Przysłowia ludowe, będące mądrością naszego narodu i częścią naszej kultury, towarzyszą nam od najdawniejszych czasów, czerpiąc z różnorodnych dziedzin życia. Zachowana w nich ludowa mądrość wywodzi się między innymi z dawnych wierzeń, zabobonów oraz obyczajowości. Powstawały one poprzez uważną obserwację życia i zjawisk pogodowych, w tym zmienności pór roku. W czasach, gdy nie istniały jeszcze telewizory ani prognozy pogody, ludzie musieli samodzielnie planować prace w polu.
Przysłowia jako przepowiednie pogody odzwierciedlają stan aury w danym okresie lub prognozują pogodę w oparciu o zgromadzone dane.
Maj: Miesiąc Budzącej się Przyrody
Miesiąc maj, niewątpliwie jeden z najpiękniejszych w całym roku, to czas, gdy przyroda nadrabia wszelkie zaległości, dynamicznie budząc się do życia. Ludowa tradycja mówi, że połowa maja powinna być zimna, deszczowa, a nawet mroźna. Mamy tutaj na myśli tak zwanych „zimnych ogrodników” i „zimną Zośkę”.
Fenomen "Zimnych Ogrodników" i "Zimnej Zośki"
Kaprys majowej pogody, niosący kilkudniowe ochłodzenie w postaci spóźnionych wiosennych przymrozków, jest zjawiskiem znanym od bardzo wielu lat. Opiera się on na faktycznie poczynionych obserwacjach przyrody, nie tylko przez naszych przodków, ale także przez naukowców. Sto lat badań meteorologicznych prowadzonych przez Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Jagiellońskiego potwierdza prawdopodobieństwo załamania pogody między 10 a 17 maja.
Zjawisko to zachodzi za sprawą zmiany cyrkulacji atmosferycznej, kiedy to wyż baryczny zostaje zastąpiony przez niż niosący polarne powietrze, stanowiące ostatni podmuch zimy nad całą środkową i wschodnią Europę. Ogrodnicy wiedzą, że ludowe przysłowia należy traktować poważnie. Warto więc chronić rośliny w gruncie, ponieważ nawet lekko uszkodzone przez mróz, trudno się regenerują.
SOWING THE SEEDS OF THE WILD | PRZYNOSZĘ CI DZIKOŚĆ | Trailer | English Sub | 2025
Patroni Zimnych Ogrodników i Zimnej Zośki
Tak naprawdę owi zimni ogrodnicy - czyli św. Pankracy, św. Serwacy i św. Bonifacy - oraz zimna św. Zośka, poza swoją świętością, nie mają ze sobą nic wspólnego. Tym bardziej iż święci właściwie nie mają również nic wspólnego z owym zjawiskiem klimatycznym.
Święty Pankracy (12 maja)
Greckie imię Pankracy oznacza „ten, który ma wszystko”. O jego życiu dowiadujemy się najwięcej z ustnych przekazów. Prognozuje się, że urodził się około 290 roku we Frygii, dokładnie w Azji Mniejszej. Osierocony we wczesnym dzieciństwie, wychowywał się u wuja w wierze chrześcijańskiej. Kiedy skończył 13 lat, wraz z wujem udał się do Rzymu, gdzie dzięki majątkowi odziedziczonemu po ojcu starał się ulżyć niedoli prześladowanym chrześcijanom, pomagając zwłaszcza tym, którzy za wiarę trafiali do więzienia. Pankracy został uwięziony poprzez zdradę. Panujący wówczas Cesarz Dioklecjan próbował odwieść Pankracego od jego wiary, jednak bezskutecznie, czego efektem było skazanie chłopca na śmierć. Pankracego stracono publicznie 12 maja 304 roku, a jego zwłoki zostały rzucone psom na pożarcie.
Święty Serwacy (13 maja)
Łacińskie imię Serwacy oznacza „tego, który został zbawiony”. Święty ten pochodził prawdopodobnie z Armenii. Był biskupem w Tongres (Belgia) po 345 roku. Czciciel Najświętszej Maryi Panny, dla jej czci ufundował i poświęcił kościoły w Tongres i w Maastricht. Jest patronem osób cierpiących na reumatyzm, gorączkę, patronem od urodzaju oraz orędownikiem w czasie przymrozków.
Święty Bonifacy (14 maja)
Łacińskie imię Bonifacy oznacza „czyniącego dobro”. Bonifacy z Tarsu prawdopodobnie urodził się w Rzymie w III wieku. Udał się do Tarsu w Cylicji (obecnie Turcja) z polecenia bogatej rzymianki, aby odnaleźć tam relikwie męczenników. Był poganinem, jednak za sprawą widoku chrześcijan, którzy byli wydawani na męki i śmierć za swoją wiarę, nawrócił się na chrześcijaństwo. Z racji, że przyznał się do tego publicznie, jak głosi legenda, został poddany torturom, po czym ścięty mieczem i utopiony we wrzącej smole. Ciało św. Bonifacego spoczywa w kościele obserwantów poświęconych św. Bonifacemu i św. Antoniemu w Warszawie na Czerniakowie za sprawą Marszałka Stanisława Herakliusza Lubomirskiego, który w XVII wieku sprowadził je z Rzymu za zgodą papieża Innocentego XI. Jest patronem klasztoru.
Święta Zofia (15 maja)
Greckie imię Zofia znaczy tyle co „mądrość”. Święta żyła w II wieku, mieszkała w Rzymie za czasów panowania Hadriana I. Była wdową z trzema córkami o imionach cnót chrześcijańskich: Pistis, Elpis, Agape (Wiara, Nadzieja, Miłość). Odmówiła złożenia ofiary bogini Dianie, przez co jej nieletnie córki poddano mękom na jej oczach. Mimo to nie załamało to matki, która, nawet gdy cierpiała, zachęcała je do wytrwałości. Święta Zofia zmarła po śmierci swoich córek. Jest patronką matek i wdów.
Zimni ogrodnicy wraz z zimną Zośką to ostatnie dni, kiedy wiosenne majowe przymrozki nie powinny już zaszkodzić roślinom.