Produkcja polskich kombajnów zbożowych Bizon została zakończona wiele lat temu, jednak wiele z nich pracuje do dziś. Największy kombajn, jaki wyprodukowała Fabryka Maszyn Żniwnych w Płocku, to słynny Gigant. Mimo że wyprodukowano go tylko niecałe 1000 sztuk, dzięki prawdziwym pasjonatom polskiej techniki rolniczej pojedyncze egzemplarze nadal pracują.
Historia i Ewolucja Kombajnu Bizon Gigant
Pierwszy prototyp Bizona Giganta opuścił halę produkcyjną w 1973 roku. Seryjną produkcję Giganta rozpoczęto w 1976 roku, a zakończono 13 lat później. Do 1988 roku płocki zakład opuściło prawie osiemset takich maszyn. Znaczna część produkcji Giganta trafiła na eksport, głównie do Węgier. W Polsce maszyny te były kierowane głównie do ówczesnych PGR-ów oraz Kombinatów Rolnych.
W 1972 roku linię montażową FMŻ opuścił pierwszy sześcio klawiszowy Bizon Gigant. Jak się później okazało, była to największa maszyna w historii płockiej fabryki. Pod względem przepustowości dorównywał mu tylko jego następca - Bizon BS.
Maszyna ta bazowana była na niemieckim kombajnie Fahr M 1600 Hydromat. Z tej przyczyny pierwsze egzemplarze przedseryjne były bardzo podobne do ich wzorca. Początkowo Gigant otrzymał symbol Z060. Niedługo później, jeszcze przed seryjną produkcją, dołączył do niego model Z061. Zasadnicza różnica dotyczyła hydrostatycznego układu jezdnego.
W 1984 roku jeden z egzemplarzy Z061 z 1980 roku fabrycznie przekonstruowano i oznaczono jako Z062. Modernizacja dotyczyła układu transportu ziarna i kłosów, a także układu jezdnego. Należy jednak zauważyć, że oznaczenia Z061 i Z062 widniały jedynie w dokumentacji firmowej. Na kombajnie oraz tabliczce znamionowej, bez względu na odmianę, stosowano wyłącznie oznaczenie modelu bazowego - Z060.
W 1986 roku do produkcji wszedł kolejny typ Giganta - Z083, który zarazem zastąpił rodzinę Z060/Z061. W modelu Z083 spirale zostały zastąpione podajnikiem wibracyjnym. Znacznie więcej wyprodukowano Gigantów Z061, czyli z hydrostatem polskiej produkcji na licencji amerykańskiej firmy Sundtrand, mimo że na tylnej osłonie wytrząsaczy oraz tabliczce znamionowej mylnie widniało Z060.
Charakterystyka Techniczna i Wydajność
Użytkowanie kombajnu zbożowego BIZON-GIGANT
Bizon Gigant był w chwili wprowadzenia na rynek w 1976 roku największym kombajnem zbożowym w Europie. Miał sześć klawiszy wytrząsacza i 220 koni mocy. Fabryka podawała przepustowość młocarni na poziomie 8-10 kg/s, a wydajność godzinową 1,77 ha/h. Użytkownicy tego kombajnu szacują spalanie na poziomie 18-25 l/h. Przy wysokiej przepustowości Giganta (12 kg/s) są to dość ekonomiczne osiągi. Jeden z właścicieli Bizona Giganta Z083 jest w stanie skosić nim 20 hektarów pszenicy, sypiącej po 8 ton, w ciągu jednego dnia, co jest większą wydajnością niż dwóch Bizonów Super razem wziętych.
Silnik
Podczas całego okresu produkcji w Gigancie montowano jedną jednostkę napędową. Jest nią sześciocylindrowy doładowany diesel SW680 z fabryki WSK Mielec o pojemności 11,1 litra. Silnik oferował 220 KM mocy przy 2000 obr./min. Szczytowy moment obrotowy przypada na 1400 obr./min i wynosi 882 Nm. Jednostkowe zużycie paliwa producent określił na 262 g/kWh, zaś powierzchniowe na niecałe 12 l/ha.
Charakterystycznym elementem silników z rodziny SW680 jest trójkomorowy filtr paliwa. Pierwsza sekcja (filcowa) służy do zgrubnego oczyszczania oleju napędowego, zaś dwie kolejne (papierowe) do dokładnego filtrowania. Przegrzanie jednostki z Mielca, zwanej też często dużym Leylandem bądź silnikiem jelczowskim, jest dość kosztowne w skutkach, a cena jego remontu kapitalnego wynosi blisko 13 000 zł brutto.
Układ Jezdny
Wszystkie Giganty bez wyjątku wyposażane były w hydrostatyczny wariator jezdny. W modelu Z060 zainstalowano hydrostat niemieckiej firmy Linde, identyczny jak w pierwowzorze, czyli kombajnie Fahr M 1600 Hydromat. W Gigancie Z060 pompa podawała olej do dwóch hydromotorów umieszczonych bezpośrednio przy kołach. Jedynym dodatkowym elementem pomiędzy silnikiem a piastą koła jezdnego była przekładnia zwolnicowa.
Zmiana prędkości jazdy odbywała się poprzez zmianę wydatku pompy hydrostatycznej sterowanej dźwignią w kabinie. Pomimo braku skrzyni przekładniowej w kombajnie można było uzyskać dwa zakresy prędkości - polowy i szosowy. W tym celu za pomocą dźwigni przy prawej nodze przestawiana była chłonność silników hydrostatycznych. Dzięki temu rozwiązaniu nie było potrzeby montowania nie tylko skrzyni biegów, ale również przekładni głównej, mechanizmu różnicowego i półosi. Na zakręcie koło po wewnętrznej stronie otrzymywało mniejszą porcję oleju, zaś koło po drugiej stronie proporcjonalnie więcej. Układ hydrauliczny był produkcji Danfoss, a napęd jazdy w modelu Z060 pochodził od Linde, a w Z061 od Sunstrund.
Pozostałe Dane Techniczne
Poniższa tabela przedstawia porównanie danych technicznych modeli Bizon Z060/Z061 Gigant i Bizon Z083 Gigant:
| Parametr | Bizon Z060/Z061 Gigant | Bizon Z083 Gigant |
|---|---|---|
| Lata produkcji | 1976-1982 | 1986-1989 |
| Moc silnika (KM) | 220 | 220 |
| Marka silnika | Leyland (licencj.) | Leyland (licencj.) |
| Typ silnika | O680 | O680 |
| Pojemność skokowa (cm³) | 11100 cm³ | 11100 cm³ |
| Liczba cylindrów/turbosprężarka | 6 | 6 |
| Układ napędowy | hydr. | hydr. |
| Prędkość min-maks. (km/h) | 0-22 km/h | 0-22 km/h |
| Szerokość cięcia standardowa (cm) | 565 cm | 565 cm |
| Opcja szerokości cięcia (cm) | 635 cm | 635 cm |
| Średnica młocarni zbożowej (cm) | 60 cm | 60 cm |
| Szerokość zbożowej żniwiarki (cm) | 158 cm | 158 cm |
| Kohlimet komplet | 6 | 6 |
| Powierzchnia kolektora (dm²) | 736 dm² | 736 dm² |
| Długość pręta węglowego (cm) | 460 cm | 460 cm |
| Całkowita powierzchnia sita | 500 | 500 |
| Długość (cm) | 1010 cm | 1010 cm |
| Szerokość z hederem (cm) | 910 cm | 910 cm |
| Szerokość bez hedera (cm) | 300 cm | 300 cm |
| Wysokość z kabiną (cm) | 375 cm | 375 cm |
| Waga z kabiną (kg) | 9500 kg | 9500 kg |
| Pojemność zbiornika ziarna (hl) | 50 hl | 50 hl |
| Wysokość opróżniania (cm) | 361 cm | 361 cm |
| Opony przednie standardowe | 23.1-26 | 23.1-26 |
| Koła tylne standardowe | 12.5-18 | 12.5-18 |
| Regulacja prędkości nagarniacza | hydr. | hydr. |
| Regulacja prędkości podbieracza zboża | adj. in cabin | adj. in cabin |
| Sito do ziarna | adj. | adj. |
| Odwracanie młócarni | - | x (1989) |
| Ogrzewacz | opt. | opt. |
| Kontrola kołków do bębnów młócących | opt. | opt. |
| Odciążenie stołu tnącego | gas damper | gas damper |
Użytkowanie i Dostępność Części
Choć Bizon Gigant był w czasach świetności potężną maszyną, obecnie jest to przestarzała konstrukcja. Obecnie są dostępne nowocześniejsze kombajny o podobnej wielkości, np. Classy, w których koszenie to przyjemność i są mało awaryjne. Ktoś może powiedzieć, że zachodnie nowoczesne maszyny i tak przebijają wydajnością Giganta, co jest prawdą. Nowoczesne kombajny, takie jak Class Lexion 770 z 2012 roku czy John Deere STS 9880i z 2005 roku, oferują wyższą wydajność, jednak nie dają już takiej frajdy z pracy co Bizon Gigant, ponieważ są nafaszerowane elektroniką, która nie zawsze jest potrzebna. W Bizonie wszystko jest jakby prostsze, łatwiejsze.
Użytkownicy wskazują, że Bizon Gigant, szczególnie model Z083, potrafi być bardzo wymagający w niektórych elementach. Nie oferuje komfortu, takiego jak klimatyzacja, ale można bez niej pracować. Ciężka sprawa z częściami do Giganta, ponieważ wyprodukowano ich mniej niż 1000 sztuk, a przy takim poziomie produkcji o części jest ciężko, a będzie jeszcze gorzej, zwłaszcza dla Z083, którego wyprodukowano znacznie mniej niż Z061. Gdy Z083 zacznie się psuć, co jest bardziej niż pewne, pojawią się duże koszty i problemy z dostaniem części. Lepiej zainwestować w coś zachodniego, jeśli potrzebujesz kombajnu o takich rozmiarach.
Na mniejsze kawałki, Gigant jest za dużą maszyną. Lepiej kupić coś mniejszego, a jeśli ma być to polski kombajn, to niech to będzie Rekord lub Super, ponieważ przynajmniej nie będzie większych problemów z częściami, gdyż rynek jest tym zawalony. Z083 było dużo mniej wypuszczanych na rynek, poza tym jest mniej kombinacji z przejazdami.