Mechaniczny zbiór fasoli to proces wymagający specjalistycznego sprzętu, który znacząco ogranicza pracę ludzi, zwiększając efektywność uprawy. W kontekście nowoczesnego rolnictwa, coraz częściej wykorzystuje się kombajny ciągnione przez ciągnik, które, choć mogą ustępować wielotonowym, samojezdnym odpowiednikom zbożowym pod względem masy, oferują wysoką wydajność i precyzję. Dzięki nim, zbiór fasoli, niegdyś bardzo pracochłonny, stał się zmechanizowany, co pozwoliło na znaczący wzrost powierzchni obszarów przeznaczanych pod tę uprawę.
Ewolucja uprawy i zbioru fasoli
Kiedyś uprawa fasoli wiązała się z dużymi nakładami pracy ręcznej. Jak opowiada Anna Pytel, rolniczka z Wakijowa na Zamojszczyźnie, "to były bardzo pracochłonne odmiany, strąki wyrastały na rozbudowanych, długich pędach". W tamtych czasach nie siało się więcej niż hektar, półtora. Obecnie siane odmiany są gotowe do zbioru znacznie wcześniej, a strąki znajdują się na krzakach, co ułatwia mechanizację. Na polach widać kombajny do jej zbioru i omłotu, a coraz rzadziej ziarno przebiera się ręcznie, gdyż służą do tego sortowniki optyczne.
Etapy mechanicznego zbioru fasoli
Zbiór fasoli jest przeprowadzany dwuetapowo, co jest kluczowe dla efektywności i jakości ziarna. Na polach Anny i Arkadiusza Pytlów w Wakijowie, proces ten przebiega w następujący sposób:
- Ścinanie: Najpierw na pole z dojrzałą fasolą wjeżdża samojezdna ścinarka. Roślina jest koszona bardzo nisko, wręcz lekko w ziemi. Jest to niezbędne, ponieważ pędy fasoli wykładają się i sporo strąków leży na ziemi. Istnieje kilka sposobów koszenia, często z wykorzystaniem własnych patentów. Niektórzy stosują podcinacze, których noże przypominają redlice skrzydełkowe kultywatorów ścierniskowych, inni przerabiają kosiarki tak, aby mogły pracować na styku z gruntem.
- Suszenie: Po ścięciu fasola schnie w rzędach około tygodnia, aż do osiągnięcia pożądanej wilgotności i twardości ziarna. Pokosy są zgrabiane (rośliny z kilkunastu rzędów zgrabiane w jeden wał) i w ten sposób powinny doschnąć przez kilka dni.
- Zgrabianie i omłot: Po obeschnięciu rośliny są mechanicznie zgrabiane, po czym następuje ich zbiór i omłot przy użyciu kombajnu.
Budowa i zasada działania kombajnu do fasoli
Kombajny do zbioru fasoli, w tym te ciągnione przez ciągnik, są zaprojektowane tak, aby efektywnie zbierać i młócić strąki, minimalizując uszkodzenia ziarna. Poniżej przedstawiono kluczowe elementy budowy:
Podbieracz
- Jest wyposażony w 8 rzędów elastycznych zębów.
- Ma 2 koła kopiujące i regulowaną wysokość, co umożliwia precyzyjne zbieranie.
- 2 wałki przenoszące zapewniają doskonały przepływ materiału do młocarni.
Młocarnia
- Wyposażona jest w dwa duże ślimaki.
- Pierwszy ślimak, odpowiedzialny za przenoszenie materiału na bęben młócący, posiada ogranicznik momentu obrotowego (sprzęgło) w celu uniknięcia zapchania.
- Drugi ślimak, który młóci, ma regulowane palce do młócenia, dopasowane do rozmiaru ziarna.
- Stół wibracyjny zamontowany jest na elastycznych częściach i jest wymienny. Umożliwia to wybór średnicy sita w zależności od rodzaju zbieranych ziaren.
Zbiornik
- Kombajny wyposażone są w podajnik z solidnymi, plastikowymi kubełkami o dużej pojemności, które można łatwo wymieniać.
- Zbiornik ziarna ma pojemność około 5 m3.
- Wyposażony jest w ślimak, który służy do rozmieszczania ziarna.
- Dwie perforowane kratki umożliwiają obserwację poziomu zapełnienia i lepsze odprowadzanie kurzu.
System czyszczący
- Stół wibracyjny wyposażony jest w system ssący, który umożliwia wydmuchanie kurzu.
- Niektórzy producenci, jak Asa-Lift (obecnie Grimme), samodzielnie zaprojektowali separator powietrzny - wentylatory z tunelem wydmuchowym oraz samoczyszczące wentylatory wewnętrzne.
System hydrauliki
- Podnośnik kosza wyposażony jest w zawory kompensujące obciążenie, zapewniające stabilność pracy.
Przegląd popularnych modeli i technologii
Rynek oferuje różne modele kombajnów do fasoli, zarówno samojezdnych, jak i ciągnionych, które stale ewoluują, by sprostać wymaganiom rolników.
Asa-Lift (obecnie Grimme)
Duński producent Asa-Lift, znany plantatorom warzyw, wszedł niedawno pod skrzydła równie znanego producenta Grimme. Model GB-1000 może zbierać nie tylko fasolę szparagową, ale również inne bobowate, z rzędów o szerokości do 45 cm. Jak twierdzi producent, znacząco poprawiono wydajność kombajnu przez wydłużenie sekcji żniwnej o 25% w porównaniu z poprzednią generacją.
Colombo Double Master
Colombo to coraz bardziej popularne maszyny służące do mechanicznego zbioru fasoli. Na polskim rynku dostępne są dwa modele: Double Master II oraz Double Master IV. Teoretyczna wydajność pierwszej to 2 ha/h, drugiej - 2,5 ha/h, a w praktyce bywają one nawet wyższe.
- Podbieracz: Kombajny są wyposażone w podbieracz o szerokości 1,8 m, który podejmuje rośliny zgrabione w wały.
- Omłot i czyszczenie: Następnie system rotorów (rotory w kształcie ślimaków z palcami) wymłaca strąki, przesiewa nasiona i wydmuchuje zanieczyszczenia.
- Dopasowanie do odmian: Maszyna jest przystosowana do zbioru różnych odmian fasoli, ponieważ można w niej wymieniać sita oraz regulować moc wentylatorów.
- Zbiornik: Wymłócone i oczyszczone nasiona trafiają do zbiornika, w którym mieści się około 3 tony fasoli.
- Wymagana moc ciągnika: Kombajn Colombo Double Master IV jest zaczepiany do ciągnika, a minimalna wymagana moc to 110-140 KM. Podczas zbioru na Zamojszczyźnie, z kombajnem współpracowała Valtra T214 o mocy maksymalnej 214 KM, co zapewniało spory zapas mocy. Zestaw poruszał się po polu dość szybko - do około 10 km/h, a wały z roślinami znikały w mgnieniu oka.
MŁÓCENIE FASOLI DOUBLE MASTER 4 4S na SEZON 2023 - Kostrubiec - zbiorfasoli.pl - tel. 571 955 966
Amerykańscy producenci
Amerykańscy producenci mają już ponad 30-letnie doświadczenie w produkcji kombajnów do zbioru fasoli szparagowej. W ich ofercie można znaleźć również niewielkie kombajny, których mały motor napędza pomniejszone elementy, analogiczne do opisanych, a gotowy towar - strąki - wrzuca do skrzynek.
Praktyczne aspekty zbioru i modyfikacje
Zbiory fasoli, na przykład w woj. lubelskim - w okolicach Hrubieszowa i Zamościa - wykorzystują nowoczesny sprzęt, ograniczając pracę ludzi do minimum. W praktyce jednak zbiór fasoli jest obarczony dużą emisją kurzu, zdecydowanie bardziej niż przy tradycyjnych żniwach zbożowych.
Adaptacja kombajnów zbożowych
Wielu rolników zastanawia się nad adaptacją istniejących kombajnów zbożowych do zbioru fasoli. Jeden z nich pyta: "a jakie powinny być mniej więcej obroty bębna młocarni by było ok? posiadam dominatora 88 i chciałbym nim sobie wymłócić fasolę w tym roku, w poprzednich latach wynajmowałem kombajn, przyjeżdża koleś bizonem ale w ubiegłym roku tak mi pobił że połowa było połówek. narazie nic nie patrzyłem co i jak w tym claasie przerobić. jakie obroty silnika, czy klepisko to samo co do zboża będzie ok, jak zwiększyć obroty na wytrząsacz i podsiewacz bo to chyba jest najważniejsze, ogólnie czy dużo jest do przerabiania i czy ma to sens w dominatorze 88 lub podobne? jeśli ktoś ma doświadczenie z podobnym claasem przerobionym do fasoli to był bym bardzo wdzięczny za jakieś wskazówki." Te pytania podkreślają potrzebę specyficznych ustawień i ewentualnych modyfikacji, aby uniknąć uszkodzeń ziarna podczas omłotu.
Wyzwania w uprawie fasoli i aspekty ekonomiczne
Fasola to roślina niełatwa w uprawie, a szczególnie w późniejszym zbiorze i sortowaniu. Wymaga żyznych stanowisk zasobnych w wodę i składniki pokarmowe. Roślina jest siana w rzędach siewnikiem punktowym - na ogół w rozstawie takim samym jak burak cukrowy, czyli 45 cm.
Zabiegi agrotechniczne
Pierwszym zabiegiem jest przedschodowe odchwaszczanie, a potem już w zależności od przebiegu pogody i gatunków występujących chwastów - powschodowo. Bywa, że wystarczy jeden zabieg doglebowy. Bardzo dużo zależy od przebiegu pogody i ilości zabiegów, jakie trzeba wykonać - odchwaszczających, grzybobójczych czy insektycydowych.
Plonowanie i rentowność
Plantatorzy zgodnie twierdzą, że wydajność fasoli jest znacząco niższa niż w ubiegłym roku. Przeciętnie zbieranych jest około 2 t/ha, podczas gdy średnie ubiegłoroczne określali na poziomach 3,2-3,5 t/ha, a słyszało się nawet o wyższych. Cena w skupie to około 4,5 zł/kg, choć ostateczna kwota zależy od ilości zanieczyszczeń oraz jakości nasion. Nasiona niewykształcone prawidłowo, porażone chorobami itp. muszą być oddzielone.
Sortowanie i koszty
Do sortowania nasion służą dzisiaj sortowniki optyczne/laserowe, które zastąpiły sortowniki taśmowe, przy których musieli pracować ludzie. Jeśli chodzi o rentowność, jak powiedział jeden z rozmówców, nakłady są porównywalne do nakładów przy uprawie pszenicy. W miejscowości, gdzie zbierano fasolę Jaś karłowy, cena za usługę zbioru fasoli to około [brak danych w tekście, ale informacja jest ogólnie o kosztach usług].