Korzyści z uprawy łąk broną łąkową i włókowanie

Pielęgnacja łąk i pastwisk jest kluczowa dla utrzymania ich produktywności i zdrowia ekosystemu. Wśród wielu zabiegów agrotechnicznych, takich jak włókowanie, bronowanie, wałowanie, podsiew i odnawianie, szczególne znaczenie mają te, które poprawiają strukturę gleby, usuwają niepożądane elementy i stymulują wzrost roślin. Odpowiednie zarządzanie użytkami zielonymi przynosi liczne korzyści, zarówno ekonomiczne, jak i środowiskowe.

Włókowanie łąk - kluczowy zabieg wczesnowiosenny

Włóka łąkowo-polowa to narzędzie rolnicze służące do powierzchniowej uprawy gleby na polach uprawnych oraz łąkach. Rozwój technik rolniczych spowodował ewolucję włók pod względem budowy i materiałów. Standardowe techniki użytkowania włóki polegają na podczepieniu narzędzia do ciągnika i przejazdach po polu w równoległych pasach. Współczesne metody obejmują zastosowanie włók z regulowanymi elementami roboczymi, pozwalającymi na dostosowanie intensywności zabiegu do warunków polowych. Stosowanie włóki wpływa korzystnie na strukturę gleby, poprawiając jej napowietrzenie i ułatwiając rozkład materii organicznej.

Kiedy włókować łąki?

Najlepszym terminem na włókowanie jest okres od obeschnięcia kretowisk, aż do momentu, kiedy wysokość runi wyniesie około 10 cm. Należy rozpocząć prace wczesną wiosną, kiedy rozmarzająca gleba uniemożliwia zastosowanie ciężkiego sprzętu, a ruń osiągnie odpowiednią wysokość.

Budowa i działanie włóki łąkowej

Włóka łąkowa ma konstrukcję z ramy, wyposażoną w kilka rzędów elementów roboczych, takich jak trójkąty, owale czy okręgi. Sekcjami roboczymi są siatki z zamontowanymi elementami żeliwnymi. Siłowniki hydrauliczne umożliwiają rozkładanie ramion, a żeliwne elementy robocze dopasowują się do kształtu gruntu. Włóki łąkowe sprawdzają się w każdych warunkach terenowych i nie generują kosztów ani nie wymagają specjalnego traktowania. W zamian za prostotę obsługi plantator otrzymuje znaczące zwiększenie wydajności swojego areału. Umiejętne wykorzystanie włóki pozwala uniknąć stosowania odwróconych bron, co często jest niewłaściwą praktyką.

Korzyści z włókowania łąk

Mimo dość prostej technologii, zabieg włókowania ma ogromne znaczenie dla poprawy stanu i zasobności łąki bądź pastwiska. Włókowanie sprzyja poprawnemu napowietrzeniu gleby, pozbawiając ją przy tym pozostałości roślinnych mogących być źródłem powstawania siedlisk gnilnych oraz pleśniowych. Kruszy zaskorupienie gleby, ugniata rolę oraz niszczy kiełkujące chwasty. Poprawia się struktura wierzchniej warstwy gleby, a rośliny otrzymują lepsze warunki do regeneracji po zimie. Dodatkowo, włókowanie skutecznie ugniecie glebę, nie rozrywając jednocześnie jej wierzchniej struktury. Zapobiega także przedostawaniu się piachu i innych pozostałości odzwierzęcych do zebranych plonów, dzięki czemu zwierzęta otrzymują czystą kiszonkę. Zabieg ma charakter powierzchniowy, mimo to możliwe jest usunięcie wierzchniej skorupy gleby, odsłonięcie miejsca dla nowych pokoleń traw, likwidacja wczesnych ognisk chwastów oraz wygładzenie powierzchni użytków rolnych, co zapobiega nadmiernemu ich parowaniu. Usunięcie kopców i nierówności wpływa pozytywnie na stan techniczny maszyn rolniczych (kosiarek), ponieważ przyrządy tnące nie ulegają stępieniu i dewastacji wskutek kontaktu ze zbitą ziemią i znajdujących się w niej kamieni.

Bronowanie łąk - odświeżanie darni

Najważniejszą czynnością pielęgnacyjną jest coroczne silne bronowanie łąk za pomocą ostrych bron łańcuchowych. Bronuje się łąki z korzyścią w jesieni i na wiosnę, skoro tylko łąka na tyle obeschła, że można to uczynić. Bronowanie można porównać do czesania. Celem bronowania jest wyczesanie spilśnionej lub obumarłej runi i napowietrzenie darni. Bardzo dobrym rozwiązaniem jest brona chwastownik. Taki zabieg powinniśmy co roku wykonywać wczesną wiosną, aby rośliny szybciej wznawiały wegetację i lepiej wykorzystywały nawozy mineralne.

Kiedy bronować łąki?

Wczesną wiosną, zanim w pełni wystartuje wegetacja, ruń potrzebuje przede wszystkim bronowania. Bronowanie jest zalecane na łąkach zalewanych, pokrytych namułem; gdy użytek pokryty jest "filcem" zeschłej roślinności; w celu usunięcia "zamszenia". W takich sytuacjach roślinność łąk i pastwisk ma pogorszony dostęp tlenu i światła oraz ograniczone możliwości przebicia odrostu przez warstwę namułu lub roślinnego wojłoku. Wówczas bronowanie wskazane jest jako zabieg, który "odświeży" darń.

Bronowanie a chwasty

Jeśli nie mamy silnie zachwaszczonej runi, zabieg bronowania powinien zniwelować częściowo chwasty. Jeśli jednak łąka lub pastwisko są silnie zachwaszczone, konieczny będzie zabieg herbicydem. Środek ten najlepiej stosować wiosną, w okresie intensywnego wzrostu traw i chwastów. Jeśli ruń została skoszona lub wypasana zwierzętami, należy odczekać 3-4 tygodnie do jej odrośnięcia, nie później jednak niż do osiągnięcia przez trawy wysokości 25 cm. Zalecana dawka to 1-2 l/ha, wyższą należy zastosować do zwalczania chwastów wieloletnich. Szczawie to wyjątkowo trudni przeciwnicy, przede wszystkim z uwagi na bardzo głęboki i mocny system korzeniowy.

Wałowanie łąk - zagęszczanie gleby

Wałowanie łąk jest drugą ważną czynnością. Łąki o próchnicowych i torfiastych glebach potrzebują koniecznie utłoczenia, by nabrać zwartości. Wałuje się z korzyścią w lecie, w jesieni i na wiosnę, po każdym pokosie, po każdym silniejszym bronowaniu i po skaryfikatorze. Dzięki wałowaniu darń użytku zielonego zostaje dociśnięta do podłoża, usunięty zostaje nadmiar powietrza z gleby, poprawia się podsiąkanie wody. Systemy korzeniowe roślin mają większy kontakt z glebą i lepiej się regenerują. Wałowanie na użytkach zielonych nie powinno być przeprowadzane ani przy zbyt wysokim uwilgotnieniu gleby, ani na glebie zbyt suchej. Za optymalny moment uznaje się ten, gdy darń ugina się pod naciskiem stopy, a w pozostawionych śladach nie zbiera się woda. Wałowanie można powtórzyć po zbiorze pierwszego odrostu. Na łące torfowej po bronowaniu ruń musimy koniecznie zwałować.

Skaryfikacja łąk - głębsze odświeżanie

Silniej niż brona działa skaryfikator. Jest to rodzaj spulchniacza, który zamiast zębów opatrzony jest ostrymi nożami, dającymi się nastawiać na rożną głębokość. Nożami tymi kraje się darń łąkową i tym sposobem odświeża glebę głębiej. Przed skaryfikatorem należy jednak zawsze puścić bronę dla wydarcia mchu i chwastów.

Podsiew i odnawianie łąk

Po stosownym uregulowaniu wilgoci przy nawożeniu i pielęgnowaniu należytym, porost roślinności na łące poprawia się stopniowo, nieraz bardzo znacznie. Zdarzają się jednak często łąki o tak złym poroście, że obok tamtych czynności musimy użyć na nich odmłodzenia przez podsiew lub zupełnego odnowienia darni, aby wytworzyć roślinność użyteczną.

Rodzaje podsiewu

• Podsiew letni: Używa się go na łąkach dość jeszcze dobrych, które nieco tylko dodatku traw lepszych potrzebują. Stosowną mieszankę dobrych nasion roślin łąkowych wysiewa się tuż po sprzęcie siana w lipcu i zabronowuje.
• Podsiew wiosenny: Stosujemy go przy całkowitym odnawianiu darni, na łąkach o lichej trawie silnie mchem porosłych. Wtedy, gdy powierzchnia już odtajała, a głębiej gleba jeszcze zmarznięta, bronuje się nadzwyczaj silnie kilkakrotnie, aby lichą darń i mchy zedrzeć, tak by łąka czerniła się za broną. Na tak przygotowaną łąkę daje się gęsty podsiew stosownej mieszanki traw i innych roślin łąkowych.

Całkowite odnowienie łąki

Odnowienie łąki potrzebnym jest, gdy porost jest zupełnie zły, łąka zachwaszczona i nie można spodziewać się dobrego skutku z samego podsiewu i zasilenia nawozami. Wówczas łąkę się przeorywa, w lecie lub w jesieni pługiem dobrze odwracającym. Darń przywałowana gnije, po kilkakrotnym użyciem brony talerzowej wyrabia się glebę, nawozi potasem, kwasem fosforowym i uprawia się rośliny okopowe. Podczas jednorocznej lub dwuletniej uprawy okopowych niszczy się starannie chwasty, aby jak najdokładniej ziemię wyczyścić. Następnie zasiewa mieszankę traw samą lub w plon ochronny; najczęściej w owies lub żyto jare. Plon ochronny należy zebrać wcześnie na zielono, aby zbyt długo młodych traw nie przygłuszał. Z wielu względów lepiej udają się zasiewy bez plonu ochronnego w czystą rolę dokonane, wtedy bowiem trawy lepiej idą i silniej od razu się zakorzeniają.

Dobór mieszanek nasiennych

Umiejętnym zestawieniem mieszanek na łąki zajmują się stacje doświadczalne rolniczo-botaniczne. Pewną wskazówkę w doborze roślin na mieszankę łąkową daje nam przyroda. Należy dobierać do podsiewu te gatunki, które na najlepszych miejscach łąk okolicznych dziko rosną, a należą do dobrych. Im więcej gatunków roślin się używa do mieszanki, tym łatwiej trafić na właściwe. Przy podsiewie letnim wychodzi na ha około 25 - 35 kg nasienia traw, przy wiosennym lub jesiennym zasiewie całkowitym należy wysiewać 60 do 70 kg na ha. Nasiona większe, jak rajgrasy, owsik wyniosły, kupkówka, kostrzewa łąkowa, można siać razem, można je mieszać także z koniczyną. Tymotka może być mieszana również z koniczyną. Osobno należy mieszać i wysiewać drobne nasiona jak wiechliny, grzebienicy, mietlicy rozłogowej, krwawnika.

Znaczenie łąk w ochronie środowiska i bioróżnorodności

Trwałe użytki zielone są cennymi elementami krajobrazu, które odgrywają kluczową rolę w zachowaniu bioróżnorodności i regulacji procesów ekologicznych. W 2015 roku ustalono wskaźnik referencyjny stosunku trwałych użytków zielonych do całkowitej powierzchni użytków rolnych w kraju, który wynosi 14,34% i nie powinien ulegać obniżeniu o więcej niż 5%. Co więcej, łąki należy regularnie użytkować, aby te półnaturalne ekosystemy mogły dalej istnieć. Największym zagrożeniem dla użytków zielonych jest dziś zaniechanie koszenia, przez co dochodzi do ich zarośnięcia ekspansywnymi gatunkami roślin czy do naturalnego wkraczania krzewów i drzew. Grozi to wykształceniem się niekorzystnego składu gatunkowego runi łąkowej lub utratą całego siedliska.

Wsparcie dla bioróżnorodności

Najwyższą wartością dodaną, jaką uzyskamy w trakcie właściwego użytkowania łąki, jest zwiększenie różnorodności na każdym poziomie - genetycznym, gatunkowym i ekosystemowym. Oznacza to m.in., że na łące spotkamy zanikające już gatunki roślin (np. goździkowate), ptaków (np. derkacz), bezkręgowców (np. motyl czerwończyk nieparek), płazów (np. żaby), gadów (np. jaszczurki żyworodne) i ssaków (np. nietoperze), a także ryb. Im większą powierzchnię łąki zachowamy, im więcej pozostawimy (lub dosadzimy) przydrożnych drzew czy roślin stref buforowych przy rzece, tym większą szansę dostaną populacje rzadkich gatunków. Będą bowiem dysponowały schronieniem, bazą pokarmową i przestrzenią do rozmnażania się. Rolnicy, którzy chcieliby się przyczynić do zachowania bioróżnorodności i jednocześnie otrzymywać wsparcie finansowe za ekstensywne użytkowanie łąki, mogą być uczestnikami programu rolno-środowiskowo-klimatycznego.

Funkcje środowiskowe łąk

• Łagodzenie skutków powodzi i retencja wodna: Rozrastające się osiedla i wybetonowane miasta zabierają powierzchnię chłonną, za pomocą której można byłoby spowolnić odpływ powierzchniowy wód podczas roztopów czy nawalnych deszczy i zmagazynować większą ich część w glebie.
• Produkcja tlenu i oczyszczanie powietrza: Ruń łąkowa produkuje tlen i przyczynia się do oczyszczania powietrza oraz jego nawilżenia.
• Ochrona gleb: Chroni także gleby przed erozją wodną i wietrzną.
• Filtracja azotanów: Łąki świetnie sprawdzają się w wychwytywaniu substancji biogennych spływających z pól, uniemożliwiając im przedostanie się do cieków wodnych. Ważne jest zachowanie strefy buforowej między użytkami rolnymi a rzekami, jeziorami, stawami czy rowami melioracyjnymi, czyli pozwolić bylinom, drzewom i krzewom rosnąć do kilku metrów od linii brzegu, nie przeorywać pola do samego skraju akwenu.

Zarządzanie podmokłymi łąkami

Aby połączyć produkcję rolną, ochronę przyrody i funkcję przeciwpowodziową, konieczne jest odpowiednie zarządzanie podmokłymi łąkami. Często nie da się osiągnąć sukcesu w każdej dziedzinie albo jednocześnie chronić różne grupy organizmów, a czasem udaje się pogodzić ze sobą nawet pozornie sprzeczne cele.

Zabiegi agrotechniczne na podmokłych łąkach

• Koszenie: Najważniejszym zadaniem jest koszenie łąki, a następnie uprzątnięcie siana. Warto przesunąć termin wykonywania tego zabiegu na koniec czerwca lub lipiec, aby część cennych roślin kwitnących zdążyła wydać nasiona, a także aby zabezpieczyć zakładane bezpośrednio na ziemi gniazda ptaków siewkowatych przed zniszczeniem. Drugi pokos powinien nastąpić nie wcześniej niż po 7-8 tygodniach od pierwszego.
• Koszenie od wewnątrz do zewnątrz: Ważne dla zwierząt - ptaków i ssaków - jest koszenie łąki od wewnątrz do zewnątrz, żeby zdążyły uciec przed ostrzem maszyny.
• Wysokość koszenia: Zaleca się kosić ruń na wysokości nie mniejszej niż 5 cm, co umożliwiają kosiarki listwowe i rotacyjno-bębnowe.
• Pozostawienie biomasy: Ściętą biomasę dobrze jest pozostawić do wyschnięcia na łące i przetrząsnąć przed zbiorem, by osypały się z niej nasiona i umożliwiły odnowienie runi z różnymi gatunkami roślin.
• Pora zabiegów: Ze względu na specyfikę podmokłych łąk, zaleca się, aby zabiegi pratotechniczne wykonywać przy niskim poziomie wód gruntowych - nie niszczymy wtedy gleby.
• Wałowanie: Jest wskazane w celu wyrównania powierzchni i poprawy kontaktu korzeni z glebą.
• Podsiewanie: Można dokonać podsiewu letniego lub wiosennego w zależności od stanu darni.
• Odnawianie darni: W przypadku bardzo złego porostu, łąkę należy przeorać i ponownie zasiać.

Nawożenie i wapnowanie

Nawożenie podmokłych łąk w wielu przypadkach nie jest potrzebne, gdyż regularne zalewanie dostarcza im wystarczającej ilości biogenów wraz z namułami rzecznymi. Jeżeli jednak istnieje taka konieczność, należy kierować się dwiema zasadami. Pierwsza mówi, aby stosować jak najmniej nawozów. Również w przypadku wapnowania, w wielu rejonach namuły rzeczne nanoszą wystarczającą ilość wapnia. Na łąkach o podłożu torfowym i mineralnym ten zabieg jest zbędny ze względu na szkodliwe działanie nagłej zmiany pH gleby.

Zwalczanie chwastów

Stosowanie herbicydów powinno należeć do ostateczności, czyli sytuacji, gdy inwazyjne rośliny dwuliścienne zajmą ok. 20% powierzchni łąki. Po zastosowaniu herbicydów musimy pamiętać o okresie karencji, np. wypas lub zbiór możemy przeprowadzić po ok. 21 dniach. Wyrównanie powierzchni można przeprowadzić w razie wystąpienia takiej potrzeby poprzez włókowanie wczesną wiosną (przed nadejściem kwietnia).

Utrzymanie infrastruktury melioracyjnej

Wczesną wiosną, zanim w pełni wystartuje wegetacja, powinniśmy zadbać także o infrastrukturę melioracyjną - nie tylko udrożnić rowy, ale sprawdzić także zastawki. Wszystkie urządzenia na łąkach służące do nawodnienia i odwodnienia należy bardzo starannie utrzymywać w porządku. Z wiosną należy wszystko obejrzeć, a w razie potrzeby rowy przeczyścić i przebrać, połączenia rowów głównych z bocznymi ponaprawiać, przerwy w groblach i dziury, porobione w brzegach rowków przez wpływy zimy, tudzież przez myszy i krety pozaprawiać i obłożyć starannie darnią.

Wypas zwierząt na łąkach

Najbardziej korzystnym sposobem użytkowania siedlisk łąkowych wydaje się być skoszenie siana, a następnie wypasanie potrawu. Zwykle po pierwszym pokosie jest już na tyle sucho, że racice i kopyta zwierząt gospodarskich nie niszczą runi łąkowej, a wręcz pomagają jej się regenerować poprzez punktowe przerywanie darni. Trzeba pamiętać, że zwierzętom należy zapewnić schronienie przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi (w tym przed działaniem promieni słonecznych) oraz wodę pitną. Inwentarza należy również doglądać, czy np. nie utknął w kanałach drenujących albo nie doszło do zalepienia podogonia u owiec oraz na bieżąco monitorować stan zdrowia. Szczególnie istotne jest zwrócenie uwagi na występowanie schorzeń kończyn. W celu zminimalizowania ryzyka wystąpienia problemów zdrowotnych, dobrze jest wybierać prymitywne rasy bydła, koni, owiec i kóz, zwłaszcza rodzime, które są odporne i przystosowane do naszych warunków klimatycznych. Daje to równocześnie szansę skorzystania z kolejnych dopłat w ramach pakietu rolnośrodowiskowego - do ochrony zasobów genetycznych.

Turystyka wiejska i agroturystyka

Kolejnym plusem jest podniesienie atrakcyjności turystycznej naszego gospodarstwa, jeśli prowadzimy turystykę wiejską. Przykładem mogą być gospodarstwa rolne zlokalizowane w okolicy Biebrzańskiego Parku Narodowego, które na rozległych, wilgotnych łąkach pradoliny Biebrzy utrzymują bydło (ta grupa zwierząt jest najczęściej używaną do wypasania podmokłych łąk w Europie), a czasami i koniki polskie oraz konie małopolskie. Gospodarstwa agroturystyczne traktują pobliski park narodowy wraz z jego unikalnymi bagnami oraz bogatą fauną i florą jako główną atrakcję.

tags: #jakie #korzysci #daje #nam #uprawa #laki