Fytoftoroza – kiedy opryskiwać i jak rozpoznać chorobę?

Fytoftoroza to groźna choroba wywoływana przez grzyba z rodzaju Phytophthora, atakująca wiele różnych gatunków roślin, zarówno zielnych, jak i drzewiastych. Nazwa choroby, pochodząca z greckiego, bezpośrednio nawiązuje do szkód, które patogen wywołuje: phyto - roślina, phthora - niszczyciel.

W ogrodach objawy fytoftorozy najczęściej obserwowane są na iglakach i rododendronach, ale może dotknąć także bukszpanu, azalii, kasztanowców, roślin wrzosowatych, forsycji, truskawek, a nawet ziemniaków i pomidorów. Choroba ta jest bardzo groźna dla roślin, dlatego warto dowiedzieć się, jak rozpoznać jej objawy oraz jak prowadzić skuteczne zwalczanie.

Co to jest fytoftoroza?

Fytoftoroza to choroba, którą wywołują grzybopodobne gatunki lęgniowców z rodzaju Phytophthora. Ma ona niezwykle szerokie spektrum i dotyka wielu roślin, w wyniku czego są na nią podatne zarówno warzywa, jak i rośliny owocowe, ozdobne czy rolnicze.

Uprawa roślin jest zajęciem wymagającym zwrócenia szczególnej uwagi na szereg aspektów, a w szczególności na wyjątkowo niebezpieczne choroby, takie jak fytoftoroza. Rozwojowi tej choroby sprzyja wilgotne podłoże (mało przepuszczalna gleba), wilgoć utrzymująca się przez dłuższy czas w powietrzu oraz temperatura powyżej 20°C. Infekcja może nastąpić odglebowo (grzyb wnika w roślinę przez korzenie) albo poprzez części naziemne rośliny (pędy lub liście).

Objawy fytoftorozy na różnych roślinach

Główne objawy infekcji fytoftorozą to brązowiejące liście i igły, brązowienie i zamieranie łodyg, a także zgnilizna korzeni i podstawy pnia. Oznaki porażenia przypominają zaniedbania uprawowe: nieodpowiednią glebę, zbyt mało lub zbyt dużo wody. Niestety, dość często choroba rozwija się w pniu i na korzeniach, utrudniając roślinie pobieranie wody i dostarczanie jej składników odżywczych. Rozwój choroby trwa zatem najpierw pod ziemią, a objawy widzialne gołym okiem pojawiają się wtedy, gdy tkanki głębokie są już mocno naruszone, a roślina osłabiona. Rodzajów grzyba Phytophthora jest wiele i właściwie każdy z nich odpowiada za nieco inną odmianę fytoftorozy. Są grupy roślin szczególnie podatne na porażenie tą chorobą.

Fytoftoroza iglaków

Chorobę tę wywołuje patogen Phytophthora cinnamomi oraz Phytophthora plurivora. Atak na roślinę zaczyna się od korzeni - młode sadzonki przestają rosnąć, aż w końcu zamierają. Nieco bardziej odporne są starsze okazy - najpierw żółkną ich igły, potem stają się brązowe, a w końcu cały pęd brunatnieje i usycha. Więdnące jeden po drugim pędy w końcu doprowadzają do śmierci całej rośliny. Po wykopaniu pnia widać na nim zgniliznę. U nasady obserwuje się zbrunatnienie tkanek. Zgnilizna u podstawy pędu zazwyczaj początkowo ukazuje się tylko po jednej jego stronie, a z czasem się powiększa i przesuwa ku górze. W przypadku niektórych iglaków, jak np. cyprysików, będą wyglądać one jak spalone.

Fytoftoroza rododendronów i azalii

Rododendrony (różaneczniki) i azalie są chętnie atakowane przez tę chorobę. Wywołują ją patogeny Phytophthora citricola, Phytophthora citrophthora, Phytophthora cinnamomi, Phytophthora palmivora. Okazy krzewów będące w dobrej kondycji potrafią wytworzyć reakcję obronną, która jest w stanie sobie z tymi patogenami poradzić. Jednak rośliny osłabione (np. przymrozkami) albo niewłaściwie nawożone nie będą tak silne i bez pomocy sobie nie poradzą. Objawy fytoftorozy u rododendronów to:

• zgnilizna korzeni - krzew więdnie z powodu braku wody i martwicy korzeni;
• zgnilizna podstawy pędu - po zdrapaniu kory na dole pnia, tkanki są zgniłe, czyli brązowe, a nie zielone (bardzo często zmianę widać tylko po jednej stronie pędu);
• więdnące pędy - infekcja atakuje pęd od wierzchołka; zaatakowana roślina więdnie pęd po pędzie, tkanki na pędach, pod korą są brązowe, a nie zielone;
• nekrozy na liściach - pojawiają się na nich nekrozy w kształcie strzałek lub po prostu plam; liście różaneczników zwijają się w bardzo charakterystyczne ruloniki, które roślina zrzuca.

Zazwyczaj objawy obserwowane są na jednym lub kilku pędach, podczas kiedy pozostałe wydają się zdrowe. Aby upewnić się, czy roślina jest zaatakowana przez fytoftorozę zanim ją wykopiemy, można odciąć ostrym nożem korę u podstawy porażonej rośliny. Jeśli tkanka drewna będzie miała odcień rdzawoczerwony i wyraźnie da się odróżnić zdrową tkankę od chorej, jest to oznaka porażenia fytoftorozą.

Fytoftoroza bukszpanu

Ta uciążliwa choroba może zaatakować także dość popularny krzew bukszpanu. Objawy są charakterystyczne - liście i pędy żółkną, a potem brązowieją. Cały krzak z intensywnie zielonego zmienia się w pomarańczowobrązowy, a z czasem liście zaczynają opadać. Po wyjęciu z ziemi najczęściej widać nadgniłe korzenie, które nie były w stanie pobrać wody i dostarczyć jej roślinie. Widać to szczególnie w przypadku bukszpanowych żywopłotów, kiedy z niewiadomej przyczyny "wypadają pojedyncze sztuki".

Fytoftoroza wrzosów

Pojedyncze pędy żółkną i brązowieją, objawy takie zazwyczaj pojawiają się w połowie lata. Bardzo szybko liczba obumierających pędów wzrasta, aż ginie cała roślina.

Zapobieganie fytoftorozie

W większości przypadków zainfekowanej rośliny nie da się uratować. Najsilniejsze okazy są czasem w stanie sobie z patogenami fytoftorozy poradzić, ale są to raczej rzadkie przypadki. Aby uniknąć kłopotów i ryzyka zamierania roślin, najlepiej nie stwarzać warunków do rozwoju fytoftorozy. W tym celu należy zadbać o zapewnienie uprawianym roślinom optymalnych, potrzebnych im warunków i pielęgnacji.

• Kupuj zdrowe sadzonki w sprawdzonych miejscach.
• Zadbaj o glebę - w przepuszczalnej glebie woda nie zatrzymuje się i nie prowadzi do gnicia korzeni. Rośliny szczególnie wrażliwe na tę chorobę dobrze jest sadzić na glebie nieco piaszczystej, zamiast bardzo żyznej i wilgotnej. W przypadku iglaków i roślin wrzosowatych, w tym azalii i różaneczników, zaleca się sadzić je w podłożu z dodatkiem przekompostowanej kory sosnowej.
• Praktykuj moczenie korzeni - przed posadzeniem rośliny praktykuje się moczenie jej korzeni w roztworze Polyversum, co ma zapewnić lepszy start i ochronę przed m.in. fytoftorozą.
• Usuwaj zainfekowane pędy - jeśli na roślinie pojawią się jedynie pojedyncze przebarwienia można spróbować ją wyleczyć, odcinając pędy poniżej nekroz.
• Usuwaj porażone rośliny wraz z glebą wokół - patogeny znajdują się w ziemi, zaatakują więc kolejne rośliny, posadzone w tej samej glebie. Zakażoną rabatę odkazić fungicydem, ponieważ zarodniki mogą przetrwać w ziemi nawet kilka lat. Warto też miejsce to odkazić, podlewając fungicydem. Najczęściej polecany w tym celu jest Magnicur Energy 840 SL.
• Ostrożne podlewanie - w czasie wilgotnej pogody (upalne, deszczowe lato) nie podlewaj obficie, a nawet zrób drenaż, który odprowadzi nadmiar wody. Zachowuj odstępy między roślinami.

Zwalczanie fytoftorozy - kiedy i jakie opryski?

Fytoftoroza to ciężka choroba grzybowa, której rozpoznanie utrudnia fakt, że często atakuje najpierw korzenie, a dopiero potem widoczne części roślin. Najskuteczniejszym sposobem na jej zwalczenie są opryski środkami grzybobójczymi i zapewnienie optymalnych warunków uprawy.

W przypadku zauważenia pierwszych objawów fytoftorozy na roślinach, należy jak najszybciej usunąć chory/porażony fragment rośliny (pęd lub liść), by uniemożliwić rozprzestrzenianie się infekcji. Następnym krokiem powinno być wykonanie oprysków na fytoftorozę przy pomocy przeznaczonych do tego preparatów specjalistycznych.

Oprócz opryskiwania części nadziemnych roślin, zaleca się podlewać rośliny roztworami wspomnianych preparatów, by chronić przed infekcją (lub jej rozwojem) system korzeniowy. Zabiegi należy powtórzyć 2-3 krotnie, w odstępie 7-10 dni, a jeśli występuje wilgotna i ciepła pogoda, warto ponowić je po intensywnych opadach deszczu.

Zasady stosowania oprysków

Prawidłowe wykonanie oprysku środkami ochrony roślin, wbrew pozorom, nie jest proste. Istnieją specjalne akty prawne, które regulują stosowanie oprysków. Przepisy te stanowią o minimalnych strefach buforowych oraz określają obiekty wrażliwe. Dla dróg publicznych bufor wynosi 3 metry, dla pasiek 20 metrów, a dla zbiorników i cieków wodnych 1 lub 3 metry, w zależności od używanego opryskiwacza.

Opryski, bez względu na rodzaj stosowanego preparatu, należy wykonywać wieczorem, po oblocie pszczół. Dotyczy to zarówno herbicydów, fungicydów, insektycydów, jak i pozostałych środków ochrony roślin. Poranne godziny mogą być niewystarczającym okresem na wykonanie zabiegu oprysku. Niższa temperatura po zachodzie słońca zmniejszy wydzielanie się zapachu, a także zwiększy efektywność wykonanego zabiegu. Przed zastosowaniem preparatu należy dokładnie zapoznać się z informacjami od producenta oraz zaplanować zabiegi z uwzględnieniem bezpieczeństwa pszczół. Etykiety środków ochrony roślin zawierają niezbędne informacje dotyczące zasad i terminów stosowania oprysków, w tym o okresie prewencji, czyli o czasie po zastosowaniu preparatu, w którym człowiek i zwierzęta nie powinni mieć żadnego kontaktu z miejscami, w których zastosowano dany produkt.

Należy bezwzględnie się do nich stosować, mając na uwadze przede wszystkim czas oblotu pszczół. Najbezpieczniej jest przeprowadzać zabiegi wieczorem, po zachodzie słońca, gdy można mieć pewność, że w ogrodzie nie ma już owadów. Odpowiedni sposób przeprowadzenia oprysku środkiem ochrony roślin minimalizuje ryzyko zatrucia pszczół.

Polecane preparaty

Na niektóre choroby roślin nie wystarczy działanie prewencyjne albo podlewanie gnojówką z pokrzyw. Żeby uratować ogród, czasem trzeba sięgnąć po silniejsze środki - w przypadku fytoftorozy konieczne jest zastosowanie oprysków ze środków ochrony roślin. Do najczęściej polecanych zaliczamy:

• Scorpion 325 SC - to środek wysoce skuteczny, gdyż zawiera dwie szybko działające substancje aktywne: azoksystrobinę i difenokonazol. Działa na dwa sposoby: powierzchniowo i systemicznie. Oznacza to, że zabezpiecza roślinę z zewnątrz, ale przedostaje się także do wewnątrz i krąży razem z sokami, eliminując szkodliwe drobnoustroje. Scorpion jest uniwersalnym fungicydem - działa także na inne choroby grzybowe, jak np. mączniak prawdziwy, biała plamistość czy różne rodzaje rdzy.
• Magnicur Energy 840 SL - to rewelacyjny środek, gdyż zawiera dwie substancje czynne: jedną, która stymuluje rozwój roślin, przyrost liści i rozwój systemu korzeniowego oraz drugą, która eliminuje choroby grzybowe. Dzięki temu, roślina jest „zaopiekowana” z każdej strony. Magnicur Energy działa doglebowo, czyli aplikacja polega na podlewaniu roślin roztworem preparatu. Polecanym środkiem, aby odkazić podłoże w miejscu po porażonej roślinie jest Magnicur Energy 840 SL - preparat grzybobójczy.
• Proplant 722 SL - preparat ten zawiera nową substancję aktywną: propamokarb. Środkiem można podlewać rośliny oraz wykonywać opryski, dzięki czemu roślina jest leczona od wewnątrz i od zewnątrz. Jest skuteczny w zwalczaniu fytoftorozy, ale także zgorzeli zgnilakowej i mączniaka na różnych gatunkach roślin. Zaleca się, aby środek zastosować maksymalnie 3-krotnie w okresie wegetacyjnym. Przerwa pomiędzy zabiegami powinna wynosić 10 dni.
• Aliette S - środek zwalczający fytoftorozę Aliette można stosować zarówno, gdy zaobserwujemy pierwsze objawy, jak i również interwencyjnie. Preparat gwarantuje zwalczanie fytoftorozy, a także mączniaka rzekomego dyniowatych. Aliette należy stosować w odstępach nie mniejszych niż tygodniowe.
• Polyversum WP - to preparat biologiczny, zawierający w swoim składzie bezpiecznego dla roślin grzyba Pythium oligandrum, który pasożytuje na grzybach wywołujących fytoftorozę. Jeżeli występuje zgnilizna podstawy pędów i korzeni, całą roślinę trzeba wykopać i usunąć z ogrodu. Pozostałe rośliny, rosnące obok, podlewamy i opryskujemy preparatem Polyversum WP.

Należy pamiętać, iż nawet jeśli tylko jedna roślina (np. jeden z wielu posadzonych w rzędzie rododendronów) wykazuje objawy chorobowe, pozostałe rośliny są również zagrożone. W ekstremalnych przypadkach może nie udać się uratować/wyleczyć roślin (pomimo wykonania zabiegów ochrony) i wówczas należy usunąć je z ogrodu. Po ich usunięciu należy też odkazić podłoże. Najlepiej zrobić to przy pomocy wspomnianych fungicydów i ich wodnymi roztworami podlać glebę (2-3 krotnie). W miejscach, w których rosły rośliny zarażone fytoftorozą, nie sadzimy ponownie gatunków wrażliwych na tę chorobę przez co najmniej 4 lata, gdyż patogen może przetrwać w glebie.

tags: #kiedy #opryskiwacz #na #fytoftoroze