Kierowanie wywrotką to odpowiedzialne i wymagające zadanie, które może stać się atrakcyjnym źródłem dochodu dla osób z odpowiednimi kwalifikacjami. Dla wielu, jak dla Fabiana Böhma, byłego mechatronika pojazdów mechanicznych, prowadzenie wywrotki MAN przez Środkową Frankonię to spełnienie dziecięcego marzenia. Jako mały chłopiec Fabian zatrzymywał się przy każdym placu budowy, aby obserwować pracę koparek i ciężarówek. W 2020 roku zdecydował się na radykalną zmianę zawodu, "chciał po prostu wyjść z warsztatu" i spróbować jazdy ciężarówką. To decyzja, której do dziś nie żałuje, gdyż już podczas kursu w szkole jazdy okazało się, że obsługę dużych maszyn ma we krwi.
Wymagane uprawnienia do prowadzenia wywrotki
Aby móc legalnie kierować dużą wywrotką, należy mieć odpowiednie uprawnienia. Istnieją konkretne przepisy dotyczące uprawnień niezbędnych do prowadzenia tego rodzaju pojazdów.
Prawo jazdy kategorii C lub C+E
Przede wszystkim konieczne jest posiadanie prawa jazdy kategorii C lub C+E. Uprawnienia te pozwalają na prowadzenie pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej (DMC) powyżej 3,5 tony oraz z przyczepą o DMC przekraczającej 750 kg. Aby tego dokonać, konieczne jest ukończenie odpowiedniego kursu, który obejmuje zarówno część teoretyczną, jak i praktyczną.
Kwalifikacja wstępna (kod 95)
Praca na wywrotce o ładowności powyżej 3,5 tony wymaga prawa jazdy kategorii C+E z kodem 95. Kod 95, czyli Świadectwo Kwalifikacji Zawodowej Kierowcy, uprawnia do przewozu rzeczy oraz osób. Można je uzyskać po ukończeniu specjalistycznego kursu i zaliczeniu egzaminu państwowego. Aby uzyskać kwalifikację wstępną, konieczne jest odbycie szkolenia okresowego. Trwa ono 140 godzin i obejmuje takie zagadnienia jak bezpieczeństwo ruchu drogowego, eksploatacja pojazdów, przepisy prawne czy pierwsza pomoc.
Dodatkowe szkolenia i certyfikaty
Warto również zwrócić uwagę na dodatkowe szkolenia i certyfikaty, które mogą być wymagane przez pracodawców lub klientów w branży budowlanej.
Rodzaje wywrotek i ich zastosowanie
Wywrotki to pojazdy ciężarowe przeznaczone do przewozu towarów sypkich, płynnych i kawałkowych. Transport wywrotką to bez wątpienia najlepszy sposób, jeśli zachodzi konieczność przewiezienia materiałów sypkich, płynnych lub kawałkowych z punktu A do punktu B. Najważniejszym elementem wspomnianego wyżej pojazdu jest skrzynia na specjalnych zawiasach, co umożliwia jej przechylenie i samoczynny rozładunek towaru.
Podział wywrotek ze względu na ładowność
- Małe wywrotki: mają ładowność do 3,5 tony i zwykle wykorzystuje się je do krótkodystansowych przejazdów.
- Średnie wywrotki: charakteryzują się ładownością od 3,5 do 7,5 tony.
- Duże wywrotki: powyżej 7,5 tony.
Zasady bezpiecznego i prawidłowego użytkowania wywrotki
Prowadzenie wywrotki wymaga przestrzegania szeregu zasad, aby zapewnić bezpieczeństwo i uniknąć problemów. Podstawą jest zdrowy rozsądek i świadomość ryzyka.
Podstawowe zasady ogólne
- Zawsze bądź trzeźwy, wypoczęty i skoncentrowany.
- Zapoznaj się z instrukcją obsługi pojazdu. Tam znajdziesz wszystkie informacje o obsłudze, bezpieczeństwie i konserwacji.
- Nie przeładowuj naczepy.
- Po załadunku zaciągnij plandekę.
- Po rozładunku pamiętaj, aby opuścić wannę.
- Nie podnoś wywrotki pod liniami wysokiego napięcia.
- Podnoś wannę na płaskim, stabilnym i w miarę poziomym podłożu.
- Jeśli przy podnoszeniu rama naczepy nie opadnie na poduszkach automatycznie, zrób to ręcznie.
- Nie syp się na złamanym zestawie ani na nierównej powierzchni.
10 rzeczy, których NIE powinieneś robić ze swoją wywrotką
Załadunek i wyładunek
Załadunek i wyładunek wywrotki to skomplikowany proces, który zaczyna się od zaparkowania ciężarówki w wyznaczonej strefie ładowania. Następnie kierowca musi wyłączyć silnik i opuścić kabinę pojazdu. Potem rozpoczyna się faza załadunku materiału do skrzyni, podczas której kierowca pozostaje w bezpiecznej odległości od ciężarówki. Załadunek zwykle odbywa się przy pomocy ładowarki. Proces ten kończy się pomiarem masy całkowitej wywrotki. Następnie kierowca siada „za sterami” pojazdu i rusza w trasę, aby dostarczyć towar odbiorcy.
Kontrola masy i nacisków na osie
W przypadku wywrotki i ładunków sypkich interesuje nas RMC (Dopuszczalna Masa Całkowita) zestawu, żeby mieściła się w 40 tonach. Z prawnego punktu widzenia, za naciski na osie przy materiałach sypkich nie ukarają, ponieważ mogą się one zmieniać w trakcie jazdy, np. w wyniku hamowania. Interesuje nas tylko RMC, i to po tolerancjach. Przy nowym typie wag tolerancje to 200 kg i 2% od tego, co pokaże waga. Teoretycznie 41 700 kg RMC powinno się "śliznąć", choć na 40 500 kg mocno kręcą nosem, a w wielu miejscach limit to dokładnie 40 ton. Należy brać pod uwagę nacisk na wózek, czyli wszystkie osie naczepy jednocześnie.
W przypadku ładowania naczepy, aby nie przeważyć osi, zwłaszcza napędowej, w przypadku węgla czy miału, ładunek powinien być rozłożony po całości. Na naczepie zazwyczaj jest zegar, dobrze też, jeśli "koń" (ciągnik siodłowy) ma zegar. Na naczepie trzeba sobie wyczuć odpowiednie ciśnienie. W zależności od długości naczepy i umieszczenia osi na ramie, ciśnienie w zakresie 3,5 do 4,2 (przy ładunku 25 ton) jest typowe. Ważne jest, że przeładowany z kopalni nie wyjedziesz, ponieważ operatorzy ładują wagą na łyżce, a później następuje ważenie i ewentualne dosypanie ładunku.
Nawigacja i wybór trasy
Praca na wywrotce podlega restrykcyjnym przepisom prawa, które regulują takie kwestie jak sposób prawidłowego zabezpieczania ładunku, dopuszczalna masa całkowita pojazdu czy też dobór tras. Warto mieć bowiem na uwadze, że pojazd o dużej ładowności nie może wjechać wszędzie. Nieprzestrzeganie przepisów i inne zaniedbania w trakcie jazdy wywrotką mogą prowadzić nie tylko do mandatów, ale również do groźnych sytuacji na drodze. Dlatego też zawsze należy respektować ograniczenia prędkości i uważać na znaki zakazu oraz na znaki ostrzegawcze dotyczące dopuszczalnej wagi pojazdu i jego maksymalnych gabarytów.
Niezwykle istotne jest korzystanie z systemów GPS dedykowanych dla ciężarówek, które pomagają wybrać odpowiednią trasę i unikać miejsc, w których wywrotka może mieć problem z manewrowaniem. Standardowe nawigacje (np. Google Maps, IGO Primo) mogą prowadzić okrężnie lub pod zakazy tonażowe, wprowadzając w ciasne miejsca, na zbyt słabe mosty (np. 5t przy 30t ładunku) lub wymagając objazdu 20 km. W przypadku braku dedykowanej nawigacji, lepiej jechać dalej, aż znajdzie się bardziej przystępna droga, nawet z ograniczeniem, niż ryzykować wjazd w nieodpowiednie miejsce.
Przepisy dotyczące czasu pracy i tachografów
Prowadzenie wywrotki, podobnie jak każdej innej ciężarówki, podlega przepisom dotyczącym czasu pracy kierowcy i obsługi tachografu. Oto ogólne wytyczne:
- Przychodzisz, odpalasz auto, bierzesz tarczkę.
- Pauzę rysujesz na "lewej stronie" - tej z tabelką od godziny 0:00 do 7:00.
- Wkładasz tarczkę do tachografu i jedziesz tam, gdzie masz dojechać.
- Docierasz, np. o godzinie 7:25, wyciągasz tarczkę.
- W tym czasie wykonujesz "inną pracę" - obsługujesz łopatę, koparkę, czajnik, itp.
- Dzień pracy dobiega końca, np. o godzinie 16:30. Wsiadasz z powrotem do ciężarówki.
- Bierzesz wyjętą tarczkę i rysujesz od godziny 7:25 do 16:30 "kreskę" przy "innej pracy", zaznaczając gdzieś po środku 50 minut "przerwy".
- Wkładasz tarczkę z powrotem do tacho i jedziesz na bazę, gdzie codziennie parkujesz. Przyjmując dojazd o godzinie 17:00, tam wyciągasz tarczkę.
- Na odwrocie w tabelce rysujesz pauzę od godziny 17:00 do 24:00.
- Na czystej tarczce, którą wypisujesz jak należy, ale nie wkładasz do tacho, rysujesz pauzę od godziny 0:00 do 7:00. Od godziny 7:00 do 17:00 zaznaczasz "inną pracę" z uwzględnieniem przerwy.
Pamiętaj, że w przypadku, gdy auto jeździ "na potrzeby własne" firmy, która jest jego właścicielem, i nie wykonuje typowego transportu drogowego, niektóre przepisy mogą być inne. To powinien ogarniać szef, ponieważ to on odpowiada za prawidłowe zarządzanie.
Perspektywy pracy dla kierowców wywrotek
Kierowcy wywrotek nie mogą narzekać na brak intratnych ofert pracy. Kierowca zawodowy, który posiada wymienione wyżej uprawnienia, nie będzie miał najmniejszego problemu ze znalezieniem pracy w kraju lub za granicą. Przewoźnicy chętnie zatrudniają nawet osoby bez doświadczenia, ponieważ braki kadrowe w branży transportowej są spore.
Praca w Niemczech
Niemieccy przewoźnicy oferują bardzo konkurencyjne warunki pracy, co sprawia, że na pracę za zachodnią granicą decyduje się wielu polskich kierowców zawodowych. Trudno się temu dziwić, ponieważ stawki są o wiele wyższe niż w Polsce. Kierowca wywrotki w Niemczech może liczyć na pensję w wysokości od 2550 do 3350 euro brutto w zależności od wybranego systemu pracy. Umiejętność komunikacji w języku obcym jest cennym atutem i często otwiera ona drogę do lepszych zarobków i szybszego rozwoju zawodowego, jednak nie jest konieczna, by rozpocząć pracę w niemieckiej firmie transportowej.