Kolejność i zasady regulacji luzów zaworowych w kosiarce

Silnik to jeden z najistotniejszych elementów każdej maszyny. W przypadku maszyn z silnikiem spalinowym tłokowym o większej niż dwa liczbie suwów pracy, w jednostce znajdziemy rozrząd, a w jego skład będą wchodziły zawory. Te, podobnie jak każda inna część jednostki napędowej, muszą być wykonane w odpowiednich tolerancjach, spasowane, ale także z pewną dozą luzu.

Czym są luzy zaworowe i dlaczego są tak ważne?

Luzy zaworowe to niewielkie szczeliny znajdujące się pomiędzy elementami układu rozrządu - dokładniej między trzonkiem zaworu a dźwigienką. Ich wartości ulegają zmianom z upływem czasu i eksploatacji.

Dlaczego producent przewidział luz przy zaworach?

Odpowiedź na to pytanie wynika z charakteru pracy silnika spalinowego i jest związana ze znacznym przyrostem temperatury od stanu "zimnego silnika" do osiągnięcia normalnej temperatury pracy. Wówczas zawory ssące pracują przy temperaturach rzędu 250-550°C, zaś wydechowe rozgrzewają się do 900°, a nawet wyższych temperatur. Zwłaszcza w silnikach, które są wysterowane tak, aby całą sadzę spalić wewnątrz komory cylindra, gdyż układ nie posiada filtra DPF.

Zbyt mały luz skutkuje niedomykaniem zaworów i spadkiem kompresji, natomiast zbyt duży powoduje hałas, spadek osiągów i szybsze zużycie podzespołów.

Co powoduje zmiany luzów zaworowych?

Naturalnie luz może być również za duży. Zużycie ścierne elementów, dogniatanie w wyniku pracy pod maksymalnym obciążeniem oraz przede wszystkim ilość wykonanych cykli powodują, że odległość pomiędzy elementami powiększa się. Pomijając czynniki zewnętrzne, takie jak przedostawanie się zanieczyszczeń do oleju lub razem z nim z elementów wewnątrz silnika (czy skrzyni w układach ze wspólnym obiegiem), wody z powietrza czy luzowania się elementów samego rozrządu. Właśnie dlatego luz zaworowy musi mieć możliwość regulacji bez względu na to, czy realizowana jest ona za pomocą połączenia śrubowego, specjalnych podkładek, czy wymiany tzw. szklanek.

Konsekwencje nieprawidłowych luzów zaworowych

W przypadku tematu luzu zaworowego trudno jest mówić o nagłym skutku, bowiem tak jak powiększanie się luzu trwa przez wiele setek tysięcy cykli otwierania i zamykania, tak samo efekty negatywne zbyt dużego luzu pojawiają się stopniowo. W pierwszej kolejności będą to problemy z głośniejszą pracą silnika, tzw. "postukiwanie zaworów".

W przypadku zaworu wylotowego zbyt duży luz ma także wpływ na znacznie intensywniejsze osadzanie się nagarów. To w zasadzie ostatni moment na podjęcie się sprawdzenia i regulacji. W dalszej perspektywie zbyt luźny zawór zaczyna w fazie domykania się uderzać przylgnią zaworową o gniazdo, bo jest gorzej prowadzony przez krzywkę, co może doprowadzić do jego wykrzywienia się, a w konsekwencji do uderzenia w tłok. Również od strony trzonka; ten będzie intensywniej uderzany przez krzywkę, co spowoduje jej przyśpieszone zużycie, gdyż nie jest to para, która została przygotowana do pracy o charakterze udarowym. W przypadku gdy na trzonku znajduje się szklanka, zbyt duży luz może powodować efekt „nabijania luźnej szklanki” na trzonek, gdy wznios krzywki zaczyna uderzać o jej powierzchnię. Co, jak nietrudno się domyślić, będzie oznaczało po prostu remont silnika.

Kiedy i jak sprawdzać luzy zaworowe?

Specjaliści zalecają, aby luz zaworowy sprawdzać minimum raz w sezonie - najlepiej przed pierwszym koszeniem na wiosnę. W przypadku intensywnej eksploatacji warto robić to częściej. Luzy zaworowe to ważny wskaźnik kondycji silnika kosiarki.

Wbrew obiegowej opinii czynnością, którą powinniśmy okresowo wykonywać w przypadku silników wcale nie jest regulacja, a kontrola, czyli pomiar. To właśnie wyniki pomiaru, po porównaniu z danymi producenta, decydują o tym, czy luz należy zmienić, co zwykle oznacza korektę na minus, czyli zmniejszenie do wartości akceptowanej dla danej jednostki.

Narzędzia potrzebne do kontroli luzu zaworowego

Wspomniana kwota 10 zł powinna wystarczyć, aby nabyć prosty szczelinomierz, czyli absolutnie podstawowe narzędzie do obsługi tej części silnika, jaką są zawory i niezbędny na nich luz. Naturalnie, im więcej listków na przymiarze, tym łatwiej dopasować się w idealne wartości podane przez producenta. W przypadku silników wykonanych w normach imperialnych, przydatny może okazać się przymiar dwumianowany w milimetrach oraz calach.

Jak znaleźć odpowiednie wartości luzów zaworowych?

To ta łatwiejsza część, bowiem znacznie trudniej bywa o drugi niezbędny element, a więc wartości luzu oraz warunki jego pomiaru, zwłaszcza w mocno używanych maszynach. Zwykle część producentów podaje te wartości na tabliczce silnika, wraz z adnotacją, jak je mierzyć, czy na ciepło, czy przy zimnym silniku. Jeżeli tabliczka jest nieczytelna, można liczyć na to, że wartości zostały nabite gdzieś na silniku lub na głowicy. Jeżeli nie jesteśmy w stanie ich znaleźć lub ich nie ma, trzeba zasięgnąć wiedzy w instrukcji obsługi lub po prostu zapytać u dystrybutora. Niestety, coraz częściej wytwórcy oszczędzają nam, użytkownikom, takich danych.

Procedura regulacji luzów zaworowych

Jeśli silnik w traktorku-kosiarce ciężko kręci, mimo że z akumulatorem i układem elektrycznym wszystko jest w porządku, i są problemy z jego odpalaniem, może to być spowodowane nieodpowiednimi luzami na zaworach. Poniższy poradnik przedstawia regulację luzów zaworowych na przykładzie motoru Briggs&Stratton model Powerbuilt 155, zamontowanego w traktorze ogrodowym MTD Castelgarden. Sposób regulacji jest bardzo podobny w różnym sprzęcie.

Demontaż i przygotowanie do regulacji

Należy zdemontować wszystko, co stoi na drodze do pokryw lub pokrywy zaworowej, po demontażu których uzyskamy dostęp do zaworów. Część silników jest wyposażona w specjalne okno rewizyjne z zaślepką, po demontażu której można użyć specjalnej pokrętki na klucz celem wygodnego obracania kołem zamachowym, aby ustawić zawory w pozycji do pomiaru.

Ważne: Zawsze zapoznaj się z instrukcjami obsługi silnika i osprzętu, aby uniknąć obrażeń ciała lub uszkodzenia mienia.

Szczegółowy demontaż zaworów (na przykładzie Briggs & Stratton Intek 6-HP)

1. Odkręć śruby głowicy cylindrów i wyjmij inne śruby z elementów silnika, aby dostać się do komory zaworów.
2. Odkręć śruby wahacza za pomocą klucza nasadowego lub klucza do nakrętek.
3. Zdejmij pokrywy zaworów (jeśli są na wyposażeniu).
4. Za pomocą kciuków wciśnij ustalacz sprężyny i sprężynę zaworu nad jednym z zaworów. Jeśli silnik wykorzystuje ustalacz z dziurką od klucza, wyrównaj dużą szczelinę w ustalaczu z trzonkiem zaworu i powoli zwolnij sprężynę, aby trzonek prześlizgnął się przez dużą szczelinę.
5. Odkręć śruby głowicy cylindrów i zdejmij głowicę cylindrów, kołysząc ją rękami. W razie potrzeby poluzuj głowicę cylindrów, uderzając w nią młotkiem nylonowym.
6. Wymontuj i sprawdź zawory, prowadnice i gniazda.

Ustawienie tłoka i zaworów do pomiaru

Aby właściwie wyregulować zawory silnika Briggs&Stratton, należy ustawić je w odpowiednim położeniu.

Metoda 1: Ustawienie tłoka w GMP

1. Obróć wał korbowy (zgodnie z ruchem wskazówek zegara, patrząc od strony koła zamachowego wału korbowego) do górnego martwego punktu (GMP). Oba zawory powinny być zamknięte.
2. Można posłużyć się śrubokrętem, wsuwając go do cylindra w miejscu świecy. Kiedy tłok znajdzie się w najwyższym położeniu, przekręć wentylator jeszcze na tyle, aby cofnął się na ok. 0,5 cm. Kiedy zauważysz ruch jednego z zaworów, delikatnie powróć do odpowiedniej pozycji.

Metoda 2: Ustawienie na "mijankę" (overlap)

W niektórych silnikach, np. Deutz TCD 2013 4V, należy ustawić silnik w pozycji, gdy zawór wylotowy jeszcze nie jest zamknięty, zaś ssący właśnie zaczyna się otwierać. Coś, co w instrukcji będzie oznaczone jako „overlap” na cylindrze pierwszym. W tym momencie można sprawdzić oraz wyregulować zawory na cylindrze szóstym (dla silników 6-cylindrowych) lub cylindrze 4 (dla silników 4-cylindrowych).

Kolejność zapłonów (także mijanek) dla silnika czterocylindrowego to 1-3-4-2, podczas gdy odpowiadająca im kolejność regulacji to 4-2-1-3, zaś dla sześciocylindrowego praca następuje kolejno 1-5-3-6-2-4, podczas gdy odpowiadająca im kolejność regulacji to 6-2-4-1-5-3.

Krok 3: Sprawdzenie luzu zaworowego

Po ustawieniu zaworów we właściwej pozycji, sprawdź luz szczelinomierzem. Listek z odpowiednią wartością powinien wchodzić dość ciasno, lecz z możliwością jego przesuwu. Płytka nie może być luźna, ale nie wbijamy jej na siłę. Ma wejść ciasno, lecz suwliwie.

Regulacja luzu zaworowego

1. Umieść listek szczelinomierza między dźwigienką a podkładką znajdującą się na szczycie sprężyny zaworu.
2. Dokręcaj zewnętrzną nakrętkę, do momentu uzyskania odpowiedniej przerwy.
3. Poruszaj popychaczem i sprawdź jeszcze raz luz szczelinomierzem.

Wskazówka: Lepiej jest trzy razy zmierzyć wartość luzu i trzy razy doregulować, niż przesadzić na starcie.

Przykład wartości luzów zaworowych:

• Briggs and Stratton 550E: Luzy powinny wynosić 0.13-0.18 mm dla zaworu ssącego i 0.18-0.23 mm dla zaworu wydechowego (na zimnym silniku).
• Yanmar 4TNE94-98: Od 0,15 do 0,25 mm dla zimnego silnika. Moment dokręcenia nakrętki kontrującej 14,7-19,6 Nm.
• FPT IVECO NEF N45: 0,25 mm na zaworze ssącym (+-0,05) oraz 0,5 mm na wylotowym (+-0,05).
• Deutz TCD 2013 4V: Producent nie przewidział pomiaru za pomocą płytek, a kątomierza. Prawidłowy luz wynosi 75 stopni dla zaworu ssącego i 105 stopni dla wylotowego.

Regulacja luzów po docieraniu zaworów

Ponieważ docieranie zaworów usuwa niewielką ilość materiału z powierzchni czoła zaworu i gniazda zaworu, po docieraniu i ponownym zamontowaniu zaworów może być konieczna regulacja luzów popychaczy - odstępów między trzonkiem zaworu a popychaczem.

1. Po zamontowaniu każdego zaworu w odpowiednich prowadnicach w cylindrze, obróć wał korbowy do górnego martwego punktu. Oba zawory powinny być zamknięte.
2. Jeśli luz jest niewystarczający, wymontuj zawór i zeszlifuj lub spiłuj końcówkę trzonka zaworu, aby zwiększyć luz.

Montaż po regulacji

1. Po dokładnym wyczyszczeniu poszczególnych części zaworu, nasmaruj trzonki zaworów i prowadnice, używając smaru do prowadnic zaworów.
2. Pokryj gwinty śrub głowicy cylindrów smarem do prowadnic zaworów.
3. Dokręcaj śruby głowicy cylindrów stopniowo, używając klucza dynamometrycznego. Przekręć każdą śrubę o kilka obrotów, a następnie przejdź do następnej śruby, aż każda śruba będzie dobrze dokręcona.
4. Załóż zaślepki na końce zaworów i wytrzyj smar.

Jako że silikon do uszczelnienia pokrywy zaworów (np. Victor Rainz) potrzebuje trochę czasu na schnięcie (pełną wytrzymałość uzyskuje po 24 godzinach), na drugi dzień dobrze jest dokręcić śruby.

tags: #kolejnosc #otwierania #zaworow #kosiarka