Przeróbka i Konserwacja Traktorków Typu "Dzik"

Traktorki typu "Dzik" i podobne konstrukcje typu SAM (Samoróbka) są popularnym wyborem dla osób potrzebujących wszechstronnej maszyny do prac gospodarskich, zwłaszcza w mniejszych gospodarstwach czy ogrodach, gdzie większe ciągniki są niepraktyczne. Niniejszy artykuł omawia aspekty związane z ich modyfikacją, budową od podstaw oraz rozwiązywaniem typowych problemów eksploatacyjnych, szczególnie w kontekście układu zapłonowego.

Projektowanie i Budowa Traktorka SAM

Wybór Podstawy i Konfiguracji

Zanim przystąpimy do budowy, należy określić, czy chcemy stworzyć traktorek jednoosiowy, wzorowany na oryginalnym "Dziku" lub TZ4, czy też pełnoprawny traktorek czterokołowy. Istotne jest również przemyślenie, czy konstrukcja będzie wyposażona w koła skrętne przednie z napędem, czy też tylne skrętne bez napędu. Rozważenie typu użytych kół (przednie/tylne) ma kluczowe znaczenie dla funkcjonalności maszyny.

Dobór Silnika i Układu Napędowego

Wybór silnika jest jednym z najważniejszych etapów. Wielu konstruktorów sięga po silniki samochodowe lub przemysłowe. Przykładowo, można zastosować:

• Silnik 1.6D z Forda, który, choć bywa "troszkę za duży", jest dostępny w przystępnej cenie.
• Silnik Maluch 600cm3, który był używany w traktorkach SAM z przekładnią Dzik 21.
• Silnik 1.5 diesel Isuzu (o mocy 50KM i 5000 obr./min) jako zamiennik dla oryginalnego silnika TZ4-K-14 (14KM, 2200 obr./min).
• Silnik WSK 125. W pierwszej wersji własnej samoróbki silnik WSK 125 z dodatkową skrzynią i zwolnicami sprawiał, że traktorek był za wolny, gdy miał odpowiednią siłę.
• Silniki benzynowe 12-16 KM. Przykładowo, chiński silnik benzynowy 6,5KM będący kopią Hondy GX wykazał się niezawodnością, wytrzymując 5 lat pracy w ogródku i lesie. Popularny jest też silnik z kodem 186FA (diesel z rozrusznikiem), który po dwóch latach intensywnego użytkowania (orki, jazdy z przyczepą) działa bez problemów.
• Specjalistyczne silniki wysokoprężne, takie jak Lombardini LDW502 (montowany np. w Ursusie C-308) czy Hatz E75, które są chwalone za swoją wydajność w tego typu przeróbkach. Silniki Hatz są uważane za jedne z lepszych do modyfikacji.
• Starsze silniki, takie jak Andoria S-301 lub 1CA90, Ruggerini czy Sasch. Należy jednak pamiętać, że Andoria S-301d może być trudna do zamocowania do korpusu ze względu na brak odpowiednich punktów montażowych i dużą masę.

Kluczowe jest zwrócenie uwagi na obroty silnika. Silniki Dzika, w zależności od wersji, kręcą się do 2400 lub 3000 obr./min. Zmiana silnika na taki o niższych obrotach, np. Puck (1100-1200 obr./min) może wymagać dodatkowych modyfikacji przełożeń.

Adaptacja Skrzyni Biegów i Mostu Napędowego

Często wykorzystuje się elementy z innych pojazdów:

• Skrzynia biegów od Uaza w połączeniu z mostem jezdnym od Żuka. Na zwolnice można wykorzystać koła zębate od zwolnic z traktorka jednoosiowego typu Dzik.
• Skrzynia Malucha z przedłużonym wałem połączonym ze skrzynią od Żuka. Ważne jest odpowiednie dobranie przełożenia na most.
• Tylna oś Poloneza w połączeniu z silnikiem i skrzynią od Malucha.
• Oś od C-328, często już przerobiona z myślą o SAM-ach.

Skrzynia biegów z mostem, którą niektórzy błędnie identyfikują jako Dzik, to często skrzynia od Ursusa C308. Jeśli mamy skrzynię od Dzika i silnik 1CA90, warto wzorować się na oryginalnym traktorku TUR 10D, ponieważ skrzynia Dzika ma już wystarczające przełożenia, a skrzynię od Żuka można zostawić w spokoju.

W przypadku budowy traktorka na bazie Ursusa C-308 (Dzik 21) z silnikiem od Malucha, połączenie wyjścia ze skrzyni Ursusa z silnikiem bywa problemem. Jednym z rozwiązań jest połączenie na przegubie od Fiata. Należy rozważyć, czy mocowanie silnika na sztywno zda egzamin.

Ważne Aspekty Konstrukcyjne

• Rama: Rama z ceownika jest często uważana za dużo lepsze rozwiązanie konstrukcyjne.
• Przełożenie: Zawsze potrzebne jest odpowiednie przełożenie. Bezpośrednie podłączenie łańcucha z silnika na oś spowodowałoby, że pojazd byłby za szybki i za słaby.
• Napęd 4x4: Możliwa jest przeróbka na napęd 4x4, często poprzez wykorzystanie dwóch Dzików, co wymaga rozbiórki, piaskowania części, remontu skrzyni i precyzyjnych obliczeń kątów łamania.
• Układ Kierowniczy: Oryginalna kierownica w Dzikach bywa ciężka do utrzymania. Warto rozważyć rozwiązanie ze wspomaganiem z wózka, np. z wykorzystaniem orbitrola.

Zastosowania i Wydajność

Traktorki SAM służą jako zamiennik większych ciągników do prac gospodarskich. Mogą być wykorzystywane do:

• Prac w ogrodzonym ogródku.
• Koszenia łąk, zwłaszcza z agregatem koszącym o małej średnicy (np. max 30 cm) do koszenia między krzewami owocowymi. Napęd kosiarki wymaga minimum 1500 obr./min z wału korbowego.
• Odśnieżania działek i dróg dojazdowych, zwłaszcza w górzystym i nierównym terenie.
• Ciągnięcia ładunków. Dzik-21 o mocy 8-11KM i masie własnej 400-500kg radził sobie spokojnie z toną ładunku na przyczepce, co daje orientacyjny uciąg około 240 kg dla traktorka ważącego 200 kg.

Rozwiązywanie Problemów Eksploatacyjnych Traktorka Dzik

Problemy z Układem Zapłonowym

Jeśli traktorek "Dzik" nie odpala, często problem leży w układzie zapłonowym. Poniżej przedstawiono szczegółowy algorytm diagnostyki:

Diagnostyka Braku Iskry

1. Sprawdzenie świec zapłonowych i izolatorów:

• Sprawdź stan "porcelanek" (izolatorów ceramicznych) świec. Jeśli kable długo przebijają, izolatory mogą się wypalić.
• Upewnij się, że przebicia nie występują na wysokości połączenia kabla z zaciskiem wsuwki na świecy.
• Kijanki (fajki świecy) w Dzikach są zazwyczaj długie i mogą nie pasować od innych modeli (np. Mondeo MK2 1.6-1.8).
• W przypadku zerwanych gwintów świec zapłonowych w głowicy, w awaryjnych sytuacjach można użyć świec od FSO 1500 uszczelnionych pakułami, co może wytrzymać nawet kilka lat prac ogrodowych.

2. Sprawdzenie kabla wysokiego napięcia (WN):

• Sprawdź iskrę na samym kablu WN, bez fajki i świecy. Przyłóż końcówkę kabla do masy (np. do głowicy) i sprawdź, czy następuje przeskok iskry. Iskra powinna przebijać minimum 7-8 mm powietrza.
• Jeśli napięcie na kablu jest słabe lub brak iskry, nawet po ściągnięciu fajki, może to wskazywać na problem z kablem. Przetarty kabel pod deklem, gdzie znajduje się cewka zapłonowa, może powodować zwarcie.
• Sprawdź oba końce kabla WN.

3. Ustawienie zapłonu i stan przerywacza:

• Zapłon sam z siebie nie powinien się przestawiać. Ustawia się go podobnie jak w motocyklach WSK.
• Punkt zapłonu to zazwyczaj około 2-4 mm przed Górnym Położeniem Tłoka (GPT). W tym momencie przerywacz powinien być otwarty, tworząc widoczną przerwę.
• W "dolnym" położeniu tłoka przerywacz musi być w 100% zamknięty.
• Sprawdź stan przerywacza i kondensatora. Odstęp styków przerywacza powinien wynosić około 0,35 mm.
• Jeśli znajdziesz punkt kontrolny w Dziku, ustaw szczelinę na "młoteczkach" według niego.
• Słaba sprężyna przerywacza może powodować problemy z iskrą, dlatego często zaleca się wymianę przerywacza na nowy z mocną sprężyną.

4. Sprawdzenie cewki zapłonowej:

• Uszkodzenie cewki zapłonowej jest jedną z przyczyn braku iskry.

5. Testowanie i rozwiązania tymczasowe:

• Jeśli iskra jest słabiutka po naprawie kabla, spróbuj zmniejszyć przerwę w przerywaczu do minimum (np. 0,1-0,2 mm). Jeśli to pomoże, może to wskazywać na problem z ustawieniem lub kondensatorem.
• Jeśli Dzik nadal nie pali, nawet z dobrą iskrą, spróbuj wlać trochę paliwa bezpośrednio do gaźnika. Jeśli tylko dymi i "poprycha", problem może leżeć gdzie indziej (np. gaźnik, zasilanie paliwem).
• Zapłon z akumulatora: Jednym z rozwiązań, które często przynosi sukces, jest wykonanie zapłonu z akumulatora. Po takiej modyfikacji traktorek może zacząć działać poprawnie. Schemat podłączenia powinien być dostępny w materiałach technicznych lub od doświadczonych mechaników.

Problemy z Układem Paliwowym

W przypadku problemów z napełnianiem przewodów paliwowych po odkręceniu kranika, gdy są one puste, a do uruchomienia potrzebne jest intensywne pompowanie guziczkiem przy gaźniku, należy sprawdzić drożność przewodów i działanie pompki paliwa lub gaźnika.

Inne Problemy Mechaniczne

• Przeciekająca skrzynia biegów: W Dzikach 2 częstym problemem są przecieki na przednich uchwytach narzędzi (sworzeń z otworem na klin). Należy zbadać, jak są uszczelniane te uchwyty, aby rozwiązać problem.

Proces przerabiania i naprawy traktorków "Dzik" wymaga cierpliwości i podstawowej wiedzy mechanicznej. Mimo początkowych niskich kosztów zakupu, warto pamiętać, że budowa SAM-a i jego utrzymanie mogą generować nieprzewidziane wydatki.

tags: #jak #przerobic #traktorek #dzik