Ryś rudy (Lynx rufus), znany również jako bobcat, to drapieżny ssak z rodziny kotowatych, który występuje w Ameryce Północnej. Jego życie, zarówno na wolności, jak i w niewoli, charakteryzuje się różną długością, zależną od wielu czynników środowiskowych i antropogenicznych.
Średnia długość życia rysia rudego
Rysie rude żyją zazwyczaj od sześciu do ośmiu lat, choć niekiedy mogą dożyć dziesięciu lat. Ogólnie, rysie żyjące na wolności osiągają wiek od 10 do 15 lat. W warunkach ogrodów zoologicznych czy rezerwatów, gdzie mają zapewnioną opiekę, dostępność pokarmu i są chronione przed zagrożeniami, mogą żyć znacznie dłużej, nawet do 20 lat, a w niewoli zdarza się, że dożywają 25 lat.
Czynniki wpływające na długość życia
Środowisko i dostępność pokarmu
Dostępność siedlisk o odpowiedniej ilości kryjówek i pokarmu ma kluczowe znaczenie dla przetrwania rysi. Ryś rudy najchętniej poluje na króliki i zające, ale żywi się również różnymi zwierzętami - od owadów i małych gryzoni, po jelenie i antylopy widłorogie. Wybór ofiary zależy od lokalizacji, środowiska, pory roku i liczebności zwierząt. Rysie rude mogą obyć się bez jedzenia przez długi okres, jak również zjeść naraz duże ilości pokarmu. Kiedy brakuje pożywienia, często polują na duże ofiary i zachowują część mięsa na później. Dostępność pożywienia ma bezpośredni wpływ na kondycję i zdrowie, a co za tym idzie, na długość życia tych drapieżników.
BORSUK MIODNY | Mały Drapieżnik, Który Nie Boi Się Nikogo (Pełny Film Dokumentalny)
Zagrożenia naturalne
Dorosły ryś rudy ma poza człowiekiem niewielu wrogów, choć może zostać zabity podczas walki z innymi drapieżnikami. Pumy i wilki zabijają rysie, co zaobserwowano między innymi w Parku Yellowstone. Kocięta mogą zostać zabite przez sowy, orły, kojoty, lisy, a także przez inne dorosłe rysie. Choroby, wypadki i niedostatek pożywienia to inne główne przyczyny śmierci rysiów. Młode, które opuściły matkę i rozpoczęły samodzielne życie, często giną, gdyż nie umieją jeszcze skutecznie polować. Rysie mogą być nosicielami zewnętrznych pasożytów, zwłaszcza pcheł i kleszczy, często także przenoszą pasożyty żyjące na ich ofiarach, przede wszystkim zającach i wiewiórkach. Pasożyty wewnętrzne są u rysiów rudych powszechne.
Działalność człowieka
Działalność człowieka, taka jak niszczenie lasów, budowa dróg czy polowania, znacznie wpływa na długość życia rysi. Choć ryś rudy jest obiektem polowań ludzi, zarówno dla sportu, jak i dla futra, stan jego populacji jest uznawany za dobry. Ryś rudy, jako gatunek z rodziny kotowatych, jest wymieniony w Załączniku II do Konwencji o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem, co oznacza, że nie jest bezpośrednio zagrożony wyginięciem, ale polowania na niego muszą odbywać się pod ścisłą kontrolą. Status prawny zwierzęcia jest uregulowany we wszystkich trzech krajach, w których występuje.
Charakterystyka rysia rudego
Wygląd i rozmiar
Ryś rudy jest najmniejszym przedstawicielem rodzaju Lynx. Jest mniejszy od rysia kanadyjskiego i dwa razy większy od kota domowego. Dorosły samiec mierzy 70-120 cm, zwykle ok. 90 cm, włączając w to 10-18 cm ogon. Wysokość w kłębie wynosi 36-38 cm. Samce ważą zwykle 7-14 kg, samice średnio 9 kg. Ryś rudy jest muskularny, jego tylne łapy są dłuższe od przednich. Nowo narodzone kocię waży 280-340 g i mierzy ok. 25 cm. Pod koniec pierwszego roku życia waży już 4,5 kg. Rysie rude mieszkające na północy i na otwartych przestrzeniach są największymi osobnikami swego gatunku.
Sierść i umaszczenie
Futro rysia rudego może przybierać różne barwy. Zazwyczaj jest szarobrązowe z czarnymi plamami i czarnymi pasami na tylnych łapach i ogonie. Czarny wzór spełnia rolę kamuflażu. Uszy są nakrapiane, z czarnymi końcówkami i krótkimi, czarnymi pędzelkami sierści. Broda, wargi i spód ciała są zazwyczaj białawe. Rysie rude żyjące na terenach pustynnych na południowym zachodzie mają jaśniejsze futro, podczas gdy osobniki żyjące w lasach na północy są ciemniejsze. Kocięta rodzą się pokryte sierścią i posiadają już plamy. Na Florydzie schwytano kilka osobników melanistycznych.
Zmysły i zdolności
Część twarzowa głowy rysia jest szeroka, otoczona kołnierzem długich włosów. Nos jest różowo-czerwony, oczy żółte, z czarnymi źrenicami. Źrenice są pionowe, podłużne, w nocy rozszerzają się, by zwiększyć ilość światła wpadającego do oka. Rysie mają wyostrzone zmysły wzroku i słuchu, a także dobry węch. Futro jest delikatne i łamliwe, ale za to dość długie i gęste. Rysie bardzo dobrze wspinają się i potrafią pływać, choć z reguły unikają wody.
Tryb życia i zachowanie
Terytorialność i samotnictwo
Jak większość kotowatych, ryś rudy jest zwierzęciem terytorialnym i samotnikiem, choć areały osobników mogą częściowo się pokrywać. Do znakowania terenu używa kilku metod: zostawia ślady pazurów na drzewach, znakuje teren kałem lub moczem. Ryś rudy spędza swoje życie w obrębie ściśle ograniczonego terytorium, którego wielkość zależy od płci osobnika i ilości dostępnej zwierzyny. Granice obszaru zajmowanego przez rysia są znakowane za pomocą moczu, kału i śladów pazurów na drzewach.
Aktywność dobowa i miejsca schronienia
Ryś rudy jest zwierzęciem prowadzącym nocny tryb życia. Staje się aktywny ok. trzy godziny przed zachodem słońca i pozostaje w tym stanie do ok. północy, następnie ponownie budzi się o brzasku. Jego aktywność kończy się ok. trzy godziny po wschodzie słońca. W ciągu doby przemierza na swoim terytorium 3-11 km. To zachowanie może zmieniać się wraz z porą roku, ponieważ rysie podczas zimy wykazują większą aktywność w ciągu dnia. Każdy osobnik posiada kilka kryjówek - zazwyczaj jedno główne legowisko i kilka pobocznych miejsc w odległych partiach jego terenu. Kryjówka taka to zazwyczaj dziura w pniu drzewa, miejsce w zaroślach lub jama pod kamieniami.
Rozmnażanie
Rysie rude po raz pierwszy przystępują do rozrodu zazwyczaj podczas drugiego roku ich życia, choć samice mogą rodzić małe już w pierwszym roku. Produkcja spermy rozpoczyna się każdego roku we wrześniu lub październiku i samce pozostają płodne do początku lata. Dominujący samiec pozostaje z wybraną samicą i spółkuje z nią kilka razy, zazwyczaj w zimie i wczesną wiosną. Zwierzęta te parzą się zwykle od lutego do marca, choć pora zależy od miejsca życia rysia. Samice znajdują się w rui co 44 dni, okres płodności trwa 10 dni. Samica wychowuje młode samotnie. Po 60-70 dniowej ciąży, w kwietniu lub maju, rodzi od jednego do sześciu, zwykle 2-4 kociąt. Czasami pod koniec września może mieć drugi miot. Samica zwykle rodzi w zamkniętym miejscu, w małej jaskini lub w wydrążonym pniu. Młode otwierają oczy po dziewięciu lub dziesięciu dniach. Po czterech tygodniach zaczynają poznawać swoje otoczenie, po dwóch miesiącach przestają pić mleko. W wieku trzech do pięciu miesięcy zaczynają wędrować wraz z matką. Samodzielne życie rozpoczynają w wieku jednego roku.
Siedlisko i występowanie
Ryś rudy łatwo adaptuje się do różnych środowisk. Najbardziej lubi lasy - liściaste, iglaste i mieszane - ale, w przeciwieństwie do innych gatunków z rodzaju Lynx, może żyć także poza terenem leśnym. Jego środowisko życia obejmuje zarówno bagna Florydy, jak i tereny górskie. Może zamieszkać także w pobliżu osiedli ludzkich, jeśli znajdzie odpowiednie siedlisko. Wielkość populacji rysi zależy od liczby ich potencjalnych ofiar.
Dawne obszary występowania rysia rudego obejmowały południową Kanadę, przez Stany Zjednoczone, aż do stanu Oaxaca w Meksyku. Obecnie gatunek występuje na większości swoich dawnych terenów. Zwierzę zniknęło ze środkowego zachodu Stanów Zjednoczonych, a także z terenów na północnym wschodzie, w południowej Minnesocie, wschodniej Południowej Dakocie, Iowa i większości Missouri. Najprawdopodobniej wiąże się to z rozwojem nowoczesnego rolnictwa. Populacja rysia rudego w Kanadzie jest ograniczona z powodu śniegu i obecności rysia kanadyjskiego. Ryś rudy nie lubi śniegu, ponieważ nie posiada charakterystycznych dla rysia kanadyjskiego szerokich łap i wskutek tego zapada się w sypkim podłożu.
