Kombajn Bizon, często nazywany „nestorem polskich kombajnów”, jest ikoną polskiego rolnictwa, mimo zakończenia produkcji. Jego charakterystyczna sylwetka wciąż jest widokiem na wielu polach w czasie żniw. Ten artykuł przybliża historię powstania tej legendarnej maszyny, jej unikalne rozwiązania techniczne oraz kwestię dostępności części zamiennych, w tym podajników zbożowych, które są kluczowe dla jego nieprzerwanej pracy.
Geneza i Rozwój Polskich Kombajnów Zbożowych
Potrzeby Polskiego Rolnictwa po Wojnie
W latach powojennych polskie rolnictwo uległo całkowitemu przeobrażeniu. Na skutek kolektywizacji i przejęcia dużych obszarów ziemi przez państwo, powstały duże gospodarstwa rolne. Pierwsze tego typu ośrodki nosiły nazwę Państwowe Gospodarstwo Rolne - PGR. Zarządzając gospodarstwami posiadającymi średnią powierzchnię na poziomie około 500 hektarów, potrzebny był sprzęt do produkcji rolnej. Największe zapotrzebowanie skierowane było w kierunku sprawnego przeprowadzania akcji żniwnej. Aby proces zbioru zbóż przebiegał możliwie sprawnie i szybko, niezbędne były maszyny żniwne.
Początki Produkcji w Płocku
Częściowo to zapotrzebowanie wypełniła powstała w Płocku Fabryka Maszyn Żniwnych (FMŻ). Pierwsze małe kombajny zbożowe produkowane w tej fabryce nosiły nazwę Vistula. Niestety, powszechnie uznawane były za mało wydajne i szukano rozwiązania w celu ich zastąpienia. Tak zrodziła się potrzeba skonstruowania kombajnu większego i lepiej spełniającego stawiane mu wymagania.
Niezrealizowany Projekt „Rekin”
Następcą popularnej Vistuli miał być Rekin. Była to konstrukcja całkowicie zaprojektowana i wykonana w Płocku, bardzo dobra jak na tamte czasy propozycja. Niestety, ze względu na wykorzystywane części do jego budowy, projekt nie został zaakceptowany i wdrożony do produkcji. Zbyt dobre części i podzespoły stanowiące projekt i prototyp nie spotkały się z uznaniem decydentów. Do wykonania modelu posłużono się zbyt dobrymi materiałami, które w tamtych czasach były deficytowe.
Narodziny Kombajnu Bizon i Jego Przewaga
Wyzwanie Projektowe i Polska Konstrukcja
Historia powstania kombajnu Bizon jest bardzo interesująca. Wyzwanie zaprojektowania nowego kombajnu podjęli inżynierowie z biura konstrukcyjnego płockiej fabryki. Pomocni okazali się także inżynierowie z Przemysłowego Instytutu Maszyn Rolniczych w Poznaniu. Wspólna praca zaowocowała powstaniem całkowicie nowego modelu kombajnu opierającego się w 100% na polskich częściach i podzespołach. Pierwszy Bizon powstał, został zaakceptowany i wszedł do produkcji masowej.
Bizon Pokonuje Rywali na Rynku
Kiedy odrzucono prototypowego Rekina, powstała koncepcja produkcji nowej maszyny w oparciu o licencję. Kierunki były dwa: rynek zachodnich producentów i rynek producentów z bratnich państw socjalistycznych. Do pokonania byli giganci rynku maszyn rolniczych z zachodu oraz socjalistyczny model radziecki rodem z ZSRR o wdzięcznej nazwie Niva. Drugim „socjalistycznym” konkurentem był pochodzący z Niemieckiej Republiki Demokratycznej model o symbolu E512. Stawka była duża i na całe szczęście koncepcja polskiego Bizona, oparta na andrychowskim licencyjnym silniku, wygrała. Silnik był kluczowym zagadnieniem. Wcześniejsze konstrukcje wykorzystywały silniki jezdne, pochodzące z samochodów ciężarowych, a Bizon miał silnik diesla przeznaczony do urządzeń stacjonarnych.
Innowacyjne Rozwiązania i Rozwój Modeli
Pomysłowość konstruktorów nie dotyczyła tylko całej konstrukcji, ale także na zaprojektowaniu maszyny tak, żeby mogła zostać w krótkim czasie udoskonalona. Polegało to na tym, że decydenci zażyczyli sobie rozwiązania trochę mniej wydajnego i zaopatrzonego w 4 wytrząsacze. Projektanci, wiedząc, że inaczej projekt nie przejdzie, dokonali małej manipulacji. Pierwszy model wyposażyli w 4 wytrząsacze, ale cała konstrukcja tego elementu po delikatnej przeróbce mogła zostać wzbogacona o dodatkowe 5 sztuk. Tym sposobem przygotowano pole do powstania nowego, lepszego modelu i dołożenia w nazwie słowa „super”.
Kombajn Bizon Z-56 Super: Ikona Polskich Pól
Charakterystyka i Cechy Konstrukcyjne
Kombajn Bizon Z-56 Super był najpopularniejszym modelem Bizona, produkowanym aż do 1994 roku. Prosta konstrukcja bez stosowanej obecnie elektroniki, stanowiła o jego stosunkowo małej awaryjności. W pierwszych egzemplarzach wiele rozwiązań technicznych było mało skomplikowanych. Prostota nie oznaczała jednak zupełnej bezawaryjności. Najczęściej psującymi się częściami były wszelkiego rodzaju łożyska, których cała konstrukcja potrzebowała do pracy. Problemem w początkowej fazie produkcji i eksploatacji była niska jakość materiałów, z których wykonane były poszczególne części i podzespoły.
Problem ze Skrzynią Biegów: Prowizorka, Która Przetrwała Lata
Jest jeden szczegół, który niejednemu użytkownikowi płockich kombajnów spędzał sen z powiek - skrzynia biegów w Bizonie. Skrzynia biegów to bardzo ważny element każdego pojazdu, a w tak masywnej maszynie jak kombajn poddawana jest bardzo dużym obciążeniom. Nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby nie specyficzna budowa skrzyni montowanej w kombajnach Bizon. Podstawowym i niezmiernie ważnym elementem każdej skrzyni biegów jest jej obudowa. Od jej jakości zależy żywotność całego podzespołu roboczego. Standardowo obudowy skrzyni biegów wykonuje się z odlewów żeliwnych. Takie rozwiązanie jest typowe, ale nie w kombajnach rodem z Płocka.
W czasach, kiedy z taśmy montażowej zjeżdżały pierwsze egzemplarze Bizonów, w Polsce nie było producenta, który dysponowałby odpowiednim materiałem, aby wykonać obudowę skrzyni biegów. Do wykonania odlewu niezbędne było żeliwo sferoidalne. Niestety, rabunkowo eksploatowana gospodarka socjalistyczna nie posiadała odpowiedniego producenta tychże obudów. Aby nie opóźniać produkcji, zastosowano bardzo proste rozwiązanie polegające na zastąpieniu żeliwa płytami stalowymi. Płyty były zespawane i w konsekwencji w czasie pracy okazywały się zbyt wiotkie. Ten drobny, wydawać by się mogło, fakt wymagał częstych napraw i kumulował dodatkowe koszty eksploatacyjne związane z wymianą ulegających zniszczeniu części.
Bizon (#1): Historia kombajnów, których miało nie być (odc.1 cz.1) | FARMER.PL
Prowizorka zastosowana w Bizonach przetrwała wiele lat i ostatecznie została usunięta w ostatnim roku produkcji kombajnów. Wprowadzenie nowego rodzaju skrzyni biegów wraz ze zmianą całego oprzyrządowania w znaczący sposób wpłynęło na wzrost kosztów produkcji. Większe koszty to wyższa cena. I tak fakt zastąpienia 30-letniej prowizorki prawidłowym rozwiązaniem przyczynił się do naturalnej „śmierci” kombajnu Bizon Z-056. Następcą Bizona był kombajn nazwany Bizon Rekord. Stary, bardzo popularny model okazał się cenowo bardzo zbliżony do zdecydowanie nowszej wersji i to zadecydowało o zakończeniu jego produkcji.
Dostępność Części Zamiennych i Serwis Bizona w XXI Wieku
Bizon Z-056 Wciąż w Pracy
Bizony, w tym modele Z-056, do dziś można spotkać w czasie żniw na wielu polach. Charakterystyczna sylwetka i pomarańczowy kolor ładnie kontrastuje ze złotym kolorem dojrzałych zbóż.
Serwis Poczciwych Bizonów w Przeszłości
Masowa produkcja kombajnów z nie zawsze dobrych materiałów zmuszała producenta do zabezpieczenia w odpowiednią ilość części zamiennych i całych podzespołów. W latach gospodarki socjalistycznej, kiedy i przysłowiowego sznurka do snopowiązałki brakowało, był problem także z częściami do Bizonów Z-056. W celu zapewnienia bezawaryjnej pracy podczas żniw, w czasie posezonowym niejednokrotnie rozbierano w warsztatach połowę kombajnów na części i wykonywano bardzo solidne przeglądy z wymianą elementów wykazujących zużycie.
Części Zamienne do Bizona Z-056 w XXI Wieku
Produkcja wszystkich typów kombajnów serii Bizon została zakończona w roku 2004. Nie zmienia to faktu, że one nadal pracują na polach i wymagają okresowych przeglądów i wymiany części eksploatacyjnych. Ostatnie Bizony Z-056 zjechały z taśmy produkcyjnej w 1994 roku, a części zamienne do nich nadal są w sprzedaży. Dzięki staraniom wyspecjalizowanych sklepów zajmujących się dystrybucją części zamiennych, wiele maszyn, pomimo swojego wieku, może jeszcze długo cieszyć swoich właścicieli. Dbałość o to, by nie zabrakło wszystkiego co niezbędne, aby Bizon Z-056 kosił żyto przez długie lata, jest właśnie zasługą tych specjalistycznych punktów sprzedaży części zamiennych i punktów serwisowych działających na terenie Polski.
Podajnik Zbożowy: Kluczowy Element i Jego Dostępność
Łańcuchy są podstawowym elementem systemu transportującego ziarno. Obudowa przenośnika, tzw. rynna, to część umożliwiająca przemieszczanie się ziarna, dzięki zamontowanemu w niej łańcuchowi. Podajnik ziarnowy składa się z dwóch części: przenośnika zbożowego długiego i obudowy krótkiej. Części do podajnika zbożowego do kombajnu Bizon są dostępne w ciągłej sprzedaży w Akmet - producenta części zamiennych do maszyn rolniczych. Klienci mogą liczyć na szeroki wybór produktów, szybką dostawę oraz konkurencyjne ceny.