Kwestia kapitałowego rozmieszczenia maszyn rolniczych, w tym ciągników, stanowi wysokie obciążenie finansowe dla gospodarstw rolnych. Nowy ciągnik może kosztować nawet milion złotych, nie licząc dołączanych do niego narzędzi, które również trzeba zakupić osobno. Niewłaściwy dobór maszyny - zbyt dużej lub zbyt małej w stosunku do potrzeb gospodarstwa - może generować znaczne koszty.
Znalezienie i zakup odpowiedniego ciągnika lub ciągników dla swojego gospodarstwa jest zadaniem złożonym, ale możliwym do realizacji. Dla każdego rodzaju działalności uprawowej i każdej wielkości ciągnika określono jego wydajność polową. Poprzez proste obliczenia można określić wydajność polową ciągnika stosując wzór:
Wydajność polowa w ha/dzień roboczy (10 godzin) = prędkość (km/h) x szerokość robocza (m) x sprawność polowa.
Sprawność polowa uwzględnia czas poświęcony na zawracanie na uwrociach, tankowanie ciągnika, uzupełnianie zbiorników nasiennych i nawozowych w siewniku, i inne czynności. Jest ona mierzona jako wartość dziesiętna. Rolnicy doskonale wiedzą, że osiągnięcie teoretycznej wydajności jest rzadko możliwe.
Na podstawie licznych badań terenowych ustalono, że w przypadku ciągnika holującego maszyny, gdzie nie ma potrzeby uzupełniania nawozów czy nasion, czynności takie jak zawracanie na uwrociach i tankowanie pochłaniają około 17% czasu pracy. Przy siewie, uzupełnianie nasion i nawozów może zająć do 40% czasu. Przy opryskach upraw, tylko 60% dostępnego czasu można przeznaczyć na sam oprysk, a pozostały czas jest potrzebny na napełnianie opryskiwacza.
Posiadając tę wiedzę, można odpowiedzieć na pytanie, jaką kombinację ciągników należy zakupić. W tabelach 1 i 2 przedstawiono średnie wartości sprawności polowej dla różnych operacji. W praktyce wartości te mogą różnić się od rzeczywistych, w zależności od efektywności wykonywania prac, jednak stanowią bardzo dobre wyznaczniki. Tabele uwzględniają również różne typy gleb. W tabeli wydajności polowej kolumna „wymagana moc (kW)” wskazuje wymaganą moc silnika do wykonania danej operacji przy określonej wydajności polowej.
Należy pamiętać, że silnik wolnossący pracujący w warunkach Wyżyny (Highveld) może dostarczyć jedynie około 80% swojej mocy znamionowej mierzonej na poziomie morza. Dlatego, jeśli tabela wskazuje na potrzebę 40 kW, należy użyć ciągnika o mocy znamionowej 50 kW (40 / 0,8 = 50 kW). W niektórych miejscach tabeli wydajności polowej podano rekomendowany rozmiar ciągnika.
W zachodnich regionach obszaru letnich opadów deszczu w tym kraju, rolnicy do produkcji zboża potrzebują od 0,5 kW/ha do 0,75 kW/ha. Rolnicy mogą korzystać z usług firm zewnętrznych do wykonania części prac, jednak preferowane jest, aby każdy rolnik był przygotowany do samodzielnego siewu i oprysków w ramach okna siewnego dla danej uprawy, które zazwyczaj wynosi 20 dni roboczych.
Jeśli rolnik uprawia 100 hektarów i siew musi zostać wykonany w ciągu 20 dni roboczych, oznaczałoby to konieczność obsiania co najmniej 5 ha dziennie. Dwa ciągniki o mocy 50 kW, takie jak Ford 6600 czy Massey Ferguson 188, powinny wystarczyć do wykonania wszystkich prac na czas. Jeden ciągnik może przygotować glebę, a drugi siać i wykonywać opryski. Takie rozwiązanie może zadziałać, jeśli jeden ciągnik rozpocznie przygotowanie gleby, a drugi siew. Ciągnik używany do siewu może być później wykorzystany do oprysków zasianych roślin.
Korzystając z danych o wydajności polowej zawartych w tabelach, rolnicy mogą określić, jaką kombinację ciągników powinni zakupić. Ponieważ ciągnik jest kosztowną inwestycją, ważne jest, aby upewnić się, że zakupiony model spełnia potrzeby gospodarstwa.
Analiza wskaźnika: ciągniki na 100 km² gruntów ornych
Wskaźnik „Maszyny rolnicze, ciągniki na 100 km² gruntów ornych” (kod: AG.LND.TRAC.ZS) definiuje liczbę ciągników kołowych i gąsienicowych (z wyłączeniem ciągników ogrodowych) użytkowanych w rolnictwie pod koniec roku kalendarzowego lub w pierwszym kwartale następnego roku.
Definicja gruntów ornych
Grunty orne obejmują obszary zdefiniowane przez FAO jako: ziemie pod uprawy tymczasowe (obszary dwukrotnie obsiewane są liczone raz), tymczasowe łąki do koszenia lub wypasu, tereny pod rynkami lub ogrody warzywne, oraz ziemie tymczasowo ugorowane. Wyklucza się grunty porzucone w wyniku rolnictwa przesiewnego.
Źródło danych
Dane pochodzą z elektronicznych plików i strony internetowej Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO).
Tematyka i okresowość
Tematyka obejmuje środowisko i produkcję rolniczą. Dane są zbierane okresowo, raz w roku.
Metodologia agregacji
Stosuje się metodę średniej ważonej.
Koncepcja statystyczna i metodologia
Ciągnik stanowi źródło mocy i trakcji dla mechanizacji prac rolniczych, zwłaszcza uprawy roli. Narzędzia rolnicze mogą być holowane za ciągnikiem lub zamontowane na nim, a ciągnik może również stanowić źródło zasilania, jeśli narzędzie jest zmechanizowane. Termin „ciągnik” najczęściej odnosi się do pojazdów używanych w gospodarstwach rolnych. Ciągnik rolniczy służy do ciągnięcia lub pchania maszyn rolniczych lub przyczep, do orki, uprawy, bronowania, siewu i podobnych zadań. Siew, pielęgnacja i zbiór upraw wymagają zarówno znacznej mocy, jak i odpowiedniego zakresu narzędzi i wyposażenia.
Grunty rolne stanowią tylko część całkowitej powierzchni kraju, która może obejmować obszary nieodpowiednie dla rolnictwa, takie jak lasy, góry i śródlądowe zbiorniki wodne. Dane dotyczące gruntów rolnych są cenne dla prowadzenia badań z różnych perspektyw dotyczących produkcji rolnej, bezpieczeństwa żywnościowego i określania intensywności upraw, między innymi. Wskaźnik gruntów rolnych, wraz ze wskaźnikami użytkowania gruntów, może również rzucić światło na zrównoważenie środowikowe praktyk rolniczych krajów.
Znaczenie dla rozwoju
Grunty rolne zajmują ponad jedną trzecią powierzchni lądowej świata. W wielu krajach uprzemysłowionych grunty rolne podlegają przepisom dotyczącym zagospodarowania przestrzennego. Znaczący wkład w rolnictwo w ostatnim stuleciu stanowiła eskalacja pracy ręcznej i opartej na zwierzętach pociągowych na rzecz zasilanego paliwem sprzętu rolniczego. Na całym świecie pługi stalowe, kosiarki, kombajny zbożowe, siewniki i młocarnie przyczyniły się do rozwoju zmechanizowanego rolnictwa, a ciągniki umożliwiły rolnikom zasiew i zbiór dużych obszarów rolnych przy mniejszym nakładzie pracy. W czasach współczesnych maszyny napędzane, takie jak ciągniki, zastąpiły wiele prac wykonywanych wcześniej przez ludzi lub zwierzęta, takie jak woły, konie i muły. Rolnictwo nadal jest głównym sektorem w wielu gospodarkach, a działalność rolnicza zapewnia krajom rozwijającym się żywność i dochody.
Nie ma jednego, uniwersalnego zestawu nakładów na grunty rolne, ponieważ zależy on od lokalnego klimatu, jakości gleby i rozwoju gospodarczego; odpowiednie poziomy i wskaźniki zastosowania różnią się w zależności od kraju i czasu, a także od rodzaju upraw, klimatu i gleby oraz stosowanego procesu produkcji.
Ograniczenia i wyjątki
Dane są zbierane przez FAO za pośrednictwem rocznych kwestionariuszy. FAO stara się narzucić standardowe definicje i metody raportowania, jednak pełna spójność między krajami i w czasie nie jest możliwa. W związku z tym dane dotyczące gruntów rolnych w różnych klimatach mogą nie być porównywalne. Na przykład, trwałe pastwiska znacznie różnią się charakterem i intensywnością w krajach afrykańskich i suchych krajach Bliskiego Wschodu. Dane dotyczące zatrudnienia w rolnictwie, w szczególności, należy używać z ostrożnością. W wielu krajach znaczna część zatrudnienia w rolnictwie jest nieformalna i nieewidencjonowana, w tym znaczna praca wykonywana przez kobiety i dzieci. Dane zebrane z oficjalnych krajowych źródeł za pośrednictwem kwestionariusza są uzupełniane informacjami z oficjalnych wtórnych źródeł danych.
Przykład z Brazylii
W Brazylii istnieje obecnie bardzo duża dostępność ciągników, kombajnów i innych maszyn oraz narzędzi rolniczych, zdolnych do wykonania wszystkich czynności wymaganych przez rolnictwo, w tym produkcji zbóż, pasz, leśnictwa, owoców i warzyw, intensywnego i ekstensywnego chowu zwierząt itp. Jako przykład, jeśli chodzi o same ciągniki, istnieje obecnie około 20 marek lub firm produkujących i/lub odsprzedających około 280 modeli ciągników o mocy od 20 KM do 600 KM. W odniesieniu do kombajnów zbożowych, producentów jest mniej, ale na rynku brazylijskim sprzedawanych jest co najmniej 35 modeli tych maszyn o mocy od 150 KM do 700 KM. Podobnie można wymienić producentów innych maszyn i narzędzi rolniczych, w tym pługów, bron, kultywatorów, glebogryzarek, opryskiwaczy, przyczep do zboża, dystrybutorów materiałów stałych, siewników, sadzarek, samolotów rolniczych, kombajnów do trzciny cukrowej i bawełny.
Niezależnie od procesu rolniczego, do którego przeznaczone jest gospodarstwo, i stosowanego rodzaju rolnictwa, czy to rodzinnego, czy wielkoskalowego, ciągnik jest nadal najczęściej używaną maszyną. Zgodność mechaniczna odnosi się do możliwości lub braku możliwości sprzęgnięcia i/lub aktywacji zestawu ciągnik + narzędzie, co jest bardzo łatwe do osiągnięcia i jest już opanowane przez większość rolników. Jako praktyczne przykłady zgodności mechanicznej można wymienić zestaw ciągnik plus pług talerzowy, zawieszany, kategorii II, który nie może być sprzęgnięty z ciągnikiem posiadającym trzy punktowy układ hydrauliczny kategorii I. Inne przykłady to siewnik-nawozowy zaczepiany, sprzęgnięty z dyszlem (BT), lub zawieszany kombajn paszowy, którego rura wysypowa i deflektor wylotowy są napędzane przez tłoki hydrauliczne, nie mogą współpracować z ciągnikiem, który nie posiada hydraulicznego systemu napędu zdalnego (zawory zdalnego sterowania - VCR).
Zgodność ciągnika z narzędziem pod względem mocy polega na dopasowaniu między wysiłkiem wymaganym przez narzędzie na WOM (Power Take-Off - PTO) lub między siłą pociągową na dyszlu a prędkością jazdy z dostępnością mocy silnika, uwzględniając straty w obu procesach. Prędkość robocza WOM ciągników wynosi około 90% maksimum dla WOM540 Normal i około 70% dla WOM540 Economic. Tak więc, jeśli WOM540 Normal ciągnika o mocy 100 KM jest używany do napędzania pompy nawadniającej lub generatora prądu, na przykład, maksymalna dostępna moc wynosiłaby 77 KM (100 KM x 0,85 x 0,9 = 77 KM). Jeśli użyto by WOM540 Economy, dostępność byłaby jeszcze niższa, około 60 KM (100 KM x 0,85 x 0,6) przy WOM.
Zgodność ze względu na wymagania dotyczące mocy na dyszlu lub WOM jest nauczana na najlepszych uniwersytetach w Brazylii, ale wiadomo, że nawet wielu profesjonalistów w tej dziedzinie nie posiada wiedzy ani narzędzi do przeprowadzenia tego wymiarowania, które zależy od ciągnika, maszyny, gleby, terenu itp. Ogólnie rzecz biorąc, rolnicy polegają na informacjach z katalogów producentów maszyn, a nawet na przykładach zmechanizowanych zestawów już używanych przez sąsiadów.
Podobnie, zmechanizowane zestawy muszą być zgodne pod względem efektywnej wydajności polowej (CCE), aby sprostać liczbie hektarów do obsłużenia w danym dostępnym czasie (TD). Jest to najbardziej skomplikowana zgodność w planowaniu rolniczym. Dzieje się tak, ponieważ bardzo trudno jest przewidzieć z rozsądnym stopniem dokładności czas dostępny do wykonania operacji rolniczych w polu. Chociaż stosuje się modele matematyczne oparte na długoterminowych danych klimatycznych, klimat, zwłaszcza reżim opadów, nie zawsze podąża za szacowanym normalnym trendem.
Dlatego w wielu planach stosuje się średnie lub nawet niskie wartości dostępnego czasu, co może oznaczać nadmierne wyposażenie parku maszynowego gospodarstwa. Aby złagodzić tę sytuację niepewności co do zachowania klimatu, istnieją alternatywy, aby poradzić sobie z tym problemem lub przynajmniej go złagodzić, takie jak stosowanie odmian roślin o różnych cyklach, a nawet różnych upraw w ciągu roku rolniczego. W ten sposób, w przypadku braku lub nadmiaru deszczu, można stosować odmiany o wcześniejszym lub późniejszym cyklu lub zmienić pierwotnie zaplanowaną uprawę. Jednakże, jeśli rolnik już zakupił nasiona określonej odmiany danej uprawy, ta alternatywa nie jest już dostępna.
Brak punktualności w odniesieniu do czasu siewu i/lub sadzenia danej uprawy skutkuje konsekwencjami dla innych operacji, od zabiegów pielęgnacyjnych po zbiory. Oprócz ingerencji w kwestie prawne związane z ubezpieczeniami rolniczymi (siew poza sezonem zalecanym przez strefę rolniczą regionu), zazwyczaj negatywnie wpływa to na produktywność.
Koszty użytkowania maszyn
Zgodność między dostępnością a zapotrzebowaniem na maszyny w gospodarstwie wiąże się z kosztami, od zakupu po użytkowanie. Park maszynowy z wieloma maszynami, o niskim stopniu wykorzystania, generuje wysokie koszty stałe. Dlatego kolejną podstawową informacją w gospodarstwach jest znajomość kosztu godzinowego użytkowania (R$/h) maszyn. Ciągnik lub jakakolwiek inna maszyna rolnicza lub narzędzie, im więcej godzin rocznie jest używane, tym generalnie niższy jest jego koszt eksploatacji i mniejsza szansa, że stanie się przestarzałe przy niskiej liczbie przepracowanych godzin.
Koszty stałe i zmienne
Koszty stałe obejmują amortyzację, odsetki, ubezpieczenie, schronienie i pracę. Koszty zmienne obejmują wydatki na paliwo, naprawy i części, oraz planowane konserwacje, takie jak wymiana olejów smarowych, filtrów powietrza i oleju, smarowanie, dodatki itp.
Okres użytkowania maszyny uzyskuje się mnożąc liczbę lat planowanego użytkowania przez liczbę godzin pracy rocznie. Istnieje ścisły związek między kosztami stałymi i zmiennymi, a nawet między kosztami stałymi i kosztami zmiennymi. Na przykład, jeśli producent zwraca uwagę na prawidłowe przeprowadzanie planowanych konserwacji swojej maszyny (koszt zmienny), prawdopodobnie przełoży się to na niższe wydatki na paliwo i części zamienne (również koszty zmienne). Podobnie, będzie to oznaczać dłuższy okres użytkowania maszyny (więcej lat użytkowania lub więcej godzin użytkowania w ciągu lat) i niższą amortyzację (koszt stały).
Wykwalifikowana siła robocza, nawet przy nieco wyższych kosztach, może zmniejszyć koszty zmienne, takie jak amortyzacja, paliwo i części zamienne, a także zapewnić więcej pracy - więcej obsianego, zebranego i opryskanego obszaru na godzinę pracy. Koszt budowy i utrzymania schronienia dla maszyn (koszt stały) jest bezpośrednio związany z amortyzacją (koszt stały) i naprawami oraz częściami zamiennymi (koszty zmienne).
Przykład kalkulacji kosztu godzinowego
Używając jako przykładu kalkulacji kosztu godzinowego (CH) ciągnika 4x2 z TDA (napęd na wszystkie koła), z kabiną, o mocy 80 KM, o wartości zakupu 225 000,00 R$ (nowy) i przewidywanym okresem użytkowania 15 lat i 600 godzin rocznie (rolnictwo rodzinne, uprawa zbóż z bezpośrednim siewem), uzyskamy następujące wartości (w R$/h) dla pozycji kosztów stałych:
- Amortyzacja: 18,00
- Odsetki: 14,00
- Ubezpieczenie: 8,00
- Schronienie: 8,00
- Praca: 16,00 (przy założeniu miesięcznego wynagrodzenia w wysokości 2 000,00 R$ plus dodatki ustawowe na wakacje, 13. pensję itp.)
Suma stałych CH wyniosłaby 64,00 R$.
Koszty zmienne, również w R$/h, wynosiłyby:
- Paliwo: 32,00
- Naprawy i części zamienne: 16,00
- Planowane konserwacje: 4,00
Suma zmiennych CH wyniosłaby 52,00 R$.
Całkowity koszt użytkowania wspomnianego ciągnika wyniósłby 116,00 R$ za godzinę.
Jeśli okres użytkowania ciągnika jest prawidłowo oszacowany (15 lat użytkowania i 600 godzin użytkowania rocznie), przy obliczonej wartości CH możliwe jest pokrycie kosztów użytkowania. Jeśli uwzględni się całkowite wartości obliczone dla amortyzacji i doda się je do wartości uzyskanej ze sprzedaży po 15 latach użytkowania, kwota powinna wystarczyć na zakup nowego, podobnego modelu ciągnika.
Koszty siewnika-nawozownika
Jeśli ten ciągnik współpracuje z precyzyjnym siewnikiem-nawozownikiem o sześciu rzędach, rozstawionych co 50 cm, o nowej wartości zakupu 100 000,00 R$ i przewidywanym użytkowaniu przez 15 lat i 100 godzin rocznie, CH użytkowania (w R$/h) tej maszyny wyniósłby:
- Amortyzacja: 50,00
- Odsetki: 22,00
- Ubezpieczenie: 15,00
- Schronienie: 10,00
- Naprawy i części zamienne: 33,00
Dałoby to CH w wysokości 130,00 R$ za godzinę.
Wielu rolników rozumie, że wiele z tych pozycji składających się na koszt godzinowy użytkowania nie jest uwzględnianych, a istnieją tylko wydatki na pracę, paliwo i planowane konserwacje. Podobne obliczenia można wykonać, aby oszacować koszt godzinowy użytkowania używanych maszyn. Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, że w zależności od okresu użytkowania, amortyzacja lub ubezpieczenie nie będą już uwzględniane. Mogą jednak wystąpić wyższe wartości związane z kosztami paliwa, napraw i części zamiennych oraz planowanych konserwacji, w zależności od czasu użytkowania.
Stwierdzono, w przedstawionych przykładach, że koszt godzinowy ciągnika jest wyższy niż siewnika, mimo że ten ostatni kosztuje mniej niż połowę wartości ciągnika. Wynika to ze zmniejszonego okresu użytkowania rozważanego dla siewnika (15 lat i 100 godzin rocznie). W rozważanym przypadku, dla rolnictwa rodzinnego, te wartości dotyczące godzin użytkowania ciągnika i siewnika nie zawsze są osiągane przy stosowaniu bezpośredniego siewu dla upraw zbożowych.
Alternatywa: usługi zewnętrzne
W niektórych przypadkach jest jasne, że dla producenta znacznie bardziej ekonomiczne byłoby wynajęcie usług zmechanizowanych do jego upraw, ze względu na mały obszar upraw i, co za tym idzie, niskie wykorzystanie maszyn. Jednak rolnik nie zawsze będzie mógł liczyć na usługę zewnętrzną wtedy, gdy jej potrzebuje, po uczciwej cenie i z wymaganą jakością.
Wykorzystanie maszyn w rolnictwie rodzinnym
W mniejszych gospodarstwach rolnych rodzinnych powszechne jest niskie wykorzystanie godzinowe istniejących maszyn w porównaniu do gospodarstw średnich i dużych. Jedną ze zmiennych, która nieznacznie obniża CH użytkowania jest to, że w tym typie gospodarstw maszyny są używane przez znacznie więcej lat, częściowo rekompensując niską liczbę godzin użytkowania rocznie. Należy jednak wziąć pod uwagę, że ostatnio nastąpiła bardzo szybka zmiana technologii wbudowanych w maszyny i może wystąpić przestarzałość dóbr.
Koszt na hektar
Rozwiązaniem jest sprzedaż używanego sprzętu. Ale pozostają pytania: za ile sprzedać? Czasami wartość CH maszyny, na przykład samojezdnej opryskiwacza wysięgnikowego, jest pozornie dość wysoka (410,00 R$/h). Ale jeśli podzielimy CH przez obszar obsłużony na godzinę (22 ha/h), otrzymamy koszt 19,00 R$ na hektar zastosowany. Dlatego zawsze lepiej jest wyrazić koszt użytkowania maszyn na hektar obsłużony.
W ostatnich latach zauważono, że nastąpiła zmiana w procentowym składzie pozycji tworzących koszt godzinowy użytkowania, w którym pozycja paliwo (oczywiście w maszynach z silnikami) stanowiła znacznie większą część niż pozostałe. Występuje również szybka i wysoka amortyzacja aktywów w ciągu pierwszych dwóch lat użytkowania (około 30% wartości nowego).