Precyzyjne ustawienie siewnika jest kluczowe dla optymalnego wschodu rzepaku, zwłaszcza biorąc pod uwagę niskie normy wysiewu tego gatunku. Prawidłowa obsada nasion na metr kwadratowy, wynosząca zazwyczaj 40-50 sztuk, wymaga niezwykłej dokładności, ponieważ dawka nasion rzadko przekracza 2 kg/ha.
Podstawy regulacji siewnika przed siewem rzepaku
Przed przystąpieniem do siewu musimy zweryfikować poprawność ustawień siewnika dla każdego rodzaju materiału siewnego. Zależnie od typu siewnika regulacji dokonuje się poprzez zmianę prędkości obrotowej aparatów wysiewających, regulację powierzchni czynnej aparatów, ustawienie zasuwek, a także prędkości obrotu kółek wysiewających i wielkości szczeliny denek.
How to Calibrate the Small Seeds Box | Chapter 5 | Agrowdrill User-Guide
Rola kółek wysiewających w siewnikach rzędowych
W siewnikach rzędowych aparaty wysiewające są zazwyczaj wyposażone w dwa zespolone ze sobą kółka: jedno do zbóż oraz drugie do nasion drobnych. W przypadku siewnika Poznaniak i pochodnych wersji kółko do siewu nasion drobnych jest stale napędzane i od niego napęd bierze kółko do nasion zbóż. Dlatego przygotowując siewnik do wysiewu rzepaku, należy rozłączyć zespół, tak aby obracało się jedynie kółko do wysiewu nasion drobnych. Wykonuje się to za pomocą popychacza, ustalając pozycję przesuwnego zbieraka sprzęgającego kółka. Podobnie jest w siewnikach Amazone z popularnych serii D7 czy D8.
Specyfika siewników Pöttinger Vitasem z napędem mechanicznym
W siewnikach z napędem mechanicznym Vitasem firmy Pöttinger jeden aparat wysiewający może być trzyfunkcyjny: mianowicie wałek wysiewający jest podzielony na dwie części - do zbóż i drobnonasiennych. Do siewu rzepaku, na część zbożową nakładane są specjalne nakładki.
Trzecią funkcją, dostępną na życzenie klienta, jest tzw. siew górny, którego działanie jest zbliżone do siewu punktowego. Przy obróceniu kierunku obrotu wału siewnika, każda wypustka wałka wysiewającego przy pomocy specjalnie ukształtowanej łopatki zabiera ziarno, odprowadza je do pokrywy, a następnie zwalnia je, dzięki czemu spada ono swobodnie do redlic.
Dopasowanie kół wysiewających w siewnikach pneumatycznych Pöttinger
W niektórych siewnikach pneumatycznych przed siewem trzeba dobrać odpowiednie dla danego rodzaju nasion koło wysiewające. Tak jest na przykład w siewnikach firmy Pöttinger. Koło dobierane jest ze względu na rodzaj materiału siewnego oraz ilość wysiewu na hektar. W przypadku siewników pneumatycznych, przystosowanie aparatu wysiewającego do siewu rzepaku z reguły jest jeszcze łatwiejsze niż przy siewnikach rzędowych. W zależności od producenta, wysiew nasion może odbywać się na tych samych wałkach wysiewających (np. Kverneland, Unia) lub wymienia się element (m.in. Pöttinger Aerosem) lub cały moduł wysiewający.
Procedura próby kręconej i kalibracji
W nowszych siewnikach wykonanie próby kręconej ułatwiają sterowniki dołączone do siewników. Na początku do sterownika wpisujemy powierzchnię, na którą chcemy zrobić próbę (np. 1/40 ha bądź 1/10 ha) oraz wartość ustawienia przekładni odczytaną z tabeli umieszczonej na klapie siewnika (odpowiednią dla danej ilości wysiewu). Po ustawieniu przekładni zgodnie z wartościami z tabeli, kręcimy korbą napędzającą aparat wysiewający tyle razy, ile podaje sterownik. Ziarno, które trafiło do rynny, ważymy, a wartość jego masy wprowadzamy do sterownika.
Znaczenie napełniania aparatów wysiewających
Bardzo ważne jest przy przeprowadzaniu próby kręconej napełnienie aparatów wysiewających, bez względu na to, czy korzystamy z siewnika mechanicznego czy pneumatycznego. Po napełnieniu zbiornika materiałem siewnym należy zakręcić korbą bądź włączyć tzw. napełnianie. Dotyczy to maszyn, w których aparaty są napędzane silnikiem elektrycznym.
Próba kręcona w siewnikach z elektrycznym napędem
Jeśli aparaty wysiewające są napędzane elektrycznie, próba kręcona przebiega niemal automatycznie. Po wprowadzeniu wartości dawki i powierzchni, na jakiej chcemy wykonać próbę, siewnik sam wykręca odpowiednią ilość obrotów. Musimy jedynie zważyć materiał siewny i wprowadzić jego masę do sterownika. W siewnikach z elektrycznym mechanizmem wysiewającym i komputerem, wykonanie próby jest bardzo proste i nawet symulacja na powierzchnię 1 ha dla maszyny 3-metrowej trwa 3-4 min.
Zwiększona powierzchnia próby dla rzepaku
To, co jest bardzo istotne przy próbie kręconej, to przede wszystkim przeprowadzenie jej przy założeniu znacznie większej powierzchni niż w przypadku siewu zbóż czy innych roślin, gdzie dawki wysiewu na hektar są rzędu 150-250 kg/ha. Przy bardzo małej dawce, np. 2,5 kg, próba przeprowadzona na powierzchni 1-5 arów może być niemiarodajna, choćby ze względu na trudność dokładnego zważenia tak małej porcji nasion. Warto więc po obsianiu np. powierzchni 1 ha sprawdzić ustawienia i dokonać ewentualnej korekty. Dobrze jest, jeśli obszar wysiewu dla próby kręconej to 0,5, a nawet 1 ha. Im mniejsza powierzchnia wzięta pod uwagę - tym większy błąd.
Dodatkowe regulacje w aparacie wysiewającym
Prawidłowe ustawienie kółek to jednak niejedyna czynność, jaką należy wykonać w obrębie aparatu wysiewającego. Niezbędne jest też zredukowanie otworów, przez które nasiona są podawane na kółka. Dlatego trzeba też obniżyć zasuwki (stopień otwarcia dla poszczególnych gatunków roślin podają tabele wysiewu) oraz zredukować prędkość obrotową wałka napędzającego kółka wysiewające. W ustaleniu tego nastawu, mającego największy wpływ na dawkę wysiewu, pomoże oczywiście tabela wysiewu. Dane z tabeli - podobnie jak w przypadku siewu zbóż - trzeba traktować jako orientacyjne i wyjściowe do dalszych regulacji i koniecznie należy przeprowadzić próbę kręconą.
Regulacja strumienia powietrza w siewnikach pneumatycznych
Przy siewnikach z pneumatycznym systemem wysiewu trzeba pamiętać o tym, aby zredukować siłę strumienia powietrza z wentylatora. Takie zaniedbania zdarzają się dość często, gdyż siewnik jest najczęściej używany do pracy na zmianę ze zbożami, których nasiona są znacznie większe, mają wyższą masę i wysiewa się ich znacznie większą ilość, stąd też potrzeba większej siły nadmuchu z wentylatora. Skutkiem niezredukowania obrotów wentylatora może być „wyskakiwanie” części nasion z bruzdek utworzonych przez redlicę ze względu na ich nadmierną prędkość transportu przewodami nasiennymi. Każdy producent siewnika w instrukcji obsługi podaje zalecaną prędkość obrotową wentylatora dla poszczególnych gatunków roślin. Wydajność pracy dmuchawy reguluje się przez ustalenie natężenia przepływu oleju w układzie, a niektórzy producenci stosują dodatkowo klapki redukujące przepływ powietrza.
Kontrola redlic i głębokości siewu
Kluczowym czynnikiem dla prawidłowych wschodów rzepaku jest równomierne umieszczenie nasion w warstwie gleby. Aby to osiągnąć, konieczna jest kontrola mechanizmów dociskających na redlice i ocena stopnia ich wydarcia. Jeśli zużycie redlic jest równe (ale nie nadmierne), jednakowa głębokość siewu powinna być zachowana. Warto też zwrócić uwagę na wzajemne położenie redlic. Często popełnianym przez rolników błędem jest ustawienie zbyt dużego docisku redlic wysiewających. Obecny trend to umieszczanie nasion na głębokości 1-2 cm, co nie wymaga praktycznie żadnego docisku.
Potencjalne problemy i ich rozwiązania
Użytkownicy siewników, np. Poznaniaków z przekładnią mechaniczną, mogą napotkać trudności w precyzyjnym ustawieniu. Przykładowo, jeśli skrzynia biegów nie utrzymuje normy wysiewu, a próba kręcona za każdym razem daje inny wynik, należy szukać przyczyn w mechanice siewnika. Ważne jest, aby pamiętać, że w czasie pracy koło ostrogowe napędzające zespół wysiewający porusza się w innych warunkach niż podczas ręcznego obracania przy próbie - a zatem uzyskiwane wartości wysiewu mogą być niezbieżne. Podobnie jest z napędowymi kołami ogumionymi.
W przypadku dysproporcji między wynikiem próby kręconej a wskazaniami tabeli wysiewu, należy zawsze ufać próbie kręconej, przeprowadzanej z odpowiednio dużą dokładnością i na odpowiednio dużej powierzchni. Używane często wagi kuchenne nie dysponują zazwyczaj zbyt dużą dokładnością. Ponadto w takich wagach często są mylone jednostki (gramy - funty).