do zbiornika i ponownie podstawić osłonę korytkową pod aparaty wysiewające.

W przypadku siewników z elektronicznymi sterownikami, po wprowadzeniu powierzchni (np. 1/40 ha lub 1/10 ha) oraz wartości ustawienia przekładni z tabeli (odpowiedniej dla danej ilości wysiewu), sterownik podaje liczbę obrotów. Ziarno, które trafiło do rynny, należy zważyć, a wartość jego masy wprowadzić do sterownika. Następnie należy wykręcić korbą odpowiednią liczbę obrotów, np. dla siewnika o szerokości 3,0 m liczbę obrotów 13 na ar.

Ilość nasion, która zostanie wysiana do osłony korytkowej (dokładnie zważona), pomnożona przez 100 odpowiada dawce wysiewu ziarna na 1 hektar. Jeśli waży ono mniej lub więcej niż podaje tabela wysiewu, trzeba zmienić ustawienie dźwigni, skrzynki bezstopniowej i ponowić próbę.

Standardową próbę kręconą dla zbóż można rozpisać w kilku prostych krokach:

1. Ustawienie orientacyjnej dawki na przekładni (według tabeli lub poprzedniego sezonu).
2. Założenie rynienek lub worków pod wszystkie lejki wysiewające i podniesienie siewnika.
3. Wykonanie wyliczonej liczby obrotów koła lub wałka napędowego.
4. Wysypanie ziarna, zważenie całości i przeliczenie wyniku na 1 hektar.

Po zakończeniu obracania wszystkie zebrane nasiona należy dokładnie zważyć. Masę wysianego materiału dzieli się przez liczbę aparatów wysiewających i porównuje z wartością teoretyczną. Różnica między masą rzeczywistą a teoretyczną nie powinna przekraczać 3-5 procent. Jeśli obliczona dawka różni się od założonej o kilka kilogramów, przestaw dźwignię przekładni. Warto całkowicie „wyzerować” nastawę, czyli zejść do zera i wrócić na nową pozycję. Dopiero gdy wyniki mieszczą się w akceptowalnym zakresie tolerancji, można przystąpić do właściwego siewu.

Obliczanie obrotów koła i dawki wysiewu

Kluczowe dla prawidłowej kalibracji jest wyznaczenie liczby obrotów koła przypadających na obsianie 1 ara (100 m²). Aby to zrobić, należy najpierw znać obwód koła napędowego siewnika. Najprostszą metodą jest wyznaczenie go na polu, poprzez zaznaczenie odpowiednich punktów na ziemi i przejechanie takiej odległości, aby koło zrobiło pełny obrót. Potem pomnóż obwód przez szerokość roboczą siewnika. Otrzymasz powierzchnię obsianą przy jednym obrocie koła. Teraz dzielisz 100 m² (1 ar) przez ten wynik i wychodzi liczba obrotów koła potrzebna do obsiania 1 ara.

Przykład obliczeń:

Jeśli obwód koła wynosi 2,38 m, a szerokość robocza siewnika to 3 m, to powierzchnia obsiana przy jednym obrocie koła wynosi 2,38 m * 3 m = 7,14 m². Aby obliczyć liczbę obrotów na 1 ar (100 m²), dzielimy 100 / 7,14 ≈ 14 obrotów.

Podstawowy wzór na obliczenie liczby obrotów wałka wysiewającego w próbie kręconej przyjmuje postać: n = (30 × Q) / (r × s). W tym wzorze:

• n reprezentuje liczbę obrotów.
• Q to norma wysiewu wyrażona w kilogramach na hektar.
• r oznacza rozstaw rzędów podany w metrach.
• s to długość jazdy próbnej w metrach.

Przykład: gdy chcemy wysiać pszenicę z normą 220 kg/ha, przy rozstawie rzędów 0,15 metra i założonej długości jazdy próbnej 100 metrów, otrzymujemy: n = (30 × 220) / (0,15 × 100) = 6600 / 15 = 440 obrotów.

W przypadku siewu zboża, jeśli już za pierwszym razem ustawienia siewnika były odpowiednie bądź błąd był niewielki, nie musimy przystępować do powtórnej próby. Norma wysiewu stanowi parametr zmienny, który należy dostosować do konkretnych warunków uprawy. Dla zbóż ozimych typowa dawka waha się od 150 do 250 kilogramów na hektar, podczas gdy zboża jare wysiewane są w ilości 180-280 kilogramów na hektar.

Najczęstsze błędy i przyczyny rozbieżności

Wielu rolników zauważa, że na próbie kręconej wszystko się zgadza, a w polu zboże i rzepak wychodzą mocniej. Na przykład, zamiast 3,5 kg rzepaku na hektar pojawia się 5,5 kg albo więcej. Podobnie w zbożu, gdzie zamiast założonych 170 kg/ha, siewnik wysiewa 190 kg/ha lub nawet 250 kg/ha.

Poślizg koła napędowego

Jedną z głównych przyczyn rozbieżności jest poślizg koła napędowego. Na stanowisku w gospodarstwie, np. na betonie, koło napędowe ma niemal brak poślizgu, a obrót jest równy obwodowi. Na polu jest inaczej. Miękka gleba, świeża orka, nierówności i prędkość powodują, że koło kręci się szybciej w stosunku do pokonanej drogi. Żeby to częściowo skompensować, wielu doradców zaleca doliczyć do wyniku próby około 5% dawki. Oznacza to, że jeśli na próbie wychodzi 180 kg/ha pszenicy, to w polu realnie będzie około 189 kg/ha. W lekkich glebach i na stromych polach różnica może być jeszcze większa.

Błędy pomiarowe i ustawienia operatora

• Niedokładne pomiary: Rolnicy niekiedy szacują długość jazdy próbnej zamiast ją odmierzyć, co wprowadza znaczące błędy.
• Błędne określenie rozstawu rzędów: Zwłaszcza w siewnikach z możliwością regulacji szerokości roboczej, prowadzi to do niewłaściwych wyników.
• Nierównomierne tempo obracania wałka: Zbyt szybkie kręcenie podczas próby może powodować efekt odśrodkowy, który wyrzuca więcej nasion niż podczas normalnej pracy w polu.
• Zakładki i znaczniki: Częste są zakładki w czasie jazdy „na oko”, źle ustawione znaczniki lub zbyt małe uwrocia. Gdy przekładnia nie jest za każdym razem wyzerowana, może pozostać w pozycji pośredniej między dwoma ustawieniami, wysiewając więcej niż wskazuje skala.
• Niewłaściwa kalibracja licznika hektarów: W nowszych maszynach, powierzchnię liczy sterownik na podstawie impulsów z czujnika. Jeśli czujnik jest źle skalibrowany lub uszkodzony (np. brak magnesu), komputer pokładowy może podawać błędne wartości.

Wpływ cech materiału siewnego

Tabela wysiewu z instrukcji jest tylko orientacyjna, ponieważ materiał siewny co roku ma inną MTN (masę tysiąca nasion), gęstość i czystość. Te różnice sprawiają, że tabela wysiewu jest tylko orientacyjna. Dwa gatunki zbóż o tej samej normie wagowej będą wymagały różnych ustawień, jeśli znacząco różnią się wielkością ziarna. Drobne nasiona, szczególnie rzepak, wymagają większej dokładności; jeden niewielki błąd w ustawieniu może dać różnicę rzędu 2 kg na hektar, co przy docelowej dawce 3-4 kg jest wartością bardzo dużą.

Konsekwencje nieprawidłowej kalibracji

Niedosiew prowadzi do zbyt rzadkiego obsiewu pola, co bezpośrednio przekłada się na niższe plony. Rośliny mają wprawdzie więcej przestrzeni do rozwoju, jednak nie są w stanie w pełni skompensować braków w obsadzie. Dodatkowo rzadszy siew sprzyja zachwaszczeniu, ponieważ chwasty znajdują wolne miejsce do kiełkowania i wzrostu.

Przesiew generuje straty ekonomiczne związane ze zwiększonym zużyciem materiału siewnego. Nadmierne zagęszczenie łanu powoduje nasiloną konkurencję między roślinami o światło, wodę i składniki pokarmowe. Rośliny rosną słabsze, podatniejsze na choroby grzybowe ze względu na gorszą przewiewność łanu. Równomierność rozmieszczenia nasion w glebie ma równie istotne znaczenie jak sama norma wysiewu.

Nowoczesne rozwiązania w kalibracji

Elektroniczne systemy kalibracji stanowią coraz popularniejsze rozwiązanie w nowoczesnym rolnictwie. Siewniki wyposażone w czujniki elektroniczne automatycznie monitorują ilość wysiewanych nasion w czasie rzeczywistym. Komputer pokładowy porównuje rzeczywisty wysiew z zadaną normą i sygnalizuje ewentualne odchylenia. Mobilne stanowiska kalibracyjne upraszczają tradycyjną próbę kręconą. Składają się z przenośnej platformy wyposażonej w wagi elektroniczne i system zbierania nasion. Aplikacje mobilne wspierają proces kalibracji poprzez automatyzację obliczeń matematycznych.

Praktyczne wskazówki i best practices

Warto sporządzić własną mini instrukcję, zwłaszcza w przypadku starszych siewników, do których brakuje dokumentacji. Należy zapisać ustawienie skali, liczbę obrotów i wynik na wadze dla każdego gatunku. Z czasem można dopisać uwagi o warunkach pola, np. że na konkretnych glebach siewnik systematycznie wysiewa o kilka procent więcej. Taka własna baza danych jest często cenniejsza niż fabryczna tabela.

Przed każdą zmianą dawki na dźwigni nastawnej ważne jest "wyzerowanie" przekładni, czyli przesunięcie dźwigni na pozycję zero na skali wysiewającej, a dopiero potem ustawienie nowej wartości. Próbę kręconą powinno się powtarzać dwa razy, aby mieć pewność, że aparat pracuje równomiernie. W przypadku każdorazowej zmiany dawki wysiewu należy przekładnię "wyzerować".

Na koniec dobrze jest zapisać w notesie wynik każdej próby kręconej. Zapisz gatunek, MTN, nastawę przekładni i faktyczną masę z próby. Przy następnym sezonie zyskasz gotowy punkt odniesienia.

tags: #ile #odrotuw #kol #musi #niec #siewnik