Wprowadzenie do Siewników Rolniczych
Precyzyjny wysiew zbóż pozwala na optymalizowanie plonów możliwych do zebrania z każdego hektara ziemi. Dlatego rolnicy prowadzący gospodarstwa rolne nastawione na uprawę zbóż coraz chętniej korzystają z pomocy siewników uniwersalnych. Siewniki to urządzenia, które zostały zaprojektowane do precyzyjnego rzędowego wysiewu nasion. Głównym zadaniem siewników jest wysianie precyzyjnie określonej ilości ziaren w ustalonych odległościach. Siewniki są niezastąpione w precyzyjnym wysiewie nasion różnorodnych roślin uprawnych, w tym zbóż, roślin przemysłowych (np. rzepaku) oraz innych upraw wymagających dokładnego rozmieszczenia materiału siewnego.
Historia i Ewolucja Siewników
Siewniki znane już od XVI w. w nowoczesnej odsłonie nie tylko ułatwiają i przyspieszają sianie, ale także pomagają maksymalizować plony. Za wynalazcę siewnika uważa się Anglika Jethro Tulla, który uważany jest także za twórcę pierwszych pielników, by usunąć chwasty z pola. Pierwszy siewnik do zboża został wynaleziony przez brytyjskiego agronoma Jethro Tulla. Jego innowacyjna konstrukcja wykorzystywała mechanizm podobny do organów kościelnych. Ziarno przesypywało się z drewnianych pojemników przez spłaszczone rury, a mechanizm sprężynowy rozrzucał je do wydrążonych w ziemi rowków. Za podajnikami znajdowały się kołki, które przykrywały zasiane ziarna ziemią. Dzięki temu rozwiązaniu, konstrukcja Tulla umożliwiała siew w rzędach na precyzyjnie określoną głębokość. Pierwsze siewniki z 1701 roku posiadały lej na nasiona, pełniący rolę zbiornika, z przodu maszyny znajdował się element przypominający pług tworzący bruzdę do wysiewu. Warto zauważyć, że wynalazek powstał jako odpowiedź na potrzebę, by nie marnować wysiewanego ziarna. Początkowo konstruowano siewniki konne, później wraz z rozwojem maszyn rolniczych i popularyzacją ciągników na polach rozpoczęto produkcję siewników ciągnikowych.
Ogólna Budowa i Zasada Działania Siewnika
Siewniki rolnicze to maszyny składające się z dwóch głównych elementów: zbiornika na nasiona oraz systemu wysiewającego. Zbiornik służy do przechowywania materiału siewnego, który następnie trafia do aparatu wysiewającego. System ten, obejmujący aparaty wysiewające i redlice rozmieszczone poprzecznie do kierunku jazdy, jest odpowiedzialny za umieszczenie nasion w glebie na odpowiedniej głębokości. Działanie siewnika opiera się na napędzie mechanicznym, który jest przekazywany z kół jezdnych maszyny. Obrotowe mieszadło wewnątrz zbiornika zapewnia równomierne podawanie nasion do aparatów wysiewających. Następnie nasiona są transportowane do redlic, które wprowadzają je do gleby. Cały proces jest precyzyjnie kontrolowany, co umożliwia dokładne dozowanie ilości nasion oraz ich umieszczenie na właściwej głębokości. Budowa siewników rzędowych będzie się nieznacznie różnić w poszczególnych typach maszyn. Jednak standardowo można przyjąć, że siewniki posiadają wbudowane redlice stopkowe lub redlice talerzowe. Siewniki mogą być wyposażone w 19, 21, 23 lub 31 redlic.
Rodzaje Siewników Rolniczych
Siewniki można podzielić na kilka głównych typów, z których każdy jest dostosowany do określonych rodzajów upraw i warunków glebowych. Obecnie produkowane siewniki dzielą się w zależności od przeznaczenia, napędu, a także sposobu dawkowania nasion i ich rodzaju. Można dokonać różnych podziałów siewników polowych. Siewniki można podzielić ze względu na sposób umieszczania materiału siewnego: w glebie lub na powierzchni gleby.
Siewniki Rzędowe
Siewniki rzędowe uniwersalne są najczęściej wykorzystywane do siania zbóż, takich jak pszenica, żyto, jęczmień, pszenżyto. Ten rodzaj siewników z powodzeniem wysieje również rośliny motylkowe. Siewniki rzędowe są najczęściej spotykane w małych i średnich gospodarstwach, służą do precyzyjnego wysiewu nasion w rzędach, co jest kluczowe dla uzyskania równomiernych wschodów. Zbudowane ze zbiornika oraz zespołu wysiewającego z przewodami nasiennymi i zastawkami, pozwalają na równomierne dozowanie ziaren, zapewniając ich optymalne rozmieszczenie w glebie. W tym celu wykorzystuje się redlice, czyli specjalne narzędzia służące do wykonywania w podłożu rowków, do których trafią nasiona. Siewniki rzędowe (z wysiewem do gleby) posiadają redlice wysiewające (stopkowe lub talerzowe).
Redlice Talerzowe
Redlice talerzowe są przeznaczone do pracy na ciężkich glebach, gdzie obracające się talerze skutecznie radzą sobie z resztkami pożniwnymi, minimalizując ryzyko zapychania. Ważnym elementem jest dociążenie talerzy zapewniające odpowiednie zagłębienie w glebie. Siewniki rzędowe talerzowe mogą być dodatkowo wyposażone w koła kopiujące, które pilnują odpowiedniej głębokości siewu oraz ilości gleby pod wysianymi nasionami.
Redlice Stopkowe
Redlice stopkowe są idealne do wysiewu po orce, szczególnie w warunkach mniejszej ilości resztek roślinnych. Regulacja docisku redlic pozwala na dostosowanie głębokości siewu do aktualnych warunków glebowych. Wydrążone przez redlice zagłębienia, po umieszczeniu w nich ziaren, są następnie zasypywane przy pomocy zgarniaczy.
Siewniki Pasowe
Siewniki pasowe łączą kilka funkcji w jednym przejeździe: uprawę gleby, nawożenie i siew. Przednie rzędy talerzy przygotowują glebę, następnie odbywa się siew, a belka ugniatająca zamyka bruzdę, tworząc optymalne warunki do kiełkowania nasion. Przykładami takiego siewu z głęboką uprawą strip-till mogą być maszyny Mzuri lub Czajkowski. Przykładem siewnika bezorkowego może być SKY EasyDrill.
Siewniki Rzutowe
Siewniki rzutowe są stosowane głównie w leśnictwie do tworzenia pasów zaporowych chroniących uprawy przed dziką zwierzyną. Wyposażone są w napęd elektryczny umożliwiający równomierne rozsiewanie nasion na dużych obszarach. Wysiewają materiał siewny rzutowo, czyli na powierzchnię gleby.
Siewniki Punktowe (Precyzyjne)
Siewniki punktowe (siewniki precyzyjne) można podzielić ze względu na podział i dystrybucję ziarna. Charakteryzują się niezwykle wysoką precyzją wysiewu, co jest niezbędne w uprawach wymagających dokładnego rozmieszczenia nasion.
Siewniki Punktowe Mechaniczne
Siewniki punktowe mechaniczne są prostsze w budowie, ale oferują wystarczającą precyzję do wielu typów upraw. Są najczęściej stosowane do punktowego wysiewu buraka otoczkowanego, rzepaku otoczkowanego i cykorii.
Siewniki Punktowe Pneumatyczne
Siewniki punktowe pneumatyczne są bardziej uniwersalne i służą do wysiewu upraw rzędowych, takich jak kukurydza, słonecznik, burak cukrowy, fasola, soja, rzepak, sorgo, groch, bobik. Charakteryzują się niezwykle wysoką precyzją wysiewu, co ma kluczowe znaczenie w uprawach wymagających dokładnego rozmieszczenia nasion. Precyzyjne dozowanie w niektórych uprawach jest niezbędne, aby zapewnić równomierne wschody oraz optymalne warunki do wzrostu roślin. Siewniki pneumatyczne wykorzystują strumień powietrza do transportu nasion. W tym celu siewniki pneumatyczne wyposażone zostały w komory powietrza, wentylatory, dozowniki i głowice służące do rozdzielania ziaren. System nadciśnieniowy w takich maszynach dociska nasiona do otworów w tarczy wysiewającej, powodując że każda redlica umieszcza materiał siewny na tej samej głębokości i w równych odstępach, eliminując ryzyko przemieszczenia się nasion. Sercem siewnika punktowego jest aparat rozdzielający ziarno. Z jednej strony podciśnienie przysysa ziarno do otworów tarczy wysiewającej (np. w siewnikach punktowych Monosem, Gaspardo, Arbos, Matermacc), a z drugiej strony zapewnia również transport podzielonego ziarna do gleby (np. w siewnikach punktowych Vaderstad).
Przykładem nowoczesnego siewnika pneumatycznego jest FORTUNE SEEDER, zaprojektowany we współpracy z inżynierami firmy BRASTAL. Maszyna ta wyróżnia się 24 rurami nasiennymi, pozwalającymi na precyzyjny wysiew na szerokości roboczej 3 metrów. Siewnik posiada własną hydraulikę i elektroniczne sterowanie z dotykowym wyświetlaczem, co umożliwia kontrolę wysiewu w zakresie od 1 kg/ha do 400 kg/ha przy prędkości roboczej do 20 km/h.
Na siewnikach punktowych oprócz mechanicznych rozwiązań znajdziemy wiele nowatorskich propozycji. Przykładem jest siewnik 8-rzędowy, na ramie TFC typu pływającego dla lepszego kopiowania ukształtowania powierzchni gleby, wyposażony w podsiewacz nawozów centralny o pojemności 1500 litrów oraz w aplikator do mikrogranulatów Microsem. Istnieją również precyzyjne siewniki punktowe do wysiewu warzyw, np. Monosem MS, przeznaczony do wysiewu takich warzyw jak cebula, marchew, pietruszka, pasternak, buraczek czerwony.
Siewniki Zbożowe
Siewniki zbożowe można oczywiście podzielić na mechaniczne i pneumatyczne. Przykładem bardzo popularnego w Polsce siewnika zbożowego zawieszanego, z mechanicznym napędem aparatów rozdzielających ziarno, jest POZNANIAK. Siewnik jest zbudowany na ramie, posiada zbiornik zasypowy na ziarno, elementem rozdzielającym i dawkującym ziarno są aparaty kołeczkowe oraz przekładnia bezstopniowa, na której ustawia się dawkę wysiewu i na którą napęd jest przenoszony z koła jezdnego siewnika. Ze zbiornika podzielone ziarno trafia do rurek prowadzących, które doprowadzają materiał siewny do redlic stopkowych lub talerzowych w zależności od wersji siewnika. Regulacja na ramie siewnika umożliwia ustawienie głębokości roboczej.
Siewniki zbożowe pneumatyczne charakteryzują się większą pojemnością zbiornika głównego oraz zastosowaniem centralnego dozownika lub dozowników. Producenci coraz częściej proponują siewniki z dozownikiem napędzanym elektrycznie oraz siewniki z dzielonymi zbiornikami (np. z osobną komorą na materiał siewny i osobną komorą na nawóz granulowany lub inny materiał siewny do tworzenia mieszanej siewnych). Na fotografii poniżej przykład siewnika pneumatycznego Sulky PROGRESS P, wyposażonego w 3 zbiorniki.
Siewniki do Poplonów
Jako uzupełnienie kategorii siewników można potraktować siewniki do poplonów. Ciekawym siewnikiem do poplonów jest model Unia ETA. Są to siewniki pneumatyczne do poplonów o pojemności zbiornika 200, 300 lub 500 litrów. Wałek wysiewający zasilany jest przez 12 V silnik elektryczny. Regulacja odbywa się przy pomocy sterownika, z kabiny operatora.
Nowoczesne Technologie i Funkcje
Współczesne siewniki (siewniki zbożowe) oczywiście są dostępne w wersjach z przekładnią dawkującą, ale coraz częściej rolnicy inwestują w siewniki z dozownikami napędzanymi elektrycznie (mających zastosowanie na przykład w pneumatycznych siewnikach zbożowych) lub z aparatami rozdzielającymi ziarno (w przypadku siewników punktowych). W przypadku siewników punktowych od jakiegoś czasu dostępne są również podsiewacze nawozów i aplikatory do mikrogranulatów napędzane elektrycznie. Nowoczesne siewniki dają również dostęp do funkcji Rolnictwa Precyzyjnego dzięki zaawansowanej elektronice w standardzie ISOBUS. Na wyświetlaczu terminala uniwersalnego ISOBUS jest wyświetlana aplikacja (oprogramowanie) z modułu ECU siewnika. Dodatkowe funkcje stają się możliwe. Dzięki takim funkcjom materiał siewny zostaje wysiany tam, gdzie powinien być i w dawce, którą określił użytkownik. Jethro Tull, twórca pierwszego siewnika, byłby zadowolony widząc jak bardzo zostały rozwinięte technicznie siewniki XXI-ego wieku.
Technologia rolnictwa precyzyjnego John Deere TO ŁATWE! │ Analiza w Operations Center
Przygotowanie Siewnika do Pracy i Konserwacja
Sam siewnik nie ma skomplikowanej budowy, jednak praca z nim wymaga pewnych przygotowań. Najważniejszym krokiem jest jego prawidłowe ustawienie.
Przegląd i Kalibracja
Przed rozpoczęciem pracy z siewnikiem, należy go odpowiedni przygotować. Przegląd powinien być wykonywany przynajmniej raz w roku w jesieni lub wiosną. Sprawdzenie maszyny ma na celu ustalenie, czy wszystkie podzespoły są sprawne i czy nie ma konieczności wymiany zużytych części. Przed rozpoczęciem siewu zaleca się przeprowadzenie próby wysiewu, która pozwoli na dokładne określenie liczby ziaren wysiewanych na jednostkę powierzchni. W tym celu mechanizm wysiewający przekręca się o określoną liczbę obrotów, a następnie waży wysiane nasiona na małej, wyznaczonej powierzchni. Metoda ta pozwala ustalić masę wysianych nasion, co jest kluczowe dla prawidłowego ustalenia dawki siewu. Oprócz tego obowiązkowe jest wykonanie próby kręconej. Jak ona wygląda? Najpierw należy napełnić zbiornik siewnika materiałem siewnym, ustawić zastawki oraz aparat wysiewający i wyregulować ilość wysiewu na skali przekładni napędowej. Podczas każdej dawki wysiewu należy wyzerować przekładnię. Nie można zapomnieć o utrzymaniu odpowiedniego ciśnienia w kołach siewnika, co pozwala ograniczyć poślizg i utrzymać zadaną dawkę wysiewu. Ponadto trzeba skontrolować poziom oleju w skrzyni przekładniowej oraz nasmarowanie mechanizmów. Ostatnią czynnością, którą wykonujemy bezpośrednio przed wysiewem, jest ustalenie parametrów redlic i zagarniacza. Warto również pamiętać o ustawieniu przerzutnika znaczników bocznych, które wyznaczają trasę kolejnego przejazdu ciągnika. Precyzja, z jaką wykonamy czynności związane z przygotowaniem siewnika, będzie wpływać na wysokość zbiorów oraz zużycie materiału do wysiewu.
Konserwacja i Czyszczenie
Agregat siewny wymaga starannego oczyszczenia i umycia przed i po zakończeniu pracy. Przed przystąpieniem do mycia należy opróżnić skrzynię nasienną, aby zapobiec kiełkowaniu materiału siewnego pod wpływem wody. Mycie można przeprowadzić przy użyciu myjki wysokociśnieniowej, pamiętając o ostrożności, aby nie uszkodzić lakieru maszyny. Po dokładnym umyciu, siewnik powinien być pozostawiony w przewiewnym, nasłonecznionym miejscu do całkowitego wyschnięcia. Ważne: podczas mycia należy unikać kierowania strumienia wody bezpośrednio na instalacje elektryczne.
Smarowanie Elementów Siewnika
Konserwacja agregatu siewnego obejmuje również smarowanie jego elementów. Po umyciu i osuszeniu maszyny, należy nasmarować łożyska. Szczególną uwagę należy zwrócić na niedrożne smarowniczki oraz luźne lub zużyte łożyska. Redlice siewnika powinny być konserwowane przy użyciu oleju biodegradowalnego lub dedykowanych środków. Należy również sprawdzić i nasmarować znaczniki przejazdowe i przedwschodowe, wał agregatu, skrobaki oraz wał przekazania mocy, gdzie znajdują się łożyska krzyżaków. Na końcu smarowany jest łańcuch odpowiedzialny za przenoszenie napędu z koła na przekładnię siewnika.
Uzupełnianie Uszkodzeń Lakieru
Podczas pracy w polu mogą pojawić się rysy i uszkodzenia lakieru siewnika. W trakcie konserwacji należy je uzupełnić odpowiednio dobraną farbą, aby zapobiec korozji i utrzymać maszynę w dobrym stanie technicznym.
Bezpieczeństwo Pracy z Siewnikiem (BHP)
Każdorazowo należy sprawdzić stan techniczny siewnika i ciągnika.
Podłączanie i Odłączanie Siewnika
Podczas czynności związanych z podłączaniem i odłączaniem siewnika od ciągnika, w bezpośrednim sąsiedztwie maszyn nie powinny znajdować się żadne osoby ani zwierzęta. Po precyzyjnym podjechaniu tyłem do siewnika i unieruchomieniu ciągnika, należy połączyć cięgna dolne, następnie górne, zabezpieczyć sworznie zawleczkami i sprawdzić prawidłowość połączeń. Przed zawieszeniem lub zdjęciem siewnika z trzypunktowego układu zawieszenia ciągnika, dźwignia podnośnika hydraulicznego musi być ustawiona w pozycji zabezpieczającej przed niezamierzonym podniesieniem lub opuszczeniem maszyny. Należy uważać, aby podczas łączenia przewodów hydraulicznych układ nie znajdował się pod ciśnieniem. Przed odłączeniem siewnika od ciągnika, zbiornik ziarna powinien być opróżniony.
Przejazd Transportowy
Przed rozpoczęciem jazdy z siewnikiem, należy umieścić z tyłu maszyny trójkątną tablicę wyróżniającą pojazd wolno poruszający się, a także tablicę z lampami zespolonymi i światłami odblaskowymi. Należy również sprawdzić prawidłowość podłączenia przewodów zasilających oraz upewnić się, że w pobliżu ciągnika i siewnika nie ma osób niewidocznych z miejsca operatora. W czasie jazdy z podniesioną maszyną, dźwignia sterowania podnośnika hydraulicznego musi być zabezpieczona przed opuszczeniem. Podczas jazdy po drogach publicznych należy stosować się do przepisów ruchu drogowego i transportowego, a siewniki doczepiane przewozić w położeniu transportowym, z podniesionymi znacznikami i innymi odchylanymi częściami. Kierujący ciągnikiem rolniczym jest obowiązany jechać bliżej prawej krawędzi jezdni, tak by ułatwić wyprzedzanie innym pojazdom.
Praca z Wałem Przegubowo-Teleskopowym
Wał przegubowo-teleskopowy można dołączać i odłączać wyłącznie przy wyłączonym wałku odbioru mocy i silniku ciągnika, z wyjętym kluczykiem ze stacyjki oraz zaciągniętym hamulcem postojowym. Po zamontowaniu wału należy sprawdzić jego prawidłowe osadzenie, przez próbę ściągnięcia go z ciągnika i wału przyjęcia mocy maszyny. Przed włączeniem wałka odbioru mocy, upewnij się, że wybrana prędkość obrotowa ciągnika odpowiada dopuszczalnej prędkości obrotowej siewnika i kierunek obrotów jest właściwy. Ważne: zabronione jest przeciążanie wału. Należy pamiętać o smarowaniu części wału zgodnie z instrukcją umieszczoną na osłonie, zwracając szczególną uwagę na miejsca kontaktu ruchomych części z osłoną.
Praca Siewnikiem na Polu
Przed załadowaniem ziarna do zbiornika, należy sprawdzić, czy nie ma w nim przerośniętych nasion, sznurka, narzędzi lub innych przedmiotów. Podczas jazdy należy zwracać uwagę na przeszkody znajdujące się w zasięgu pracy znaczników śladów. Nie należy cofać, zawracać ani transportować siewnika, gdy koła i redlice spoczywają na podłożu. Podczas nawrotów na końcu pola, redlice i zgarniacz powinny być podniesione do pozycji transportowej. Nie należy stawiać siewnika na podłożu podczas jazdy do tyłu. Na polach z dużą ilością resztek roślinnych należy regularnie sprawdzać, czy redlice nie są zapchane i czy wysiew nie jest blokowany. Ważne: nie wolno przegarniać ziarna w zbiorniku dłonią podczas pracy siewnika. Po zakończeniu pracy maszynę należy ustawić w pozycji transportowej.