Amman w Cesarstwie Rzymskim: historia i dziedzictwo

Artykuł ten analizuje obecność i znaczenie miasta Amman w kontekście Cesarstwa Rzymskiego, począwszy od jego włączenia do Imperium, aż po pozostawione dziedzictwo. Amman, znany w czasach rzymskich jako Filadelfia, był ważnym ośrodkiem regionalnym i stanowi przykład wpływu rzymskiej cywilizacji na Bliskim Wschodzie.

Historia włączenia Ammanu do Cesarstwa Rzymskiego

Przez tysiąclecia swego istnienia, Amman przechodził z rąk do rąk, a wraz z władcami, zmieniały się też i nazwy miasta - od Rabba Ammon, przez Filadelfię, aż po obecne miano, nadane mu przez Nabatejczyków. Pierwsze ślady osadnictwa na terenie obecnego Ammanu datowane są na ponad 7000 lat p.n.e., co czyni go jedną z najdłużej na świecie zamieszkanych stolic.

Cesarstwo Rzymskie, powstałe z przekształcenia republiki rzymskiej w system monarchiczny około 27 roku p.n.e., stopniowo rozszerzało swoje wpływy na Bliski Wschód. Chociaż w dostarczonym tekście nie ma konkretnej daty włączenia Ammanu do Cesarstwa Rzymskiego, kontekst wskazuje na to, że miasto znalazło się w sferze rzymskich wpływów, podobnie jak inne miasta regionu. W czasach rzymskich Amman stał się ważnym ośrodkiem, o czym świadczą zachowane zabytki.

Trajan, jeden z „dobrych cesarzy” (98-117 n.e.), był wybitnym żołnierzem, który podbił kilka nowych prowincji, m.in. Dację, Armenię, Arabię, Mezopotamię. W kontekście wschodnich prowincji cesarstwa, szczególnie po podbojach Trajana, Amman (wówczas Filadelfia) prawdopodobnie został włączony do Imperium jako część większego obszaru, stając się jednym z miast wchodzących w skład federacji dziesięciu miast rzymskich na wschodzie Jordanii, tzw. Dekapolu.

Architektura i dziedzictwo rzymskie w Ammanie

Długi korowód licznych narodów i cywilizacji, który przeciągnął przez miasto, stał się przyczyną tego, że obecnie Amman to istny tygiel kultur i narodowości. Z jego długiej historii nie zachowało się jednak zbyt wiele pamiątek, a miasto jest w dużej mierze produktem XX-wiecznych przebudów.

Cytadela

Największą atrakcją Ammanu jest rozłożona na najwyższym wzgórzu Cytadela, miejsce, gdzie wznosiło się pierwsze miasto, Rabba Ammon. Zamieszkiwana od epoki brązu, otoczona jest murem o długości 1700 m. Tym, co od razu przyciąga wzrok, jest

świątynia Herkulesa i pałac Umajjadów, pochodzące odpowiednio z II i VIII wieku n.e. Choć ze świątyni Herkulesa pozostały tylko kolumny, ich widok jest uderzający. Pałac z kolei, z dobrze zachowaną, krytą kopułą salą audiencyjną i szeroką na 10 m aleją z podwójną kolumnadą, imponuje rozmachem.

Rzymski amfiteatr

Innym cennym zabytkiem przeszłości jest wzniesiony w II wieku n.e. rzymski amfiteatr, mogący pomieścić do 6000 osób. Podzielony jest na trzy strefy: najniższa, najbliżej sceny, przeznaczona była dla władcy; wyższa - dla wojska, zaś najwyższa - dla pozostałej publiczności.

Amman w kontekście innych miast rzymskich w Jordanii

Jordania to historyczny, biblijny kraj, który potrafi zafascynować nawet wytrawnego podróżnika. Na mapie turystycznej Jordanii Amman zajmuje miejsce szczególne jako stolica i największe miasto kraju. Jego położenie na wzgórzach przypomina bliskowschodni Rzym, który niegdyś rozlokowany był na siedmiu wzgórzach, a obecnie na dwudziestu.

Petra

Kiedy wiatry historii zmieniły kierunek i władcami skalnego miasta Petra stali się Rzymianie, dodali oni swój rys do kształtów nabatejskich budowli. W III wieku Petra stała się stolicą nowo utworzonej prowincji. Na uwagę zasługuje tam Aleja Fasad, czyli ściana grobowców, oraz zbudowany przez Nabatejczyków i powiększony przez Rzymian amfiteatr.

Jerash (Geraza)

Jerash, starożytna Geraza, to miasto położone w północnej części Jordanii, około 50 kilometrów na północ od stolicy. W czasach biblijnych miasto znane było jako Geraza i było częścią Dekapolu, federacji dziesięciu miast rzymskich na wschodzie Jordanii. W czasach rzymskich Jerash stał się ważnym ośrodkiem handlowym i kulturalnym, a w II wieku n.e. był nawet jednym z największych miast na Bliskim Wschodzie. Dziś w Jerash zobaczyć można imponujące ruiny świątyń Zeusa, Artemidy i Dionizosa, a wejście na teren miasta wiedzie pod doskonale zachowanym łukiem Hadriana, wzniesionym w 129 roku dla uczczenia cesarza.

Organizacja Cesarstwa Rzymskiego

Cesarstwo Rzymskie, powstałe w 27 p.n.e. z przekształcenia republiki, obejmowało obszary basenu Morza Śródziemnego. Przyjmuje się, że początkiem cesarstwa był rok 27 p.n.e., kiedy Gajusz Oktawiusz otrzymał od senatu tytuł Augusta. Oktawian August (63 r. p.n.e. - 14 r. n.e.) został adoptowany przez Juliusza Cezara jako wnuk jego siostry. Walczył o władzę po śmierci przybranego ojca w roku 44 p.n.e. i wygrał wyścig do niej z Markiem Antoniuszem. Przejął władzę i najwyższe stanowiska w Rzymie dożywotnio. Oktawian August przebudował ustrój tak, aby zapewnić sobie pełnię władzy zachowując pozór ustroju republikańskiego. Odrzucił tytuł dyktatora, przyjął przydomek Caesar. Jednym z jego tytułów był principis (pierwszy na liście senatorów). Od tego terminu powstała nazwa ustroju stworzonego przez Oktawiana Augusta - pryncypat.

Pryncypat był systemem sprawowania władzy w Rzymie, gdzie cesarz był princepsem, „pierwszym obywatelem republiki”, piastującym jednocześnie funkcje imperatora, przywódcy senatu, prokonsula zarządzającego 18 prowincjami, najwyższego kapłana, trybuna ludowego i cenzora ustalającego listy senatorów. Pryncypat nie był dziedziczny, ale władca miał możliwość wyznaczenia swego następcy. August sprawował pełnię władzy, skupiając w swych rękach kilka różnych urzędów oraz rozmaite kompetencje nadzwyczajne, nadane dożywotnio przez senat. Jego rządy były rodzajem dyktatury wojskowej pod pozorem utrzymania republiki.

W 27 roku p.n.e. Oktawian podzielił państwo. W rękach senatorów znalazła się większość spacyfikowanych prowincji z wyjątkiem Afryki. Prowincje graniczne lub świeżo podbite, w których stacjonowały legiony, podlegały princepsowi.

Wpływ państwa na codzienne życie znakomitej większości obywateli był znikomy. Cesarz, wsparty niewielkim zespołem sekretarzy, złożonym najczęściej z jego własnych niewolników oraz wyzwoleńców, nie był w stanie zarządzać zbyt wieloma sprawami i znaczną część władzy musiał oddawać zarządcom prowincji i prokuratorom, których aparat administracyjny też nie był znaczący. Całe imperium tworzyła mozaika samorządnych miast, którymi, wraz z przyległymi do nich terenami, rządziła miejscowa elita.

Charakter władzy cesarza zmienił się w czasie rządów Dioklecjana (284-305 n.e.). Cesarz sprawował odtąd niekwestionowaną, absolutną władzę, używając tytułu dominus et deus (pan i bóg), co określa się mianem dominatu. Dioklecjan wprowadził także rządy, nazwane tetrarchią (rządy czterech, czwórwładza), polegające na tym, że imperium rządzi dwóch augustów, którzy mianują swoich zastępców zwanych cezarami. W 305 Dioklecjan abdykował i przekazał władzę swojemu cezarowi.

Schyłek Cesarstwa Rzymskiego

W III wieku autorytet cesarzy, wynoszonych na tron i obalanych przez armię, podupadł. Napotkali oni coraz większe trudności w rządach nad rozległym Imperium. Stabilizację polityczną przywrócił Dioklecjan, który został cesarzem w 284. Jednak IV wiek przyniósł kryzys. Trwały podział państwa przez Teodozjusza I Wielkiego w 395 roku pomiędzy synów Honoriusza (zachód z Rzymem) i Arkadiusza (wschód z Konstantynopolem) stanowił w praktyce powstanie dwóch odrębnych podmiotów politycznych. Cesarstwo Zachodniorzymskie przeżywało stopniowy rozkład, osłabiane Wielką Wędrówką Ludów i najazdami Hunów oraz Wandalów, aż w końcu przestało istnieć, kiedy w roku 476 barbarzyński wódz Odoaker obalił cesarza Romulusa Augustulusa. Wschodnie cesarstwo natomiast istniało jeszcze długo.

tags: #kiedy #ammann #zostal #wlaczony #do #cesarstwa