Gdy w 1945 roku rozpoczynano prace nad pierwszym Unimogiem, intencją było stworzenie pojazdu łączącego w sobie cechy ciężarówki oraz ciągnika rolniczego. Koncepcja ta, choć odległa od współczesnego postrzegania Unimoga, do dziś znajduje odzwierciedlenie w jego wszechstronnych zastosowaniach, w tym w rolnictwie.
Narodziny koncepcji uniwersalnego pojazdu rolniczego
Długoletni konstruktor silników lotniczych Daimler-Benz AG, Albert Friedrich, rozwijając koncepcję ciężarówki w 1945 roku, opracował wraz z Heinrichem Rosslerem prototyp Universal Motor Gerät (uniwersalnego urządzenia silnikowego). Filozofia stojąca za tym projektem, określana jako „Jeden do wszystkiego”, zakładała, że rolnik mógłby korzystać z Unimoga zarówno jak z ciągnika rolniczego, jak i samochodu, co stanowiło innowacyjne rozwiązanie „dwa w jednym”. Pojazd miał za zadanie pracę z maszynami rolniczymi, przekazywanie napędu dla tych maszyn oraz znacznie szybszy transport niż tradycyjny traktor.
Jednym z kluczowych rozwiązań było dostosowanie rozstawu kół, wynoszącego 1270 mm, idealnie pod układ zagonów na polach ziemniaczanych, co odpowiadało szerokości dwóch rządków ziemniaków. Inne charakterystyczne cechy prototypu to składany dach, składana przednia szyba, napęd do narzędzi rolniczych z przodu oraz rolnicze haki z tyłu. Unimog, jako rzadkość w tamtym okresie, wyposażony był w napęd na cztery koła o takich samych rozmiarach. Sztywne mosty zostały wyposażone w zwolnice oraz blokady dyferencjałów, a sześciobiegowa skrzynia przekładniowa pozwalała dopasować prędkości jazdy zarówno do prac polowych, jak i transportowych.
Pierwszy prototyp Universal Motor Gerät został ukończony w Schwäbisch Gmünd w 1946 roku, a jego pierwsza jazda próbna odbyła się 9 października tego samego roku. Zimę 1946/47 wykorzystano na praktyczne badanie prototypu w terenie. Początkowo zastosowany silnik okazał się jednak zbyt słaby, dlatego konstruktor zdecydował się na wysokoprężną jednostkę Daimler-Benz OM 636 o mocy 25 KM, która dopiero co wyszła z fazy projektowej. Testy pokazały, że pojazdem można było poruszać się w zakresie od 3 do nawet 50 km/godz.
W bardzo krótkim czasie Hans Zabel z zespołu inżynierskiego skrócił obszerny opis „Universal-Motor-Gerät” do popularnego akronimu „Unimog”. Pod tą nazwą pojazd został po raz pierwszy zaprezentowany publiczności 29 sierpnia 1948 roku na targach rolniczych DLG we Frankfurcie. Nigdy wcześniej nie było takiego ciągnika rolniczego: wyposażonego w dwa siedzenia, przestrzeń ładunkową, napęd na wszystkie koła, amortyzowane osie i prędkość maksymalną 50 km/h.
Rozwój i produkcja Unimoga: od Boehringera do Mercedesa
Początkowo, z powodu dużego zapotrzebowania na wszechstronnego Unimoga w powojennych Niemczech, konstruktor podpisał umowę produkcyjną z firmą Erhard & Söhne z Gmünd. W 1949 roku, po tym jak producent maszyn Rolf Boehringer z firmy Erhard & Söhne przejął prawa do produkcji pojazdu, produkcja seryjna Unimoga rozpoczęła się w Gebrüder Boehringer w Göppingen. Do jesieni 1950 roku sprzedano 600 egzemplarzy, ale moce produkcyjne firmy Boehringer szybko osiągnęły swoje granice.
Wobec tak dużego zainteresowania i niewystarczających mocy produkcyjnych Boehringer była zbyt małą firmą, aby udźwignąć wielkoseryjną produkcję. Dlatego właśnie w 1950 roku projekt Unimog wraz ze wszystkimi patentami i zakładami produkcyjnymi - w tym zespołem projektowym i nowo utworzonym zespołem sprzedaży - został przejęty przez Daimler-Benz AG. Produkcja pojazdu z napędem na wszystkie koła rozpoczęła się w czerwcu 1951 roku w fabryce Daimler-Benz w Gaggenau, a w sierpniu 2002 roku została przeniesiona do fabryki w Wörth.
Od 1953 roku na kratce chłodnicy Unimoga pojawiło się logo Mercedesa. W kolejnych latach konstruktorzy z Gaggenau wprowadzali liczne modyfikacje. W 1953 roku, w modelach serii 401 i 402, wprowadzono wiele dalszych udoskonaleń, w tym po raz pierwszy zamkniętą, odporną na uderzenia, wykonaną w całości ze stali kabinę, która uzupełniła otwartą kabinę ze składanym dachem. Zwiększyło to znacznie bezpieczeństwo pracy kierowców i zapewniło lepszą ochronę. Unimog od początkowego okresu produkcji, dzięki zwolnicom, dużym kołom, wyciągarce, wałkom odbioru mocy i napędowi 4x4, wykazywał się ponadprzeciętnymi walorami użytkowymi jako maszyna jedyna w swoim rodzaju i skuteczna w działaniu.
Warto też zaznaczyć, że Unimog to nie jedyne spotkanie Mercedesa z pojazdami rolniczymi. W latach 1972-1991 niemiecki koncern produkował ciężki ciągnik rolniczy o nazwie MB-trac, który był traktowany jako systemowy ciągnik rolniczy, następca starych nośników narzędzi, co świadczy o długotrwałym zaangażowaniu marki w sektor rolniczy.
Unimog w rolnictwie współczesnym: ekonomia i wszechstronność
Mimo że współczesne Unimogi są często kojarzone z pracami komunalnymi, budowlanymi czy eksploracją niedostępnych terenów, ich rolnicze korzenie są nadal silne, a pojazd nadal jest produkowany z myślą o rolnikach. Rolnicza wersja Unimoga pozostaje popularna w Niemczech, Austrii czy Szwajcarii, a na rynku wciąż dostępne są modele, które można rejestrować jako traktor.
Tomasz Majszczyk, specjalista od tych pojazdów w Mercedes Benz Trucks Polska, podkreśla, że Unimogi są znane w rolnictwie od 75 lat i nadal są użytkowane jako samochody wielofunkcyjne. Podstawowa koncepcja Unimoga, obejmująca cztery koła tej samej wielkości, konstrukcję z ramą jak w ciężarówce, duże możliwości terenowe dzięki osiom portalowym ze sprężynami śrubowymi, napęd na wszystkie koła z przednimi i tylnymi blokadami mechanizmu różnicowego, kompaktowe wymiary ze specjalistycznym osprzętem i zabudową oraz możliwość napędu narzędzi z przodu, pośrodku, z boku i z tyłu oraz prosta obsługa wałów odbioru mocy, pozostała niezmienna i sprawia, że jest to wszechstronny "koń pociągowy".
Współczesne modele, takie jak nośniki narzędzi Unimog od U 219 do U 535, znajdują zastosowanie w transporcie drogowym, w wąskim transporcie miejskim, na budowach i w terenie. Przykładem nowoczesnego zastosowania jest zamówienie brytyjskiej firmy T. Shepperson z branży rolniczej, która wybrała nowego Unimoga U423 zamiast typowego ciągnika rolniczego. Firma ta oszacowała, że Unimog okazał się znacznie bardziej oszczędny od typowych ciągników, generując oszczędności około 30 litrów paliwa dziennie, co przekłada się na około 1250 funtów miesięcznie.
Model U423 jest w pełni przystosowany do pracy na roli, m.in. dzięki skrzyni biegów przewidującej osiem przełożeń do przodu i sześć do tyłu. Niewiele trzeba zrobić, aby zmodyfikować Unimoga do trudów ciężkiego terenu; kluczowe jest jedynie dobranie odpowiednich opon w różnych rozmiarach i z różnymi bieżnikami, przystosowanymi do odpowiednich nawierzchni. Seria modeli Unimoga o dużych możliwościach terenowych (U 4023 i U 5023) zapewnia bezpieczny i szybki transport załogi, sprzętu i materiałów nawet w najbardziej wymagającym terenie, co potwierdza jego przydatność również w trudnych warunkach rolniczych.
Mercedes-Benz Unimog U530 Nośnik Narzędzi: PIERWSZE WRAŻENIE
Od 2023 roku w ramach projektu „WaVe” intensywnie testowany jest pierwszy prototyp nośnika osprzętu Unimoga z silnikiem spalinowym wodorowym, co otwiera nowe perspektywy dla przyszłych, bardziej ekologicznych zastosowań, również w rolnictwie. Najnowsze wersje Unimoga regularnie prezentowane są na prestiżowych targach, takich jak Agritechnica w Hanowerze czy Agrotech, gdzie podkreśla się ich rolnicze zastosowania.
Kwestie prawne: Rejestracja Unimoga jako ciągnika rolniczego w Polsce
W kontekście rejestracji Unimoga jako ciągnika rolniczego, polskie przepisy prawa stanowią jedyne odniesienie dla oceny rodzaju pojazdu. Wpis rodzaju pojazdu w niemieckim dowodzie rejestracyjnym nie stanowi samodzielnej przesłanki do „przepisania” owego rodzaju do polskiego dowodu rejestracyjnego. Taki wpis został dokonany na podstawie prawa niemieckiego, które to prawo nie stanowiło implementacji żadnej z dyrektyw unijnych ani rozporządzeń UE, szczególnie przed dniem wejścia w życie dyrektywy Rady 1999/37/WE z 29 kwietnia 1999 r. w sprawie dokumentów rejestracyjnych pojazdów.
Prawodawstwo Unii Europejskiej nie posiada podstawy normatywnej w zakresie określania rodzajów pojazdów; akty prawa wtórnego nie regulują klasyfikacji pojazdów ze względu na ich rodzaj. W szczególności, określenia rodzaju pojazdu i umieszczenia oznaczenia rodzaju pojazdu w dowodzie rejestracyjnym nie przewiduje Dyrektywa 1999/37/WE. Tym samym, aby Unimog mógł być zarejestrowany jako ciągnik rolniczy w Polsce, musi spełniać kryteria określone w obowiązujących polskich przepisach, niezależnie od jego wcześniejszej klasyfikacji w innych krajach.