Siewniki konne, choć wycofane z masowej produkcji, wciąż cieszą się popularnością wśród rolników posiadających mniejsze areały lub poszukujących ekonomicznych rozwiązań. Przystosowanie takiego siewnika do współpracy z ciągnikiem może być praktycznym i opłacalnym rozwiązaniem, jednak wymaga odpowiedniej wiedzy i przygotowania. Poniższy poradnik szczegółowo omawia historię, budowę, zasady regulacji oraz praktyczne aspekty przeróbki i użytkowania siewników konnych.
Historia i Ewolucja Siewników Konnych w Polsce
Pierwszymi siewnikami zbożowymi, których produkcję podjęto w Polsce po II wojnie światowej, były modele Kutnowiak KR-15 oraz KR-25. Ich konstrukcja opierała się na przedwojennym wzorze siewników Unia Ventzki, które były wyposażone w trybikowe aparaty wysiewne systemu Hosiera. Wszystkie typy konnych siewników składały się z tzw. siewnika właściwego i przodka z rozstawnymi kołami, którymi za pomocą steru kierowało się siewnikiem.
Rozwój Produkcji i Nowe Modele
- W początkowym okresie Kutnowska fabryka „Kraj” skupiła się na dostarczaniu wymienionych dwóch modeli.
- Od 1957 roku do oferty dołączył KR-11, o szerokości roboczej 1,1 metra.
- Dostarczano również odmianę konną siewnika KR-25, wyposażoną w przodek.
- W 1960 roku produkcję siewników rozszerzono o model SZK-1,3 zaopatrzony w 13 redlic, a następnie o 17-redlicowy SZK-1,75.
- W miejsce KR-25 wprowadzono siewnik SZK-3S z wielostopniową przekładnią, umożliwiającą uzyskanie 72 kombinacji prędkości obrotowych aparatu wysiewającego.
Warto zwrócić uwagę na zmiany w oznaczeniach siewników. Symbol SZK oznaczał "siewnik zbożowy konny", zaś SZC - "ciągnikowy". Po 1968 roku, w ramach państwowego systemu oznaczania maszyn, symbole SZK zostały zmienione na S0.
Innowacje w Konstrukcji
Wałeczkowate przyrządy wysiewające systemu Hosiera umożliwiały wysiew dolny lub górny. Wysiew dolny polegał na tym, że wałki obracając się wygarniały nasiona ze skrzyni przez otwór w dnie do przewodów nasiennych. Nasiona trafiały do gniazd, a następnie przewodem do redlic stopkowych, ustawionych w dwóch rzędach, które mocowano na ruchomych ramionach, aby dostosowywały się do nierówności pola. W zależności od szerokości rzędów, można było za pomocą zasuwek zamykać pojedyncze redlice lub kilka. Przewody nasienne wykonane były ze spiralnie skręconej blaszki.
W 1965 roku przygotowano siewnik SZK-1,8, który wszedł do produkcji dopiero w 1971 roku jako S023. Jego odmiana górska (S038) zaopatrzona była w koła ogumione, hamulec ręczny i przegrody skrzyni. S023 stanowił najnowocześniejszą konstrukcję wśród krajowych siewników konnych.
Zasady Działania i Regulacja Siewnika Konnego
Siewnik do zbóż sieje typowo stróżkami ziarna. Napęd jest potrzebny do mieszadła i "rolek" przesypujących lub przepuszczających ziarno do rurek siewnych.
Ustawianie Ilości Wysiewu: Próba Kręcona
Ustawianie ilości wysiewu odbywało się według tabeli, poprzez przestawienie na skali rączki regulatora. Dlatego uzyskane wartości mogą się różnić od tego, co wskazuje tabela. Z tego powodu zalecano przeprowadzanie prób kręconych, które są po dziś dzień najlepszą metodą sprawdzenia siewnika.
Jak wykonać próbę kręconą?
- Dawniej przed wykonaniem próby kręconej należało unieść siewnik i podłożyć płachtę pod redlice. Dziś siewniki są często wyposażone w specjalne korytka.
- Należy wiedzieć, ile razy koło siewnika obróci się przy zasianiu 1 ha. Ta liczba była podana w tabeli. Jednak w razie jej zgubienia, można było to policzyć.
- Na przykład, obwód koła siewnika KR-15 wynosił 3,9m, a szerokość robocza 1,65m. Aby zasiać 1 ha (10 000m²), koło siewnika musi się obrócić tyle razy, ile 6,4m² mieści się w 10 000m². Daje to wynik około 1562 obrotów.
- Oczywiście, kręcenie 1562 razy kołem siewnika trwałoby w nieskończoność. Dlatego przyjęto, że do próby kręconej wystarczy 30 obrotów.
- Po obróceniu 30 razy kołem, zebrane nasiona należy zważyć i otrzymany wynik przemnożyć razy 52.
- Dopuszczalne w tamtym czasie różnice wynosiły 2-3 kg, gdyż występowały one naturalnie wskutek poślizgu i oblepiania kół ziemią.
Próba kręcona do dziś nie straciła na swojej aktualności i jak dotąd jest najlepszą metodą przeprowadzania regulacji siewnika. Warto uwzględnić poślizg koła - w rzeczywistości siewnik przejedzie ok. 10% dłuższą drogę niż wynikałoby z obwodów kół, a jeśli koło jest z oponą, poślizg wynosi ok. 5%.
Regulacja Wysiewu dla Różnych Nasion
Użytkownik, który ma problem z ustawieniem siewu w przerobionym siewniku konnym, posiadającym numerację od 1 do 6, może skorzystać z ogólnych sugestii. Dla pszenicy zaleca się ustawienie na 3,75, natomiast dla innych zbóż od 2,0 do 2,5, w zależności od grubości ziarna. Wysiew dolny/górny jest prawdopodobnie przeznaczony do nasion motylkowych.
Jak ustawić siewnik konny Góral czyli siew łubinu Karo
Problem z wysiewem drobnonasiennych - Facelia i Rzepak
Do siania facelii potrzebny jest dobry siewnik, gdyż facelia lubi być wysiana jak najpłycej. Siewnik konny może nie mieć odpowiednich regulacji, a kółka do drobnych nasion mogą nie być dostępne, chyba że ocalały z pierwotnego wyposażenia. Przy zbyt luźnej glebie, siewnik na piasku zapadał się, co utrudniało równy wysiew.
Jednak, jeśli siewnik ma wszystko jak należy i da się go ustawić, nie ma przeszkód, aby posiać nim jakiekolwiek drobnonasienne. Po wykonaniu siewu trzeba pole zabronować, żeby przykryć nasiona. Jest to to samo, co trzeba zrobić po siewie zwykłym Poznaniakiem, który nie ma rolek czy kół dociskowych.
Można zastosować tzw. "górny wysiew". Należy tak przestawić koła zębate (lub dołożyć jedno), aby wałek wysiewający obracał się w odwrotną stronę. Nasiona wylatują wtedy górą nad wałkiem, a nie dołem. Dzięki temu drobne nasiona nie "wyprzedzają" wałka w czasie jazdy i siewu. Marek znalazł w internecie schemat układu kół zębatych przy siewie dolnym (A) i górnym (B), gdzie koło główne (1), koło pośrednie (2), koło dodatkowe (2a) oraz dźwignia zmiany kierunku obrotów (5) pozwalają na manipulację kierunkiem obrotów wałka wysiewającego (3) i wałka mieszadła (4).
W przypadku wysiewu dolnego zastawka (3) jest zamknięta, zaś wał kręci się w kierunku jazdy siewnika. Przy wysiewie górnym zastawka (3) jest otwarta, zaś wał kręci się odwrotnie do kierunku jazdy siewnika. Jeśli siewnik wysiewa zbyt dużo (np. 20 kg facelii na 1 ha), można zamknąć co drugą rurkę, co zmniejszy ilość wysiewu do 10 kg i zachowa prawidłowy rozstaw.
W przypadku problemów z wielkością ziaren facelii, dla ułatwienia można je wymieszać z mocznikiem (dokładnie) i taką mieszanką obsiać pole. Trzeba jednak uważać, aby mocznik nie rozszedł się po domu, gdyż może to spowodować problemy z żoną.
Przeróbka Siewnika Konnego na Zawieszany do Ciągnika
Przerobienie siewnika konnego na zawieszany do ciągnika to praktyczne rozwiązanie, ale "nie takie proste". Trzeba jakoś złączyć wałki napędzające kółka siewne i mieszadła, aby równo się wszystko kręciło i nie pękało. To wymaga spawania i precyzyjnego dopasowania elementów. Jeśli chcesz zrobić napęd z koła, musiałbyś zastosować sprężarkę napędzaną z koła.
Znajomy rolnik, posiadający 2,5 ha, zakupił siewnik Poznaniak z 1983 roku za 1600 zł, włożył w niego 400 zł i jest bardzo zadowolony. Ustawił żyto na C-1, wysiew 190 kg/ha. Nawet traktor 30-ka z Poznaniakiem nie ma żadnego kłopotu. Części do Poznaniaka są na podobnym poziomie cenowym jak do konnego.
Inny rolnik przerobił stary siewnik konny na zawieszany do ciągnika i dorobił jedno ramię poprzeczne z 8 zębami od kultywatora. Długością cięgna reguluje głębokość pracy zębów. Ciągnik zawiesza siewnik, jedzie z pasa na pas, stawia i ruszając sypie kukurydzę, którą za sobą zagarnia na gł. 10-15 cm. Ten sposób okazał się sprawdzony i efektywny, wykorzystywany do wysypywania kukurydzy na pasy zaporowe dla zwierzyny.
Koszty i Opłacalność Przeróbki
Zakup siewnika konnego przystosowanego do ciągnika za 400 zł może być dobrą inwestycją, zwłaszcza jeśli siewnik jest w przyzwoitym stanie technicznym i da się go ustawić podczas próby kręconej. Na małym areał (np. 1,5 ha) taka maszyna może znacznie usprawnić pracę, choć jeśli sianie ręczne idzie sprawnie, decyzja o zakupie zależy od indywidualnych preferencji i oceny, czy "sianie siewnikiem idzie jak krew z nosa".
Należy pamiętać, że jakość siewu w dużym stopniu zależy od przygotowania pola. Jeśli siewnik jest stalowy i niewiele droższy od złomu, to zakup może być opłacalny. Inwestycje w sprzęt rolniczy, nawet na niewielkie areały, mogą być traktowane jako hobby, które, choć nie zawsze w pełni przydatne, "robi robotę" i utrzymuje wartość użytkową.
Siewniki Punktowe - Różnice i Zastosowanie
Siewnik punktowy do buraków jest sterowany powietrzem z układu pneumatycznego ciągnika. Istnieje zasadnicza różnica między siewnikiem zbożowym a punktowym. Siewnik zbożowy sieje typowo stróżkami ziarna, natomiast siewnik punktowy precyzyjnie umieszcza pojedyncze nasiona w równych odstępach. Aby zrozumieć różnicę, warto obejrzeć siewnik punktowy w składnicy maszyn.
Sorgo to roślina, którą można uprawiać na ziarno. Jeśli ktoś interesuje się jej uprawą, siewnik konny, po odpowiedniej regulacji, może być użyty do siewu sorgo, choć dla precyzyjnych upraw punktowych lepsze będą specjalistyczne siewniki.