Kombajn zbożowy Bizon Z020, znany również jako Zagon, to nietypowa konstrukcja Fabryki Maszyn Żniwnych (FMŻ) w Płocku, stworzona z myślą o indywidualnych rolnikach. Wyróżniał się on na tle innych maszyn, ponieważ nie posiadał własnego układu napędowego ani stanowiska operatora, będąc przystosowanym do współpracy z ciągnikiem rolniczym.
Geneza i przeznaczenie
Historia Fabryki Maszyn Żniwnych w Płocku, która sięga lat 60. XIX wieku, była bogata w rozwój maszyn rolniczych. Po II wojnie światowej, w czerwcu 1945 roku, na bazie istniejących firm powstały Płockie Zakłady Maszynowe, które w 1948 roku przekształcono w Fabrykę Maszyn Żniwnych. Początkowo produkowała ona żniwiarki i młocarnie, a w 1954 roku bramy fabryki opuścił pierwszy polski kombajn zbożowy - ŻMS-4. Kolejnym milowym krokiem było uruchomienie produkcji kombajnów Bizon w 1970 roku, z modelami takimi jak Z040, Z050 Super i późniejszym Z056, który stał się legendą polskich żniw.
Jednakże, mimo produkcji maszyn dla dużych gospodarstw (jak Rekord czy Gigant), wciąż brakowało rozwiązania dla małych gospodarstw rodzinnych, których w tamtych czasach było znacznie więcej. Standardowe kombajny Bizon były dla nich zbyt drogie, zbyt duże i trudnodostępne. W odpowiedzi na te potrzeby, w Fabryce Maszyn Żniwnych opracowano konstrukcję nowego kombajnu, nazywanego Zagon "chłopskim". W 1984 roku, światło dzienne ujrzał Bizon Z020 Zagon, który był prosty w budowie i lekki w konstrukcji, idealnie wypełniając rynkową niszę dla mniejszych gospodarstw.
Charakterystyka techniczna
Bizon Z020 to kombajn półzawieszany, przeznaczony do zbioru z pnia czterech podstawowych zbóż. Charakteryzuje się prostą budową i jest prosty w obsłudze. Jego heder ma szerokość 2,5 metra, a wydajność szacuje się na około 1 hektar w 2-3 godziny.
- Kompatybilność z ciągnikami: Kombajn był przystosowany do współpracy z ciągnikami rolniczymi takimi jak Ursus C-355, C-360, C-362 oraz Zetor 7011 i 7211. Niektórzy rolnicy zaczepiali go również do ciągników MTZ ze względu na ich większą moc. W przypadku Ursusa C-360, często konieczne było dołożenie drugiej chłodnicy, aby zapobiec przegrzewaniu się silnika.
- Mocowanie i napęd: Maszyna jest półzawieszana, wyposażona w koło podporowe, mocowana na tylnym podnośniku i przednim zaczepie ciągnika. Mechanizmy kombajnu są napędzane przez specjalną przekładnię kątową, która uzyskuje napęd od wału odbioru mocy (WOM) ciągnika (przy 540 obr/min), niezależnie od skrzyni przekładniowej ciągnika.
- Warunki pracy: Kombajn Z020 jest przeznaczony do pracy na polach płaskich i pofałdowanych o nachyleniu do 10% w gospodarstwach rolnych drobno- i średniotowarowych. Czołowo utytułowany zespół żniwny umożliwia zbiór bez konieczności odkaszania pól.
- Sterowanie i obsługa: Sterowanie dźwigniami podnoszenia i opuszczania zespołu żniwnego, a także włączanie napędów kombajnu i napędu ślimaka rozładunku ziarna ze zbiornika, odbywa się z kabiny ciągnika. Przygotowanie do pracy zestawu ciągnik-kombajn jest łatwe, nie wymaga specjalnych narzędzi, a cały zestaw może być obsługiwany przez jedną osobę.
Produkcja i historia modelu
Seria informacyjna tych maszyn została wyprodukowana na żniwa 1984 roku. W latach 1984/85 w Fabryce Maszyn Żniwnych w Płocku wyprodukowano 70 sztuk tego kombajnu. Dalsza produkcja miała miejsce w Poznańskiej FMŻ, a zakończono ją w 1992 roku.
Bizon Z020 w praktyce
Koncepcja Bizona Z020 Zagon, choć bardzo nietypowa (agregowanie z ciągnikiem było uciążliwe, a widoczność na heder ograniczona), stanowiła szansę na posiadanie własnego kombajnu dla małych gospodarstw. Piotr Leśny z Mogilna, który zakupił Bizona Z020 Zagon z 1989 roku w grudniu 2014, z myślą o samodzielnym zbiorze zbóż z areału wynoszącego zaledwie kilka hektarów, oddelegował do pracy z nowym nabytkiem ciągnik Ursus C360 3P z 3-cylindrowym silnikiem Perkinsa o mocy 48 KM.
Piotr Leśny wspomina, że jego "Zagon" wymagał napraw - wymiany wytrząsacza i podsiewacza. Mimo to, po zakupie, wiedział gdzie szukać potrzebnych części. W pierwszym sezonie użytkowania kombajn zaliczył awarię w postaci pękniętego łańcucha w gardzieli, który po zimie został wymieniony, a problem już nigdy nie powrócił. Ciągnik Ursus C-360 nie miał łatwo podczas pracy, łapał zanieczyszczenia na chłodnicę, co wymagało robienia przerw, aby uniknąć przegrzewania. Fabrycznie kombajn miał dmuchawę czyszczącą chłodnicę ciągnika, ale do Piotra, jako trzeciego właściciela, ona już nie dotarła. Realna wydajność kombajnu podczas zbioru pszenicy o plonie rzędu 5-6 t/ha wynosiła około 2,5 godziny na hektar. Agregowanie kombajnu z ciągnikiem wymagało wprawy, co dodatkowo utrudniała ograniczona przestrzeń w wiacie, gdzie maszyna stała. Piotr wprowadził również drobną modyfikację, usuwając oryginalny rozdzielacz hydrauliczny i podłączając węże pod rozdzielacz od ładowacza czołowego. Ponadto, jeden ze znajomych wspominał, że w swoim zestawie z C-360 wprowadził wiele usprawnień poprawiających wygodę pracy, np. wyżej umiejscowione siedzenie.
Bizon Zagon Z020
Kontekst historyczny i podobne konstrukcje
Chociaż Bizon Z020 Zagon wydawał się konstrukcją nietypową, koncepcja kombajnu zaczepianego do ciągnika nie była odosobniona. Wśród konstrukcji radzieckich warto wymienić kombajny Staliniec S1 (przedwojenny) i S6 (zaprezentowany w 1947 roku). Były to maszyny ciągane, z hederami o szerokości 6 metrów, wyposażone we własny silnik benzynowy o mocy 40 KM, napędzający podzespoły kombajnu.
Na zachodzie Europy, znana firma Claas zaprezentowała w 1946 roku maszynę nazwaną MDB (od niemieckiego "kosiarko-młocarnio-wiązałka"). Kombajny takie jak Claas Super, Super Junior, Super Automatic i Super Automatic S, podobnie jak maszyny radzieckie, były maszynami ciąganymi. W zależności od modelu, mogły być wyposażone we własne silniki (np. Volkswagena o mocy od 23 do 35 KM), które napędzały układy kombajnu, poza układem jezdnym. Podobne konstrukcje oferowała wówczas w Niemczech również firma Fahr.
tags: #kombajn #zbozowy #polzawieszany #z #020