Wydatek energetyczny kombajnów zbożowych i koszty eksploatacji

Dynamiczny rozwój technologii jest nierozerwalnie związany z ciągłym rozwojem branży rolniczej. Na rynku dostępne są innowacyjne rozwiązania stosowane powszechnie w większości maszyn rolniczych. Mechanizacja w rolnictwie przyczyniła się do wycofania z pracy siły ludzkich mięśni, a zakup maszyny rolniczej to jedna z najważniejszych inwestycji w każdym gospodarstwie rolnym. Wybór kombajnu zawsze powinien stanowić przemyślaną decyzję, a rolnicy zastanawiają się, który z nich będzie optymalny dla ich potrzeb i spełni wszystkie wymagania.

Definicja i budowa kombajnu zbożowego

Kombajny zbożowe są przystosowane i przeznaczone do zbierania zboża z pól uprawnych i jego wstępnej obróbki. To nie tylko jedne z najważniejszych maszyn rolniczych, ale również największe i najdłuższe z nich. Mogą osiągać długość nawet kilkunastu metrów. Kombajny zbożowe zalicza się do maszyn jednoetapowych, co oznacza, że wykonują sprawnie czynności, do których dawniej konieczne było wykorzystanie przynajmniej kilku urządzeń.

Proces zbioru zboża

W przedniej części maszyny znajduje się tzw. naganiacz, czyli bęben, którego zadaniem jest prawidłowe ustawienie łanów zbóż i ewentualnych kwiatostanów. Następnie przyciągane są one w pobliże zespołu tnącego, który składa się z dwóch szyn zakończonych ostrzami. Szyny te poruszają się niezwykle szybko, co powoduje ścinanie zbóż bez naruszenia ziarna. Ścięte zboże przenosi się za pośrednictwem podajnika ślimakowo-palcowego na podajnik taśmowy. W jego wnętrzu ziarno oddzielane jest nie tylko od kłosów, ale również wszelkich zanieczyszczeń, które usuwane są na zewnątrz maszyny. Odizolowane ziarno trafia natomiast na wytrząsacze, gdzie w sitach jest dokładnie oczyszczane i transportowane do zbiornika. Kombajny zbożowe wykorzystuje się również do rozdrobnienia pozostałej po zbiorach słomy. Jeżeli rolnicy jej nie potrzebują, maszyna zamienia ją automatycznie w organiczny nawóz.

Koszty eksploatacji kombajnów zbożowych

Zmniejszająca się opłacalność produkcji rolnej wymaga dążenia do obniżania kosztów utrzymania oraz użytkowania maszyn w gospodarstwie, które w dużej części decydują o kosztach produkcji. Na poziom tych kosztów duży wpływ ma sam rolnik, on to bowiem podejmuje decyzje o zakupie i użytkowaniu maszyn. Dlatego jego decyzja o zakupie maszyn powinna uwzględniać między innymi analizę kosztów eksploatacji sprzętu. W celu obliczenia kosztów eksploatacji kombajnów zbożowych należy uwzględnić wszystkie koszty związane z utrzymaniem i użytkowaniem maszyny.

Rodzaje kosztów eksploatacji

Koszty eksploatacji kombajnów zbożowych, podobnie jak i innych maszyn, uzależnione są od stopnia wykorzystania w ciągu roku oraz w całym okresie eksploatacji. Jednostkowe koszty eksploatacji rosną wraz ze zmniejszeniem rocznego wykorzystania kombajnu, co oznacza, że im mniejszy areał upraw, tym wyższy koszt jednostkowy zbioru.

Koszty stałe

Koszty stałe to koszty ponoszone przez użytkownika kombajnu zbożowego niezależnie od stopnia wykorzystania maszyny w ciągu okresu eksploatacji.

• Amortyzacja: Cena maszyny w dużym stopniu wpływa na jednostkowe koszty pracy. Wynika to z faktu, że cena maszyny ma bezpośrednie przełożenie na roczny koszt amortyzacji, będący w całym okresie jej użytkowania równym cenie zakupu kombajnu. Koszt ten pozwala na wartościowe odtworzenie maszyny.
• Ubezpieczenie: Koszt ubezpieczenia kombajnów zbożowych wynosi blisko 2 000,00 zł w przypadku maszyn najnowszych i 500,00 - 700,00 zł w przypadku kombajnów 6-letnich i starszych. Tego typu ubezpieczenia są uzależnione od wartości przedmiotu ubezpieczenia. Jest to ubezpieczenie dobrowolne.
• Przechowywanie: Koszt przechowywania maszyn kształtuje się dla poszczególnych grup kombajnów zbożowych w zakresie od 0,00 zł do 1 000,00 zł rocznie, w zależności od sposobu przechowywania.

Koszty zmienne

Koszty zmienne to tzw. koszty użytkowe, które zależą od intensywności eksploatacji maszyny.

• Paliwo i smary: Na koszty eksploatacji kombajnów zbożowych wpływ mają koszty paliwa i smarów. Zależą one od jednostkowego zużycia paliwa na godzinę i od ceny paliwa. Koszt paliwa w przeliczeniu na godzinę zawiera się w zakresie od 84,00 zł dla kombajnów najnowszych do 96,00 zł w przypadku maszyn ponad 10-letnich.
• Naprawy i serwis: Wraz ze zwiększeniem się wieku maszyny rośnie także jej awaryjność, wynikająca z naturalnych procesów zużycia, a co za tym idzie koszty napraw. Wynoszą one rocznie średnio 1 000,00 zł w przypadku kombajnów w wieku do 5 lat i już blisko 12 000,00 zł dla kombajnów w wieku od 6 do 10 lat. Koszt napraw maszyn najstarszych wynosi około 4 000,00 zł/rok.
• Obsługa kombajnu: Koszt obsługi kombajnu kształtuje się w zakresie od 15,00 zł do 30,00 zł na godzinę pracy maszyny.

Kalkulacja i porównanie kosztów

Kalkulację kosztów eksploatacji kombajnów zbożowych przeprowadzono w oparciu o dane uzyskane od rolników. Całkowity koszt eksploatacji kombajnu zbożowego na godzinę wykonanej pracy, będący sumą jednostkowych kosztów utrzymania i użytkowania, zawiera się w przedziale od 308,00 zł dla kombajnów najstarszych do 370,00 zł dla maszyn z przedziału wiekowego od 6 do 10 lat. Dla kombajnów najnowszych koszt eksploatacji na 1 godzinę pracy wynosi 338,00 zł.

Średni koszt zbioru ziarna z powierzchni jednego hektara dla kombajnów z przedziału wiekowego:

• do 5 lat: 150,00 zł/ha
• od 6 do 10 lat: 206,00 zł/ha
• powyżej 10 lat: 139,00 zł/ha

Uwzględniając koszt obsługi kombajnu, koszt zbioru ziarna z powierzchni jednego hektara wzrósłby od 6,30 - 12,60 zł/ha w przypadku maszyn najnowszych i najstarszych, do 8,40 - 16,80 zł/ha dla kombajnów w wieku od 6 do 10 lat.

Ceny usług kombajnowania

Najniższą cenę usługi kombajnem zbożowym, jaką udało się znaleźć, to 400 zł/ha. Niemniej większość cen to stawki powyżej 450 zł/ha. Najczęściej przedział cenowy za zbiór zbóż to 500 - 520 zł/ha. W niektórych przypadkach ceny oscylują w granicach 550 - 560 zł/ha, a najwyższe kwoty za usługę zbioru zbóż w ubiegłym roku wynosiły nawet 600 zł/ha. Na cenę usługi wpływa oczywiście koszt paliwa, koszty obsługi maszyn, raty leasingowe oraz robocizna. Stawka dla operatora kombajnu w ubiegłym roku wynosiła przynajmniej 40 zł/godz. pracy, jednak najczęściej spotykane widełki to przedział 50 - 60 zł/godz.

Nowoczesne technologie a zużycie paliwa

Zużycie paliwa przez kombajn zbożowy może być niekiedy mniejsze niż 10 litrów na hektar, lecz zwykle wyniesie kilkanaście, a czasem nawet powyżej 20 l/ha. Konkretne wartości będą się znacznie różnić w zależności od wielkości i mocy maszyny oraz warunków pola i zbioru. Zużycie paliwa zależy również od nowoczesnych technologii, które bezpośrednio lub pośrednio obniżają spalanie.

Technologie w kombajnach Claas

Kombajny zbożowe Claas zalicza się do maszyn jednoetapowych. Producent Claas oferuje różnorodne urządzenia żniwne, dostosowane do pracy z określonymi roślinami uprawnymi i w różnych warunkach. Modele marki Claas LEXION cieszą się opinią uniwersalnych, niezawodnych i bezawaryjnych. Posiadają kanał wciągający, młocarnię, funkcję separacji ziarna oraz zarządzania słomą. Wszystkie modele charakteryzuje ponadto wysoka przepustowość i zwiększona moc silnika.

Modele Claas i ich cechy

• Claas LEXION: Modele LEXION 8900-7400 wyposażono w silnik o mocy od 408 KM do 790 KM. Resztki ziarna oddzielają dwa rotory, a zbiorniki ziarna osiągają pojemność od 10 do 18 tysięcy litrów. W kombajnie Claas LEXION operator ma do swojej dyspozycji system wspomagania CEMOS AUTOMATIC, który automatycznie sprawdza i kontroluje ustawienia i optymalizuje sposób pracy maszyny.
• Claas TRION: Sprawdzają się idealnie w przypadku tych pól, na których uprawia się kilka rodzajów różnych roślin. Przełączanie parametrów pomiędzy poszczególnymi z nich odbywa się w tej maszynie w szybki i niezwykle łatwy sposób.
  • TRION 700: Wyposażony w wydajną młocarnię APS HYBRID z wysoką wydajnością oddzielania. Oszczędny silnik ma moc do 435 KM. Maksymalna pojemność zbiornika ziarna wynosi 12 tysięcy litrów.
  • TRION 600/500: Podobnymi parametrami cechuje się kombajn zbożowy Claas TRION 600/500. Pojemność zbiorników ziarna jest taka sama, a wydajna młocarnia APS WALKER gwarantuje łagodne traktowanie słomy.
  • TRION MONTANA: Poleca się rolnikom w sytuacji, gdy gospodarstwo położone jest na stromym terenie. Radzi on sobie z pracą nawet na pagórkowatych terenach dzięki możliwości automatycznego wyrównania pochylenia bocznego i wyrównania wzdłużnego. Zastosowano w nim system AUTO SLOPE, który podczas jazdy pod górę zmniejsza liczbę obrotów dmuchawy, a podczas zjazdu - zwiększa je, co zwiększa przepustowość i zmniejsza straty ziarna na zboczu.
• Claas EVION: Oferuje inteligentną koncepcję obsługi i systemy udogodnień, szczególny komfort kabiny użytkownika oraz łatwość obsługi maszyny. Natychmiastowy odczyt parametrów i stanu maszyny oraz dodatkowych urządzeń, możliwy jest dzięki terminalowi CEMIS 700.

Urządzenia żniwne Claas

Claas wykorzystuje wiele technologii i systemów, które wpływają na to, ile pali kombajn tej marki.

• CERIO: Standardowy przyrząd żniwny, który można przystosować do pracy przy zbiorze ryżu.
• VARIO: Specjalista w zakresie zbioru zbóż i rzepaku. Ma zmienny stół, zapewniając optymalny przepływ materiału i wysoką wydajność całej maszyny.
• MAXFLEX: Elastyczny sprzęt umożliwiający bezstratny zbiór roślin rosnących stosunkowo nisko przy glebie. Blachy zgarniające ustawiane są od zewnątrz, a blacha przeciwodpryskowa dba o zmniejszenie strat ziarna.
• CORIO: Zrywacze do zbioru kukurydzy, wyróżniające się ograniczeniem straty kolb dzięki ergonomicznemu kształtowi kołpaków.
• SUNSPEED: Zrywacz do słonecznika, służący do zbioru samych kwiatostanów, bez konieczności zrywania łodyg.

Technologie obniżające spalanie w kombajnach Claas

• Dynamic Power: Automatycznie dopasowuje moc silnika do warunków pracy.
• Dynamic Cooling: Zmienny napęd wentylatora.
• APS Synflow: Ogranicza opory wewnętrzne przy przepływie masy roślinnej w czasie omłotu.
• Cemos Auto Performance: Zaawansowane rozwiązanie analizujące wiele czynników i dostosowujące do nich ustawienia kombajnu w czasie rzeczywistym.
• GPS Pilot Cemis: Systemy wspomagające precyzyjne rolnictwo.

Inne marki i ich rozwiązania

Na rynku dostępne są również kombajny zbożowe innych marek, które stosują własne rozwiązania mające na celu zmniejszenie zużycia paliwa i optymalizację pracy.

• New Holland:
  • Zarządzanie mocą silnika: Ogranicza spalanie paliwa przy jednoczesnym utrzymaniu wysokiej wydajności.
  • Technologia ECOBlue HI-eSCR: Zapewnia neutralizację spalin oddzieloną od silnika.
  • Systemy automatycznego sterowania IntelliSense i IntelliCruise: Ta druga technologia umożliwia maksymalizację wydajności poprzez automatyczne dostosowanie prędkości posuwu kombajnu. Z kolei IntelliSense zmniejsza zużycie paliwa dzięki najlepszemu dopasowaniu ustawień maszyny.
  • Technologia Opti-Clean: Optymalizuje proces usuwania zanieczyszczeń ze zbioru.
  • SmartTrax: Innowacyjny napęd gąsienicowy dostępny w wybranych modelach.
  • Koncepcja HarvestMotion: Oparta na zoptymalizowanych podzespołach silnika i układu przeniesienia napędu.
  • Technologia HarvestSmart: Pozwala osiągnąć optymalne wyniki przy minimalnym zapotrzebowaniu na energię, automatycznie zmieniając prędkość kombajnu w zależności od wydajności zbioru.
• John Deere:
  • System ActiveVision: Optymalizuje spalanie kombajnu poprzez automatyczne dostosowanie parametrów pracy.
  • Technologia AutoTrac: System automatycznego sterowania maszyną, który umożliwia precyzyjne utrzymanie linii zbioru.
  • Optymalizacja aerodynamiki: Sukcesywne minimalizowanie oporów powietrza w maszynach.
• Case IH:
  • Technologia Efficient Power: W silnikach i transmisji maszyn Case IH zapewnia jednoczesną redukcję emisji spalin i optymalizację wydajności paliwowej.
  • System AFS AccuGuide: Automatyczne sterowanie kombajnem, które zapewnia precyzyjne linie zbioru.
  • System AFS Harvest Command: Zaawansowane rozwiązanie do sterowania zbiorczego oparte na danych z czujników i kamer.
  • System AFS Harvest Tracker: Monitorowanie i zarządzanie danymi zbioru.

Bezpieczeństwo pracy z kombajnem zbożowym

Wielkimi krokami zbliżają się żniwa, okres wytężonych prac polowych. Naruszenie zasad bezpiecznej pracy może doprowadzić do tragedii. Kombajn może obsługiwać wyłącznie osoba posiadająca uprawnienia, zapoznana z instrukcją obsługi.

Przygotowanie do pracy i codzienna obsługa

Kombajn musi być sprawny technicznie, dlatego należy odpowiednio wcześnie przygotować go do żniw - wykonać przegląd przedsezonowy i wynikające z niego naprawy, a przed każdym przystąpieniem do pracy wykonać obsługę codzienną, zgodnie z instrukcją obsługi.

Każdorazowo przed uruchomieniem kombajnu zbożowego eksploatujący powinien dokonać oceny jego stanu technicznego oraz poprawności funkcjonowania układu hamulcowego i kierowniczego, a także zespołu jezdnego, instalacji rozruchowej i oświetleniowej. W czasie codziennego przeglądu maszyny użytkownik powinien zwrócić uwagę na prawidłowe zabezpieczenie elementów ruchomych kombajnu oraz stan techniczny osłon i sposób ich zamocowania.

Przed rozpoczęciem pracy operator powinien sprawdzić poprawność agregowania kombajnu z wózkiem przeznaczonym do transportu zespołu żniwnego oraz ocenić prawidłowość funkcjonowania instalacji oświetleniowej wózka. Istotnym jest także umieszczenie w uchwycie w tylnej części wózka trójkąta wyróżniającego dla pojazdów wolno poruszających się oraz sygnału świetlnego barwy żółtej nad kabiną operatora kombajnu.

Zasady bezpieczeństwa podczas transportu

Ważne jest, aby przed rozpoczęciem jazdy podzespoły kombajnu były prawidłowo zabezpieczone i znajdowały się w pozycji transportowej zgodnie z zaleceniami producenta. Podczas przejazdów po drogach publicznych stosować się do przepisów o ruchu drogowym i przepisów transportowych. W czasie przejazdu po drodze pedały obu hamulców powinny być na stałe sprzęgnięte. Zespół żniwny kombajnu musi być zamontowany na odpowiednio oświetlonym i oznakowanym wózku transportowym, a listwa nożowa osłonięta.

Dopuszczalne jest uczestniczenie w ruchu po drogach publicznych kombajnu o szerokości nieprzekraczającej 3,00 m. W przypadku gdy szerokość poruszającego się kombajnu przekracza 3,00 m, lecz nie przekracza 3,50 m możliwy jest jego przejazd po drogach publicznych, pod warunkiem uzyskania zezwolenia kategorii II na przejazd pojazdu nienormatywnego.

Bezpieczeństwo na polu

Po dojeździe na pole operator kombajnu powinien zwrócić uwagę na kierunek oraz nachylenie pola, a także występowanie przeszkód terenowych (np. słupy energetyczne, studzienki, głazy, miejsca podmokłe). Znaczącym niebezpieczeństwem dla zdrowia i życia operatora kombajnu występującym w czasie pracy jest zagrożenie porażenia prądem elektrycznym, przewrócenie się kombajnu, przejechanie lub przygniecenie podczas wykonywania manewrów, uderzenie elementami wyrzuconymi przez szarpacz słomy oraz zły stan techniczny kombajnu.

Środki ochrony indywidualnej

Operator kombajnu powinien używać odpowiedniego ubrania roboczego przylegającego do ciała, pozapinane, bez luźnych części, przystosowane do warunków atmosferycznych. Konieczne są rękawice ochronne, stosowane m.in. przy usuwaniu zanieczyszczeń; okulary ochronne; półmaska przeciwpyłowa oraz ochronnik słuchu.

Dodatkowe wyposażenie kombajnu

Kombajn musi być wyposażony m.in. w oświetlenie, sygnał dźwiękowy, lusterka zewnętrzne, kabinę lub daszek przeciwsłoneczny nad pomostem operatora, osłony mechanizmów napędowych, elementy ostrzegawcze (światło ostrzegawcze, tzw. kogut). Ponadto kombajn powinien być wyposażony w dwie gaśnice: jedną na pomoście, drugą z boku kombajnu: proszkową o masie co najmniej 6 kg przeznaczoną do gaszenia pożarów z grupy ABC (silnika i instalacji elektrycznych) oraz pianową do gaszenia pozostałych części kombajnu.

tags: #kombajn #zbozowy #wydatek #energetyczny