Rozrzutnik obornika: jednoosiowy czy dwuosiowy (tandem) – porównanie i wybór

W każdym gospodarstwie rolnym, niezależnie od jego wielkości, kluczowe jest efektywne zarządzanie nawozami organicznymi. Jednym z najważniejszych urządzeń do tego celu są rozrzutniki obornika, często nazywane również roztrząsaczami. Służą one do precyzyjnej i równomiernej dystrybucji obornika, kompostu, torfu czy świeżej masy roślinnej na polach. Współczesne rozrzutniki to jednostki hydrauliczne, napędzane wałem odbioru mocy, a ich budowa i funkcjonalność ewoluowały, aby sprostać rosnącym wymaganiom rolnictwa.

Konstrukcja i zastosowanie rozrzutników obornika

Rozrzutniki obornika znajdują szerokie zastosowanie nie tylko w wielkich gospodarstwach rolnych, ale także w mniejszych. Są również wykorzystywane w leśnictwie i budownictwie. Niektórzy rolnicy, po demontażu adaptera i zamontowaniu burty, używają tych maszyn jako przyczep transportowych.

Budowa rozrzutnika

Maszyna ta składa się zazwyczaj z jedno- lub dwuosiowej skrzyni z przenośnikiem podłogowym. W jej tylnej części zainstalowany jest mechanizm rozdrabniający i rozrzucający obornik. Napęd jest realizowany przez WOM lub silnik hydrauliczny z hydrauliki pojazdu. Głównym elementem roboczym jest zespół noży zamocowanych na specjalnych wałkach - adapterach, które, obracając się, rozdrabniają i rozrzucają obornik w polu. Przesuw obornika w kierunku adaptera odbywa się za pomocą taśmy z listew napędzanych łańcuchem, przesuwanej po podłodze skrzyni załadunkowej.

Ładowność rozrzutników

• Dla małych i średnich gospodarstw wystarczają maszyny o ładowności od 4 do 8 ton.
• Dla większych gospodarstw, o dużym areale uprawowym, optymalne będą rozrzutniki o ładowności od 10 do 18 ton.

Porównanie rozrzutników jednoosiowych i dwuosiowych (tandemowych)

Wybór odpowiedniego rozrzutnika obornika to jedna z kluczowych decyzji, która wpływa na efektywność i rentowność prac w gospodarstwie rolnym. To inwestycja na lata, dlatego warto dokładnie przeanalizować dostępne opcje i dopasować maszynę do indywidualnych potrzeb. Analizując dostępne na rynku modele, należy skupić się na kilku fundamentalnych parametrach technicznych, które decydują o funkcjonalności maszyny. Poniżej przedstawiono szczegółowe porównanie rozrzutników jednoosiowych i dwuosiowych, a także podwozi typu tandem.

Układ jezdny i manewrowość

Jednym z kluczowych elementów rozrzutników obornika jest układ jezdny, który musi sprostać przewożeniu bardzo dużych ilości materiału. Obciążenia i przebiegi tych maszyn często przekraczają standardowe wartości dla przyczep.

Rozrzutniki jednoosiowe

• Charakteryzują się kompaktową konstrukcją, co umożliwia łatwe manewrowanie i poruszanie się w trudno dostępnych miejscach oraz na wąskich polach.
• Bardziej zwrotne i łatwiejsze do manewrowania do tyłu.
• W połączeniu z kołami o dużej średnicy, wyposażonymi w opony z bieżnikiem rolniczym, zapewniają mniejsze zapotrzebowanie na moc ciągnika (producenci deklarują, że do współpracy z rozrzutnikami z pojedynczą osią wystarcza ciągnik o 10-20% słabszy niż w przypadku osi tandemowej), co wynika z niższych oporów toczenia.
• Układ z pojedynczą osią i dużymi kołami obniża środek ciężkości, gdy skrzynia ładunkowa jest zwężona i mieści się między kołami.
• Jednoosiowe rozrzutniki zazwyczaj nie posiadają amortyzacji kół, jednak sytuację poprawiają stosowane powszechnie amortyzowane dyszle.
• Jednakże, polskie jednoosiowe rozrzutniki są wywrotne ze względu na wąski rozstaw kół, szczególnie gdy ładunek przesunie się na tył.
• Rozrzutniki jednoosiowe dociążają ciągnik tylko do momentu, gdy ładunek przesunie się na tył.

Rozrzutniki dwuosiowe (tradycyjne z dwiema osiami skrętnymi lub sztywnymi)

• Mają skomplikowany mechanizm zwrotnicy, niezbyt trwały, wymaga więcej umiejętności w cofaniu i ciężko jest go ciągać w polu.
• Mogą mieć problemy z manewrowością, zwłaszcza na błocie, gdzie "nie słuchają się kierowcy" i podążają za koleinami.
• Często potrafią się wypiąć, co stwarza ryzyko.
• Mogą posiadać większą ładowność.
• Są wygodniejsze, ponieważ nie trzeba ich opierać na kółku czy nodze.

Podwozie typu tandem (dwie osie w tylnej części maszyny)

• Charakteryzuje się lepszą stabilnością jazdy, często są resorowane, co zwiększa komfort i bezpieczeństwo transportu.
• Układy tandemowe zapewniają mniejszy nacisk na glebę, ponieważ masa jest dystrybuowana na więcej kół.
• Mogą być mniej wrażliwe na nierówności terenu.
• Mimo zalet pojedynczych kół, układy jezdne typu tandem nadal mają swoich zwolenników, a ich właściwości ulegają poprawie po zastosowaniu skrętnych osi.
• Zapewniają większą pojemność w porównaniu do jednoosiowych, co przekłada się na zwiększoną wydajność pracy.
• Ich przewagą jest możliwość zastosowania mniejszej średnicy kół mieszczących się pod skrzynią ładunkową, dzięki czemu nie ma ograniczenia szerokości skrzyni ładunkowej. Jest to istotne przy wykorzystaniu rozrzutnika do celów innych niż nawożenie organiczne.
• Po tandemie bez zwrotnej osi przy ostrych nawrotach mogą zostawać bruzdy na polu, przez co bardziej narusza się wierzchnią warstwę podłoża i szybciej zużywają się opony.
• Nie mają tendencji do podskakiwania, co poprawia stabilność w transporcie.
• Są to głównie rozrzutniki o większym tonażu, wymagające dopasowanego do nich ciągnika.

Skrzynie ładunkowe

Skrzynie ładunkowe rozrzutników charakteryzują się dużym zróżnicowaniem pod względem zastosowanych materiałów i konstrukcji. Trwałość maszyny zależy od jakości stali i grubości blachy.

• Tradycyjne skrzynie umożliwiają transport innych materiałów, np. model Metal-Fach N280/2 wyróżnia się otwieranymi burtami, co pozwala na jego wykorzystanie jako tradycyjnej przyczepy.
• Skrzynie skorupowe (np. w modelach Jastech MEGA, Pronar N262 Herkules) zyskują na popularności ze względu na zwiększoną wytrzymałość i szczelność, przydatną przy przewożeniu materiałów sypkich i wilgotnych.
• W rozrzutnikach z pojedynczą osią i dużymi kołami skrzynia ładunkowa jest zwężona i mieści się między kołami. Jest ona jednocześnie głęboka i długa, co zapewnia dużą objętość i dobrze współpracuje z dwuwalcowym adapterem. Umieszczenie platformy ładunkowej między kołami obniża środek ciężkości.
• Niektórzy producenci, jak Sipma i Pronar, stosują drewniane listwy na górnej krawędzi skrzyni, aby zapobiec uszkodzeniom podczas załadunku dużymi kołami umieszczonymi na zewnątrz skrzyni.
• Większość modeli ma krawędź załadunku na wysokości 2,6-2,7 m. Firma A-Lima-Bis zastosowała w modelach Evo Spreader 10 i Evo Spreader 12 skrzynię samonośną, co pozwoliło na obniżenie progu załadunku do 2,1-2,15 m.

Materiały i grubość blachy:

• Metaltech RO 10 i 10+: Blacha o grubości 4 mm na ścianach i 6 mm na podłodze, wykonana ze stali Domex (ściany) i Hardox (podłoga).
• Brochard: Skrzynie wykonane ze stali Domex, z blachą o grubości 3 mm na ścianach i 4 mm na podłodze.
• Pronar N 161/2 Heros i Metal-Fach N280/2: Grubość ścian wynosi 3 mm. W modelu Metal-Fach N280/2 zastosowano podłogę z drewnianych desek.
• Jastech MEGA: Ocynk ogniowy całej konstrukcji, wzmocnienie profili zamkniętych, uszczelki gumowe zapewniające szczelność tylnej ściany.

Przenośnik łańcuchowy i zabezpieczenia

Kluczowym elementem wyposażenia skrzyni ładunkowej jest przenośnik łańcuchowy. W rozrzutnikach o średniej ładowności stosuje się zazwyczaj przenośnik podwójny z dwoma łańcuchami na każdej połowie szerokości przestrzeni ładunkowej. Standardem jest napęd hydrauliczny, umożliwiający bezstopniową regulację prędkości.

Zasuwy i osłony adaptera

Do zabezpieczenia przewożonego materiału służą zasuwy i osłony adaptera, które zazwyczaj są dostępne za dopłatą:

• Zasuwy (ściana grodziowa): Płyta wsuwana między walce adaptera a skrzynię ładunkową, zabezpieczająca adapter przed naporem nawozu podczas transportu i uruchamiania walców. Zapobiega to przeciążeniom mechanizmu napędu oraz gubieniu materiału podczas transportu. Zasuwa, wysunięta do góry podczas pracy, chroni ciągnik przed odpryskami obornika.
• Osłony adaptera: Zapobiegają gubieniu resztek obornika z adaptera i chronią osoby postronne przed kontaktem z zębami adaptera. Niektórzy producenci stosują siatki ochronne (Metal-Fach), inni pełne osłony z blachy (Unia Group Tytan).

Adapter rozrzutu - serce rozrzutnika

Adapter rozrzutu jest kluczowym elementem wpływającym na jakość pracy i wydajność rozrzutnika. Wyróżniamy dwie główne kategorie adapterów: poziome i pionowe, z dalszym zróżnicowaniem w ich obrębie.

Adaptery poziome

• Podstawowe rozwiązanie to adapter z dwoma poziomymi walcami. W maszynach średniej wielkości, walce te często współpracują z tarczami rozrzucającymi.
• Walce, osłonięte z otwartą dolną częścią, rozluźniają nawóz i podają go na tarcze.
• Takie zespoły dozowania pozwalają na rozrzucanie nie tylko obornika, ale także wapna, kompostu czy pozostałości z biogazowni. Wymagają one obornika niezbyt słomiastego.
• Zalety to szerokość pracy dochodząca do 25 m (np. Pronar N262 Herkules 12) i 12-24 m (Unia Group Apollo 14). Do współpracy z tymi adapterami potrzebny jest ciągnik o mocy od 100 do 127 KM.
• Adapter tarczowy z 2-bębnowym adapterem poziomym ślimakowym służy do rozrzucania przegniłego obornika, który nie zawiera świeżej słomy. Dobrze sprawdza się również przy wapnie, szlamie, kompoście, torfie. Szerokość rozrzutu sięga nawet 20 metrów. Najczęściej stosowany do obornika od drobiu i szlamu z biogazowni. Jest najlepszy przy rozsiewaniu wapna.

Adaptery pionowe

• Mogą posiadać dwa lub cztery walce.
• Adaptery czterowalcowe zazwyczaj rozrzucają obornik na szerokość od 4 do 8 m. Wyróżniają się adaptery Sipmy ze zróżnicowaną średnicą walców (wewnętrzne 30 cm, zewnętrzne 40 cm), z nożami wystającymi 16 cm. Sprawdzają się przy szerokopasmowym rozrzucaniu każdego rodzaju obornika, zwłaszcza słomiastego od trzody chlewnej i bydląt. Minusem jest mniejsza równomierność rozrzutu - za rozrzutnikiem jest więcej materiału niż po bokach.
• Adaptery dwuwalcowe osiągają większą szerokość roboczą dzięki wysokiej prędkości obwodowej walców i ich większej średnicy. W rozrzutnikach Brochard serii EV 2000 walce z nożami mają średnicę 100 cm, a w maszynach Joskin Ferti-CAP - 108 cm. Jest to model uniwersalny, nadaje się do rozrzucania kompostu, torfu, a nawet wapna. Modele z dwuwalcowym adapterem zawierającym dwa szerokie pionowe walce oraz posiadający u dołu zamontowane dwa talerze z łopatkami umożliwiają rozrzut na kilka metrów przy dobrej równomierności.
• Jastech stawia na adapter pionowy 2-walcowy GRAZIOLI jako standard, ponieważ świetnie radzi sobie z różnymi rodzajami nawozów organicznych (świeży, słomiasy, mokry obornik, wapno, pomiot ptasi), jest niezawodny i dobrze działa na stokach.

Wymagania mocy ciągnika

Rozrzutniki o ładowności 10-12 ton zazwyczaj wymagają ciągnika o mocy co najmniej 100 KM. Jest to niezbędne minimum. Wiele zależy od warunków panujących na polu.

• Najmniejsze zapotrzebowanie mocy: Deklaruje Metal-Fach dla 10-tonowego modelu N280/2 z 4-walcowym adapterem pionowym.
• Joskin Tornado 3 (12 t): Minimalne zapotrzebowanie mocy wynosi 120 KM.
• Metaltech RO 12 (12 t) z 2 pionowymi walcami: Wymaga ciągnika o mocy co najmniej 130 KM. 10-tonowa odmiana potrzebuje o 10 KM mniej.

Dla rozrzutnika 6 ton rekomendowany jest ciągnik o mocy co najmniej 80 KM i masie przynajmniej 4 ton. Ciągnik o mocy 50 KM i masie 3 ton będzie miał duże trudności z 6-tonowym rozrzutnikiem, zwłaszcza w trudnych warunkach terenowych.

Wyposażenie opcjonalne

Przy wyborze rozrzutnika obornika warto zwrócić uwagę na dokładną specyfikację, ponieważ wiele elementów znajduje się na listach wyposażenia dodatkowego. Warto dopłacić za:

• Zasuwa (ściana grodziowa): Oddziela adapter od przestrzeni ładunkowej, zapobiegając przeciążeniom i rozsypywaniu materiału.
• Osłona lamp tylnych: Zamykana, gdy otwarta jest zasuwa, chroni lampy przed zabrudzeniem, co eliminuje potrzebę częstego czyszczenia.
• Koła inne niż standardowe: Zwykle szersze, zapewniające lepszą trakcję i mniejszy nacisk na glebę, choć są znacznie droższe.
• Błotniki: Często nie są w wyposażeniu standardowym.
• Deflektory hydrauliczne z możliwością regulacji do adaptera pionowego.
• Podwójny przegub otwierania klapy tylnej.
• Dyszel amortyzowany hydraulicznie.

Nowoczesne rozwiązania i producenci

Obecnie producenci, zarówno zagraniczni, jak i krajowi, wprowadzają innowacyjne rozwiązania w konstrukcjach rozrzutników obornika. Znane marki produkujące rozrzutniki to m.in. Joskin, Metaltech, Unia Group, Sipma, Metal-Fach, Pronar, A-Lima-Bis oraz Brochard.

Rozwiązania Jastech

Firma Jastech stawia na rozrzutniki dwuosiowe jako optymalne rozwiązanie dla większości polskich gospodarstw. Ich seria MEGA (MEGA 27, MEGA 33, MEGA 45 Maximus) wykorzystuje autorski system hydraulicznie przesuwanej ściany czołowej, który zapewnia płynny i równomierny rozładunek bez ryzyka zatorów, w przeciwieństwie do tradycyjnych rozrzutników z taśmociągiem.

• System hydraulicznej ściany przesuwnej: Płynny, równomierny rozładunek, brak zatorów, precyzyjne dozowanie nawozu, bezpieczeństwo i wygoda pracy.
• Funkcja 2w1: Po demontażu adaptera rozrzutniki Jastech mogą służyć jako przyczepy objętościowe do transportu kiszonki, zbóż, sieczki, umożliwiające rozładunek w niskich pomieszczeniach i stabilną pracę na pryzmy.
• Polska firma, lokalny serwis: Projektowane i produkowane w Zbuczynie, co zapewnia szybki serwis, dostępność części i bezpośredni kontakt z producentem.
• Konstrukcja na lata: Ocynk ogniowy całej konstrukcji (nie tylko skrzynia, ale cała rama), wzmocnienie profili zamkniętych, uszczelki gumowe zapewniające szczelność tylnej ściany, spawy certyfikowane.
• Adapter pionowy 2-walcowy GRAZIOLI: Wybrany jako standard ze względu na uniwersalność (obornik świeży, słomiasy, mokry, wapno, pomiot ptasi), niezawodność, działanie na stokach i długą żywotność.

Przykładowe modele Jastech:

• MEGA 27: Kompaktowy dwuosiowy rozrzutnik (27 m³, 8-20 ton ładowności) dla średnich gospodarstw. Cena od 207 000 PLN brutto (stan na 2025 r.).
• MEGA 33: Bestseller dla średnich i dużych gospodarstw prowadzących intensywną produkcję zwierzęcą.
• MEGA 45 Maximus: Największy i najbardziej zaawansowany model dla dużych gospodarstw i firm świadczących usługi rolnicze.

Badania porównawcze Unia Group

W ramach badań porównawczych, firma Unia Group zestawiła dwa rozrzutniki o ładowności 13 ton: Apollo 13 Premium (jednoosiowy z wąską skrzynią i ogumieniem 580/70 R38) oraz Tytan 13 TD Premium (zawieszony na tandemie z ogumieniem 500/60-22,5). Mimo różnic w konstrukcji skrzyni ładunkowej, adaptery miały takie same parametry.

Wyniki pomiarów równomierności rozkładu nawozu i oporów przetaczania (mierzone cyfrowym siłomierzem FB100k) pomagają rolnikom w wyborze optymalnej maszyny.

Podsumowanie: Wybór optymalnego rozwiązania

Bogaty wybór rozwiązań i modeli na polskim rynku pozwala na dopasowanie maszyny do potrzeb każdego gospodarstwa. Kluczem do dokonania właściwego wyboru jest staranne określenie priorytetów i wymagań. Należy rozważyć czynniki takie jak rodzaj materiału, który będzie rozrzucany, wielkość obszaru, na którym maszyna będzie używana, warunki terenowe, budżet oraz oczekiwane wydajność i efektywność.

Kluczowe czynniki wyboru:

1. Wielkość maszyny: Dopasowana do posiadanych ciągników. Zbyt mała będzie nieekonomiczna, a zbyt duża może być nie w pełni wykorzystana i stanowić nadmierne obciążenie dla ciągnika.
2. Sposób wykorzystania: Decydujący o wyborze rodzaju skrzyni ładunkowej i adaptera, który ma kluczowy wpływ na wydajność i jakość pracy.
   • Dla gospodarstw z obornikiem o dużej zawartości słomy odpowiednia będzie maszyna z czterowalcowym pionowym adapterem.
   • Jeżeli chcemy nawozić pola różnorodnymi materiałami (kompost, torf, wapno), warto pomyśleć o pionowym adapterze dwuwalcowym lub poziomym z tarczami.
3. Rodzaj układu jezdnego:
   • Rozrzutnik jednoosiowy: Bardziej zwrotny, łatwiejszy do manewrowania, mniejsze zapotrzebowanie na moc ciągnika, niższe koszty eksploatacji. Idealny do małych i średnich gospodarstw, a także na tereny górzyste (np. z ciągnikiem T-25 lub C-330).
   • Rozrzutnik dwuosiowy (tradycyjny): Większa ładowność, ale gorsza manewrowość, zwłaszcza na błocie.
   • Rozrzutnik dwuosiowy typu tandem: Większa pojemność, lepsza stabilność jazdy dzięki resorowaniu, mniejszy nacisk na glebę, uniwersalność zastosowania. Jest to złoty środek dla średnich i dużych gospodarstw.
4. Wyposażenie dodatkowe: Warto sprawdzić specyfikację i dopłacić za elementy takie jak zasuwa, osłony lamp, czy szersze koła, które zwiększają funkcjonalność i bezpieczeństwo.
5. Producent i serwis: Renomowane marki oferują wysoką jakość, trwałość, dostęp do oryginalnych części zamiennych oraz profesjonalny serwis gwarancyjny i pogwarancyjny, co minimalizuje ryzyko długich przestojów.

Warto pamiętać, że zakup nowego rozrzutnika obornika, w zależności od jego wyposażenia, to dodatkowe punkty przy ubieganiu się o dotacje unijne z działania PROW 2014-2020.

tags: #rozrzutnik #polski #z #pojedynczym #czy #podwujnym