Jak prawidłowo opomiarować i zarejestrować samochód asenizacyjny

Pojazd asenizacyjny to specjalistyczny samochód ciężarowy przeznaczony do wywozu nieczystości ciekłych, takich jak fekalia i ścieki, bezpośrednio z szamb bezodpływowych do punktów zlewnych. Popularnie nazywane są one szambowozami, pszczółkami lub szambiarkami. W zależności od zastosowanego wyposażenia, pojazdy te mogą być również wykorzystywane do usuwania awarii w sieciach kanalizacyjnych, na przykład do udrażniania rur.

Asenizacja jest niezbędna w miejscowościach pozbawionych sieci kanalizacyjnej lub w przypadku awarii istniejącej infrastruktury. Wóz asenizacyjny to specjalistyczna maszyna do pobierania, transportu i rozlewania nieczystości płynnych. W rolnictwie najczęściej są to gnojówka i gnojowica, natomiast w miastach ścieki, osady z kanalizacji, tłuszcze z separatorów czy odpady z oczyszczalni. Pojazd asenizacyjny używany w aglomeracji zwykle ma własny napęd i jest klasyfikowany jako samochód ciężarowy. Z kolei beczka asenizacyjna w gospodarstwie rolnym to najczęściej przyczepa, którą ciągnik zasila poprzez przystawkę odbioru mocy. Wspólnym elementem dla wszystkich rozwiązań jest jedno zadanie - transport i utylizacja nieczystości płynnych.

Klasyfikacja i rejestracja pojazdu asenizacyjnego

W niemieckich dokumentach pojazd taki jak MAN z zabudową do zbiórki ścieków i przepychania kanalizacji jest często zapisany jako "Samochód ciężarowy podrodzaj przeznaczony do usuwania zanieczyszczeń". W Polsce, najlepszym rozwiązaniem jest wystawienie dokumentu identyfikacyjnego pojazdu (DIp) określającego go jako samochód ciężarowy podrodzaj asenizacyjny lub samochód specjalny asenizacyjny. Kłopotem przy rejestracji może być UDT.

Budowa i działanie pojazdu asenizacyjnego

Podstawą konstrukcji stanowi rama z osiami i ogumieniem, do której mocuje się zbiornik oraz całą armaturę. Na niej opiera się reszta układów, od pompy próżniowej, przez układ hydrauliczny, aż po instalację elektryczną i oświetlenie LED. Najbardziej widocznym elementem jest cylindryczna beczka asenizacyjna.

Podstawą działania pojazdu asenizacyjnego jest zasysanie nieczystości do jego zbiornika za pomocą podciśnienia wytwarzanego przez kompresor. Proces ten odbywa się za pomocą elastycznego przewodu ssawno-spustowego zakończonego szybkozłączem. Średnica przewodu ssawnego, zazwyczaj około 110 mm, pozwala na zasysanie również frakcji stałych zawartych w nieczystościach. Opróżnianie cysterny następuje pod wpływem nadciśnienia generowanego przez pompę lub grawitacyjnie, dzięki pochyłemu ustawieniu zbiornika na podwoziu.

Elementy konstrukcyjne i wyposażenie

Pojazdy asenizacyjne składają się z podwozia samochodu ciężarowego oraz specjalistycznej zabudowy. Podwozia mogą pochodzić od renomowanych producentów, takich jak MAN, DAF, Volvo, Mercedes, Scania czy Renault.

Podwozie

Nowoczesne pojazdy, takie jak model Volvo FE 6x2 z 2016 roku, spełniają normę emisji spalin EURO 6 i są napędzane silnikiem diesla o mocy 210 kW. Cechy podwozia często obejmują:

• Dopuszczalna masa całkowita (DMC) do 26000 kg.
• Zawieszenie pneumatyczne osi tylnej i mechaniczne osi przedniej.
• Ogranicznik prędkości do 90 km/h.
• Hamulce tarczowe.
• Opony w rozmiarze 315/70R 22,5.
• Blokada mostu.
• Trzecia oś skrętna, wleczona.

W przypadku wozów skonfigurowanych z podwoziem 3- i 4-osiowym standardem jest układ skrętu kół (z automatyczną blokadą do cofania). Warto zwrócić uwagę na homologację zastosowanych osi i innych podzespołów. Ważne jest, aby przeanalizować dostępne ogumienie i, o ile to możliwe, wybierać opony o największej średnicy i szerokości, co ułatwi rozlewanie gnojowicy na polu, zwłaszcza w trudnych warunkach. Typ i rozmiar opon wpływa również na zachowanie się wozu na nierównościach na drodze. Jeśli maszyna ma pokonywać długie dystanse, warto zastanowić się nad układem regulowania ciśnienia w ogumieniu.

Zbiornik

Wśród oferowanych na rynku wozów asenizacyjnych spotkamy konstrukcje z dwoma typami zbiorników: stalowe i wykonane z tworzywa sztucznego.

Zbiorniki stalowe

W typowym modelu rolniczym jest to zbiornik stalowy cynkowany ogniowo, który dobrze chroni przed agresywną chemią zawartą w gnojowicy czy ściekach. Są one z reguły wykonane z blachy o grubości od 4 do 8 mm. Im grubsze ścianki, tym większa trwałość i odporność na odkształcenia. Na trwałość konstrukcji wpływają również przegrody, zwane potocznie falochronami (od 1 do 4 w zależności od pojemności), które dodatkowo wzmacniają konstrukcję zbiornika i poprawiają stabilność pojazdu podczas przewożenia gnojowicy. Najlepiej, jeśli falochrony są wspawane w konstrukcję beczki i wspólnie z nią cynkowane. Najbardziej rozpowszechnioną metodą zabezpieczenia beczki przed korozją jest cynkowanie, które jest skuteczniejszą ochroną niż "zwykłe" malowanie. Coraz więcej wozów asenizacyjnych jest wyposażanych w zbiorniki, gdzie warstwa lakieru jest nakładana na ocynk, co gwarantuje wysoką odporność na korozję, choć jest to rozwiązanie droższe.

Zbiorniki z tworzywa sztucznego

Są to wozy oparte o pełną ramę, jednak nie są w Polsce popularne. Zaletą jest przede wszystkim niższa masa aniżeli zbiorników stalowych (nawet o 20-30% lżejszy), co oznacza możliwość przewożenia tej samej ilości gnojowicy przy wykorzystaniu mniejszego ciągnika. Wadą jest jednak podatność zbiorników z tworzywa na uszkodzenia mechaniczne. Różne są technologie wykonywania zbiorników. Dla przykładu w wozach Bauer, zbiornik jest wykonany z kilku warstw mat włókna szklanego i żywicy poliestrowej nakładanych naprzemiennie (grubość 8-10 mm), dodatkowo wzmocnionych i lakierowanych dla zabezpieczenia przed działaniem promieni UV. W przypadku beczek z tworzywa sztucznego firma Bauer nie stosuje kompresorów, tylko pompy przepływowe, ponieważ w zbiorniku nie może panować ani pod-, ani nadciśnienie, które mogłoby doprowadzić do odkształcenia beczki. Zbiorniki wozów Annaburger są nawijane warstwami włókna szklanego i żywicy, co zapewnia dużą trwałość i pozwala na konfigurację z pompami próżniowymi.

Zbiornik ma zawsze włazy serwisowe, zwykle górny o dużej średnicy (np. właz 600 mm), służące do czyszczenia, inspekcji oraz ewentualnych napraw wewnątrz. W nowych zabudowach zbiorniki są cylindryczne, wykonane z blachy stalowej o grubości 6 mm, wzmocnione pierścieniami zewnętrznymi. Zbiornik jest ustawiony pod kątem 4-5 stopni, co ułatwia opróżnianie. Wyposażony jest w dwie przegrody wewnętrzne zwiększające stabilność.

Pompy i układy napełniania

Sercem układu jest pompa próżniowa lub kompresor. Zadaniem tego podzespołu jest wytworzenie podciśnienia w zbiorniku w czasie napełniania oraz nadciśnienia podczas opróżniania. Z pompą współpracuje rozbudowany system zaworów. W typowym rozwiązaniu znajdziesz zawór ssący, zawór pompy, zasuwy ręczne i hydrauliczne, a także zawór bezpieczeństwa. Zawory sterują kierunkiem przepływu cieczy oraz powietrza, chronią układ przed przepełnieniem i zbyt wysokim ciśnieniem. Istotnym wyposażeniem są też wzierniki szklane, manowakuometr i zbiornik przelewowy. Te elementy pozwalają kontrolować poziom cieczy, wartość podciśnienia oraz nadciśnienia, a także przejmują nadmiar zawartości w razie przepełnienia.

Biorąc pod uwagę sposób napełniania zbiorników, można wyróżnić dwie zasadnicze technologie: zalewanie (za pomocą stacjonarnych układów napełniania) lub pompowanie (z wykorzystaniem pomp przepływowych lub próżniowych/kompresorów).

• Wozy z próżniowym układem napełniania (kompresor): Najpopularniejsze w Polsce. Kompresor jest wykorzystywany zarówno do napełniania, jak i opróżniania zbiornika poprzez wytwarzanie podciśnienia lub nadciśnienia. Dobrze radzą sobie z pobieraniem cieczy ze zbiorników naziemnych lub poniżej poziomu gruntu (do 2 m głębokości).
• Wozy z pompą przepływową: Cechują się większą wszechstronnością, umożliwiając wydajne pompowanie nawozu nawet z głębokości poniżej 5 m. Pompy przepływowe wytwarzają ciśnienie nawet 10 razy większe niż kompresor, co skraca czas napełniania i zapewnia wydajność do 8 tys. l/min przy tłoczeniu. Redukują również pienienie cieczy, co pozwala na niemal 100-procentowe wypełnienie beczki. Są jednak znacznie droższe od próżniowych i bardziej narażone na zużycie przez ciała obce.
• Wozy z kompresorem i dodatkowym akceleratorem: Jeśli mamy głębokie zbiorniki, warto rozważyć zakup wozu z kompresorem, ale z dodatkowym akceleratorem. Jest to najczęściej odśrodkowa, napędzana hydraulicznie pompa montowana pomiędzy zbiornikiem a wężem ssawnym. Zapewnia wyższą wydajność napełniania (do 30%) oraz możliwość wypompowywania cieczy z większych głębokości, a także mniejsze spienianie.

Systemy bezpieczeństwa i sterowania

Ważne jest pismo od producenta urządzenia, określające na jakie ciśnienie ustawione są zabezpieczenia. Zbiornik wyposażony jest w zawór bezpieczeństwa ustawiony na ciśnienie graniczne 0,05 MPa, zgodnie z wymogami UDT. Dodatkowo montuje się wielostopniowy układ zabezpieczający kompresor przed zalaniem. Panel kontrolny zapewnia intuicyjną obsługę wszystkich systemów zabudowy, z możliwością sterowania radiowego. Opcje dodatkowe obejmują tylną kamerę najazdową, sterowanie radiowe, system pomiaru ścieków, system GPS oraz inżektor ssawny ze stali kwasoodpornej.

Wymagania prawne i techniczne

Postępowanie z nieczystościami ciekłymi musi być zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Pojazdy asenizacyjne muszą spełniać wymagania określone w przepisach dotyczących warunków technicznych pojazdów.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 12 listopada 2002 r., pojazdy asenizacyjne powinny być wyposażone w:

• Pływakowy zawór regulacyjny.
• Odstojnik.
• Zawór czterodrożny.
• Zawór bezpieczeństwa zabezpieczający przed nadmiernym wzrostem ciśnienia w zbiorniku.
• Zawór zwrotny i dolnego ssania.
• Zestaw węży ssawnych i elastycznych.
• Manowakuometr.
• Wskaźnik płynu ze skalą do określenia ilości pobranych ścieków.

Pojazdy asenizacyjne muszą posiadać szczelną instalację i zbiornik, a także sprawny układ sterowania systemem napełniania i opróżniania zbiornika. Zbiornik nie może być napełniany nieczystościami zawierającymi:

• Odpady stałe i płynne niemieszające się z wodą.
• Substancje palne i wybuchowe, których punkt zapłonu jest poniżej 85°C.
• Substancje żrące i toksyczne.

Uprawnienia do prowadzenia samochodu asenizacyjnego

Aby legalnie prowadzić i obsługiwać samochód asenizacyjny, konieczne jest posiadanie szeregu uprawnień oraz dokumentów. Wymogi te są związane z kategorią pojazdu, rodzajem przewożonych materiałów oraz specyfiką działalności.

• Prawo jazdy kategorii C: Podstawowe uprawnienie, ponieważ większość tych pojazdów zalicza się do ciężarówek o masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony.
• Prawo jazdy kategorii C+E: Wymagane, gdy samochód asenizacyjny jest wyposażony w przyczepę.
• Świadectwo kwalifikacji zawodowej: Niezbędne dla każdego kierowcy wykonującego przewozy drogowe towarów jako część działalności zawodowej, wraz z okresowymi szkoleniami.
• Kurs ADR: Konieczny w sytuacji, gdy przewożone odpady podlegają przepisom ADR, choć standardowe nieczystości płynne zazwyczaj nie są klasyfikowane jako materiały niebezpieczne.
• Szkolenie z obsługi urządzeń technicznych: Może być wymagane, szczególnie gdy sprzęt jest skomplikowany (np. pompy do szamba, węże ssąco-tłoczące).

Warto również pamiętać, że w zależności od lokalnych przepisów oraz specyfiki działalności, mogą istnieć inne wymagania lub zalecenia dotyczące prowadzenia i obsługi samochodu asenizacyjnego, a także konieczność konsultacji z instytucjami i organami nadzoru.

Systemy pomiarowe w samochodach asenizacyjnych

Jednym z kluczowych elementów opomiarowania jest układ do pomiaru ilości odebranych ścieków zamontowany na samochodzie asenizacyjnym. Układ pomiarowy wyposażony jest w przepływomierz elektromagnetyczny składający się z czujnika (standardowo DN 100), zestawu króćców i śrub montażowych oraz przetwornika z wyświetlaczem cyfrowym. Dodatkowo układ pomiarowy może być wyposażony w drukarkę pokwitowań, której dane mogą być dostosowane do indywidualnego zapotrzebowania klienta. Panel odczytowy wraz z drukarką i przyciskiem kasowania licznika dostarczany jest w hermetycznej obudowie lub w częściach. Układ pomiarowy zasilany jest napięciem 24 V z instalacji samochodu. Czujnik przepływomierza z właściwymi króćcami zamontowany jest na zaworze odcinającym samochodu asenizacyjnego. Producent dostarcza wszystkie elementy potrzebne do zamontowania układu pomiarowego.

Wybór i konfiguracja wozu asenizacyjnego

Konfigurując wóz asenizacyjny, warto uwzględnić dodatkowe opcje wyposażenia. Wśród podstawowych elementów dostępnych w większości cenników znajdują się m.in. systemy elektronicznego sterowania maszyną. Ich zaletą jest możliwość pełnej obsługi układu hydraulicznego wozu i aplikatora z monitora, łatwiejszy podgląd na parametry pracy wozu (wydajność, stopień wypełnienia zbiornika itp.), a w dodatkowej opcji również możliwość współpracowania z systemem GPS i mapami zasobności gleby. Kolejną ciekawą opcją są układy poprawiające komfort obsługi węży ssawnych, np. dodatkowe lejki czy zdalnie sterowane rury zasysające. Wielu producentów przewiduje również montaż do swoich wozów mieszadeł, które zapewniają ciągły obieg gnojowicy w zbiorniku.

W praktyce wielu użytkowników zwraca uwagę na dodatkowe detale. Tłumik odzyskiwacz oleju zmniejsza hałas i ogranicza mgłę olejową. Błotniki ocynkowane lepiej znoszą pracę w błocie i agresywnym środowisku. Regulowana mechanicznie stopa podporowa ułatwia odczepianie wozu na nierównym terenie. Warto też spojrzeć na elementy takie jak rodzaj złączy, długość węży ssawnych, liczba króćców bocznych i tylnych oraz przygotowanie zbiornika do montażu mieszadła.

Aplikatory

Bardzo duże znaczenie dla zachowania cennych składników w gnojowicy ma sposób jej aplikowania. Wyróżniamy dwie podstawowe technologie: naglebową i doglebową. W przypadku naglebowej straty azotu mogą sięgać od 30 do 50%. Kluczowe jest, aby gnojowica opadając na ziemię, miała do pokonania jak najkrótszą drogę i jak najmniejszy kontakt z powietrzem. Największe straty dotyczą miotaczy gnojowicy. Wybór aplikatora doglebowego powinien być uzależniony w głównej mierze od profilu gospodarstwa.

• Aplikatory z układem węży wleczonych: Idealne dla gospodarstw mlecznych z dużym udziałem użytków zielonych, pozwalają na aplikację gnojowicy na polach, łąkach i pastwiskach bez większych strat.
• Brona talerzowa z układem rozprowadzającym gnojowicę: Oferowana przez niektórych producentów.
• Aplikatory oparte na kultywatorach: Dedykowane gospodarstwom nakierowanym na produkcję roślinną.

Używane pojazdy asenizacyjne

Na rynku dostępne są również używane pojazdy asenizacyjne, często pochodzące z sieci dealerskich renomowanych producentów. Takie pojazdy są zazwyczaj sprawne technicznie, po przeglądzie w autoryzowanych stacjach obsługi i mogą być objęte gwarancją. Do oferowanych pojazdów często dołączona jest kompleksowa obsługa, obejmująca preferencyjny leasing, kredyt, ubezpieczenie, z możliwością wpłaty początkowej od 0%, oraz pełny serwis, w tym wydłużony okres gwarancyjny.

tags: #jak #opomiarowac #samochod #asenizacyjny