Kombajny zbożowe to bezsprzecznie jedne z najważniejszych maszyn rolniczych. Każdego roku w okresie zbiorów na pola wyjeżdżają setki tych maszyn, które znacznie ułatwiają i przyspieszają zbieranie oraz wstępne przetwarzanie pszenicy, owsa czy żyta. Są to pojazdy o działaniu jednoetapowym, gdyż wykonują czynności, które wcześniej wykonywano przy użyciu kilku narzędzi. Kombajn jednocześnie kosi i młóci zboże, co sprawia, że czas potrzebny na dokonanie zbiorów jest o wiele krótszy. Obecnie żaden rolnik zajmujący się uprawą zbóż nie wyobraża sobie pracy przy ich zbiorze bez skorzystania z tych ogromnych maszyn, których długość może sięgać nawet kilkunastu metrów.
Budowa i zasada działania
Budowa i zasada działania kombajnu zbożowego opierają się na współpracy wielu precyzyjnych elementów. Maszyna składa się z zespołu żniwnego, młócącego, czyszczącego oraz układu transportowego.
Zespół żniwny
Na froncie zamontowany jest heder, który odpowiada za ścinanie zboża. Z przodu zespołu znajduje się nagarniacz (często nazywany motowidłami) o kształcie pięciokąta, który ustawia łany zbóż w prawidłowy sposób i przyciąga je do zespołu tnącego. Listwy tnące, czyli kosy do kombajnów, ścinają łodygi na odpowiedniej wysokości. Następnie podajnik ślimakowo-palcowy transportuje ścięty materiał do wnętrza maszyny poprzez przenośnik pochyły.
Zespół młócący
Ścięte zboże trafia do bębna młócącego, który współpracując z klepiskiem (metalowym sitem), wykonuje ruchy rotacyjne, oddzielając ziarno od kłosów. Na wejściu do tego zespołu znajduje się chwytacz kamieni, który zapobiega uszkodzeniom mechanicznym maszyny. Masa roślinna z resztkami ziarna jest transportowana na odrzutnik słomy, który kieruje ją na wytrząsacze.
Wytrząsacze i czyszczenie ziarna
Wytrząsacze, mające kształt podłużnych rynien, odpowiadają za odzyskanie niewymłóconych ziaren z masy roślinnej. Poniżej znajduje się zespół czyszczący, w którym wialnia generuje strumień powietrza, usuwający lekkie zanieczyszczenia i plewy. Oczyszczone ziarno trafia do zbiornika, a niezmłócone kłosy wracają do zespołu młócącego w celu ponownego omłotu.
Animacja "Jak to działa" John Deere X9 Combine
Rodzaje sit w kombajnie
Sita pełnią kluczową rolę w procesie oczyszczania ziarna. Wyróżniamy:
- Sita otworowe (blaszkowe): Najprostszy typ, zapewniający dokładne oczyszczanie, mniej podatny na zapychanie.
- Sita żaluzjowe (lamelkowe): Posiadają ruchome lamelki, które można regulować, co pozwala na zbiór różnych gatunków roślin.
| Rodzaj uprawy | Wymagania techniczne |
|---|---|
| Podstawowe zboża | Sita otworowe lub żaluzjowe |
| Rośliny drobnonasienne | Drobniejsze otwory sit |
| Kukurydza | Sita kukurydziane lub LDW |
Eksploatacja i parametry techniczne
Wybierając kombajn do gospodarstwa, należy uwzględnić areał oraz kulturę uprawy. Jeśli pola są niewielkie, sprawdzi się kombajn o tradycyjnej budowie, natomiast przy dużej skali lepszym wyborem są konstrukcje rotorowe.
Kluczowe parametry techniczne współczesnych maszyn:
- Moc silnika: do 581 kW (współczesne silniki spełniają normy St. IV/V).
- Zbiornik na ziarno: od 6 400 do 15 000 litrów.
- Szerokość hedera: dochodząca do 8,44 m.
- Zużycie paliwa: od 10 do 50 litrów na godzinę pracy.
Współczesne maszyny wyposażono w systemy automatyzacji, takie jak GPS czy czujniki plonu, które zwiększają precyzję zbioru. Dzięki systemowi Vario można łatwo dopasować stół hedera do konkretnego rodzaju uprawy, a automatyczne systemy smarowania ograniczają ryzyko awarii.
Wymogi prawne dla operatora
W Polsce nie ma jednolitej „licencji na kombajn”, jednak poruszanie się po drogach publicznych wymaga posiadania prawa jazdy kategorii T lub B, w zależności od rodzaju pojazdu. Obsługa maszyny w warunkach profesjonalnych wymaga również aktualnych szkoleń BHP oraz znajomości zasad bezpiecznej eksploatacji maszyn rolniczych.