Wozy asenizacyjne, potocznie zwane beczkowozami, odgrywają kluczową rolę w nowoczesnym rolnictwie, umożliwiając efektywne zarządzanie nawozami naturalnymi i innymi płynnymi odpadami organicznymi. Dzięki nim gleba jest odpowiednio użyźniona, co przekłada się na wyższą jakość i ilość zbiorów. W kontekście rosnących cen nawozów mineralnych, nawozy naturalne zyskały na znaczeniu, stając się cennym atutem dla gospodarstw z produkcją zwierzęcą. Polska Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) oferuje wsparcie finansowe dla rolników chcących zainwestować w beczkowozy, co ma na celu zarówno modernizację gospodarstw, jak i ochronę środowiska przed zanieczyszczeniem azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych.
Wsparcie ARiMR w ramach programów dla rolnictwa
ARiMR uruchamia programy wsparcia, takie jak "Inwestycje przyczyniające się do ochrony środowiska i klimatu", które umożliwiają rolnikom pozyskanie dofinansowania na zakup maszyn rolniczych, w tym wozów asenizacyjnych. Dofinansowanie ma na celu dostosowanie gospodarstw do wymagań określonych w Programie działań dotyczących warunków przechowywania nawozów naturalnych wyprodukowanych w gospodarstwie lub kiszonek. Pomoc ta przyznawana jest na operacje polegające na realizacji inwestycji, które zapewniają zgodność z tymi przepisami.
Warunki ubiegania się o dofinansowanie
Aby ubiegać się o pomoc, rolnik musi spełnić szereg warunków. Oświadczenie o spełnieniu w gospodarstwie wymagań dotyczących przechowywania nawozów naturalnych płynnych należy składać w sytuacji, gdy operacja obejmuje realizację inwestycji polegającej wyłącznie na doposażeniu gospodarstwa w urządzenia do aplikowania nawozów naturalnych (np. zakup sprzętu do aplikacji) lub wyłącznie zakup instalacji technicznej bądź wyposażenia do zbiorników na nawozy naturalne płynne.
- W przypadku planowanej operacji polegającej wyłącznie na doposażeniu gospodarstwa w wóz asenizacyjny, konieczne jest wykazanie, że w gospodarstwie są spełnione warunki w zakresie przechowywania nawozów naturalnych płynnych.
- W Programie działań wprowadzono również wymóg przechowywania kiszonek w sposób zabezpieczający przed przenikaniem odcieków do gruntu i wód. Warunek ten stał się obowiązujący z dniem wejścia w życie Programu działań.
- Pomoc na operację obejmującą inwestycję jest możliwa również w przypadku, gdy deklaracja młodego rolnika wskazuje, iż przechowuje pasze na zabezpieczonym, ale nietrwałym gruncie.
Kwalifikowalność kosztów i inwestycji
Do kosztów kwalifikowalnych w ramach operacji typu „Inwestycje mające na celu ochronę wód przed zanieczyszczeniem azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych” zaliczają się między innymi koszty budowy, przebudowy lub zakupu zbiorników na nawozy naturalne płynne, w tym również pod budynkiem inwentarskim. Koszt ten może obejmować wykonanie prac betonowych poniżej podłogi (dotyczących zbiornika) oraz ewentualny zakup wyposażenia (np. mieszadła, pompy).
Jeżeli projekt budowlany dotyczy np. przebudowy zbiorników do przechowywania gnojowicy, nawet jeśli znajduje się on pod istniejącą oborą, finansowanie takiej operacji jest możliwe, uwzględniając cel zgodny z założeniami Programu. Jeśli inwestycja związana z przebudową zbiornika wiązałaby się z modernizacją obory, to koszty związane z przebudową/rozbudową zbiornika na gnojowicę, które stanowią koszt kwalifikowalny, muszą zostać wydzielone z pozostałych kosztów związanych z przebudową podłogi.
Limit wielkości inwestycji
Zgodnie z zapisami rozporządzenia wykonawczego, koszt budowy, przebudowy lub zakupu zbiorników oraz płyt o pojemności lub powierzchni większej niż obliczona zgodnie z przepisami części 1. rozdziału 1.4 ust. 6 Programu działań, może być kosztem kwalifikowalnym, o ile zakres takiej inwestycji zostanie uzasadniony. Rolnik może ubiegać się o dofinansowanie kosztów budowy zbiornika o pojemności uwzględniającej liczbę zwierząt w gospodarstwie w okresie docelowym (roku składania wniosku o płatność rozliczającego operację).
Rolnicy bez istniejących zbiorników
Nie ma przeszkód do finansowania operacji polegającej na budowie zbiorników na gnojówkę lub gnojowicę, nawet jeśli wnioskodawca powinien takie zbiorniki posiadać w myśl przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu już w 2011 roku. Wyjątkiem są podmioty prowadzące chów lub hodowlę zwierząt gospodarskich w liczbie większej niż 210 DJP, które miały wyznaczony termin na dostosowanie gospodarstw do 31 grudnia 2021 r. (z zastrzeżeniem „młodego rolnika”, który w tym typie operacji może zrealizować inwestycję niezależnie od tego terminu).
Terminy i wyjątki dla "młodego rolnika"
Młody rolnik, który rozpoczął kierowanie gospodarstwem, może ubiegać się o pomoc, jednak istnieją ograniczenia czasowe. Przepis stanowi o konieczności zakończenia inwestycji w określonym czasie. Jeśli upłynął już powyżej wskazany 24-miesięczny termin, młody rolnik nie może ubiegać się o dofinansowanie kosztów realizacji inwestycji w ramach tego typu wsparcia.
Terminy dostosowania gospodarstw
Z dniem 1 stycznia 2022 r. wymóg dotyczący właściwego przechowywania nawozów naturalnych stałych i płynnych stał się obowiązujący dla podmiotów, które prowadzą chów lub hodowlę zwierząt gospodarskich w liczbie większej niż 210 DJP. Podmioty takie nie będą mogły uzyskać pomocy na realizację tego typu inwestycji, jeśli nie spełniają już tego wymogu. Natomiast podmioty, które prowadzą chów lub hodowlę zwierząt gospodarskich w liczbie mniejszej lub równej 210 DJP, zobowiązane są dostosować powierzchnię lub pojemność posiadanych miejsc do przechowywania nawozów naturalnych do wymogów określonych w Programie działań, w terminie do dnia 31 grudnia 2024 r.
Obliczanie wielkości beczkowozów i zbiorników
Do obliczenia pojemności zbiorników na nawozy płynne oraz powierzchni płyt na nawozy stałe stosuje się przepisy części 1. rozdziału 1.4 ust. 6 Programu działań mających na celu zmniejszenie zanieczyszczenia wód azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych. Sposób wyliczenia pojemności/powierzchni miejsc do przechowywania nawozów naturalnych, zawarty w Programie działań, został opracowany dla obliczenia minimalnych wielkości potrzebnych do przechowywania odpowiednio 5-miesięcznej i 6-miesięcznej produkcji nawozów stałych lub płynnych. Jeśli podmiot przewiduje wzrost produkcji zwierzęcej lub wie, że standardowa pojemność/powierzchnia nie wystarczy, może zwiększyć powierzchnię/pojemność urządzeń do przechowywania nawozów, zachowując minimalne 5- lub 6-miesięczne przechowywanie.
Waga pod Zbiornik Mleka Bielskie Wagi - Tarowanie Zbiornika, Ustawianie Tary
Wielkość wozu asenizacyjnego jest dobierana na podstawie rocznej produkcji nawozów płynnych. W przypadku, gdy rolnik zadeklaruje w roku docelowym większy obszar użytków rolnych, będzie mógł zakupić większy wóz asenizacyjny, niż to wynika z obliczeń dla roku bazowego, co należy uzasadnić w tabeli 16 Biznesplanu w pozycji "Inne uwagi, wyjaśnienia dotyczące operacji". Do oceny dostosowania parametrów planowanego sprzętu należy posłużyć się ekspertyzą pt. "Zasady doboru maszyn rolniczych w ramach PROW na lata 2014-2020".
Dane ARiMR - Rynek beczkowozów w Polsce
Dane ARiMR dotyczące zakupu wozów asenizacyjnych w latach 2016-2018 w ramach inwestycji PROW 2014-2020* wskazują, że rolnicy kupili 722 beczkowozy przy wsparciu unijnym. Najwięcej maszyn wprowadził na rynek Meprozet (216 sztuk), za nim plasuje się Pomot (194 sztuki), a podium uzupełnia Joskin (134 wozy asenizacyjne).
W ostatnich latach, wraz z rozpowszechnieniem chowu bezściołowego, rolnicy kupują coraz więcej wozów asenizacyjnych do wywozu gnojowicy. W latach 2016-2018 na zakup tego typu maszyn przeznaczono imponującą kwotę prawie 43,5 mln zł netto z PROW-u. Średnia wartość jednego zakupionego beczkowozu wyniosła około 60 tys. zł netto, jednak aż 250 zakupionych beczkowozów to maszyny małe ze zbiornikiem o pojemności do 5000 litrów. Dane ARiMR wskazują, że połowa maszyn trafiła do gospodarstw uprawiających do 30 hektarów, a nawet najmniejsze gospodarstwa o powierzchni poniżej 5 hektarów korzystały z dotacji, np. kupując beczkowóz Pomotu o pojemności 5000 litrów.
Rodzaje i funkcjonalność beczkowozów asenizacyjnych
Wóz asenizacyjny to maszyna rolnicza, która umożliwia samoczynne pobieranie, transportowanie i rozlewanie gnojówki oraz gnojowicy na pola uprawne i pastwiska. Składa się z ogromnego zbiornika, zespołu pomp oraz przewodów i dysz służących do pobierania i rozlewania cieczy.
Konstrukcja i wyposażenie
Producenci wozów asenizacyjnych oferują głównie wozy stalowe w wersji ocynkowanej lub malowanej. Coraz większą popularnością cieszą się maszyny ze zbiornikami wykonanymi z tworzywa, które jest lżejsze, co daje mniejsze naciski na podłoże i mniejsze zużycie paliwa. Do wyboru są różnego rodzaju i wielkości pompy, takie jak próżniowe czy ślimakowe.
Oferta wyposażenia pozwala na zwiększenie funkcjonalności beczkowozu, co przekłada się na jego wydajność oraz ergonomię pracy. Wóz asenizacyjny w zależności od pojemności może być wyposażony od jednej do trzech osi. W przypadku dwóch osi jest to zwykle tandem z tylną osią skrętną, co zapewnia dobry rozkład siły nacisku przewożonych cieczy na podłoże i dobrą zwrotność maszyny.
Metody aplikacji nawozów
Konfiguracja maszyny pozwala na dostosowanie systemu rozlewu do preferencji gospodarstwa:
- Metoda rozbryzgowa: Jest to jeden z najprostszych i najpowszechniej wykorzystywanych sposobów aplikacji gnojowicy. Jest jednak mało dokładna, powoduje duże straty azotu z nawozu organicznego (ze względu na dużą powierzchnię rozbryzgu) oraz zwiększa uciążliwość dla środowiska pozarolniczego z powodu nieprzyjemnego zapachu.
- System węży wleczonych: Alternatywa dla metody rozbryzgowej, pozwalająca na równomierną aplikację płynnych nawozów organicznych bezpośrednio na powierzchnię gleby, znacznie ograniczając straty azotu. Nie zwalnia to jednak z konieczności szybkiego wymieszania nawozu z glebą, ale zmniejsza uciążliwość stosowania dla osób postronnych.
- Adaptery do aplikacji doglebowej: Jedną z zasad stosowania nawozów organicznych jest konieczność ich szybkiego wymieszania z glebą. Wóz asenizacyjny może być zaopatrzony w adapter do aplikacji doglebowej (redlicowy lub talerzowy), co pozwala na uniknięcie spiętrzenia prac polowych oraz oszczędność czasu i nakładów pracy. Aplikatory redlicowe pracują zwykle na większych głębokościach, wymagają większej mocy ciągnika i są wykorzystywane po zbiorze roślin.
Inne zastosowania beczkowozów
Chociaż beczkowóz asenizacyjny jest dedykowany do stosowania płynnych nawozów w gospodarstwach posiadających chów zwierząt, jego zastosowanie w rolnictwie nie ogranicza się tylko do tego. Mogą być one wykorzystywane do transportu wody niezbędnej do wykonania zabiegów środkami ochrony roślin lub przewozu wody na pastwiska.
Wiodący producenci
W Polsce jednym z najbardziej rozpoznawalnych producentów wozów asenizacyjnych jest firma Meprozet z Kościana, której produkty są często wybierane ze względu na wysoką jakość wykonania. Inni znaczący producenci to Pomot, Joskin, a także renomowane austriackie i niemieckie marki takie jak ZUNHAMMER, TEBBE, BRAND i WASSERBAUER, dystrybuowane przez firmy takie jak Berutex. Oferują one szeroki wybór beczkowozów o różnych pojemnościach (od 3000 do 30 000 litrów), z możliwością konfiguracji wyposażenia dodatkowego.