Popularne „Białoruśki” są maszynami doskonale znanymi w Polsce. Swego czasu powszechnie pracowały na budowach czy przy melioracji, a dziś częściej można je spotkać w charakterze ładowaczy obornika lub na własne potrzeby w gospodarstwach i na budowach. Mimo ich rozpoznawalności, mało kto wie, jak w rzeczywistości nazywały się te maszyny i na jakich ciągnikach powstawały białoruskie koparki.
Historia i pochodzenie „Białoruśek”
Koparki, a właściwie koparko-spycharki, które w „Informatorze Agromy” z 1979 roku widnieją pod nazwą PE-0,8B, powstawały w ZSRR na bazie ciągników MTZ i JUMZ. Wspomniana publikacja wymienia modele MTZ 5 LS, MTZ 5 MS, JuMZ 6M i JuMZ 6Ł. Historia białoruskich koparko-spycharek, a później koparko-ładowarek, jest długa i z czasem lista tych modeli się wydłużała.
Mińska Fabryka Traktorów (MTZ)
Ciągniki MTZ powstawały w Mińskiej Fabryce Traktorów, znanej do dziś z produkcji ciągników Belarus. Fabryka w Mińsku produkuje ciągniki od 1950 roku, a pierwsze modele zaprojektowane na miejscu powstały w 1953 roku. 18 czerwca 1949 roku z fabryki wyjechał pierwszy prototyp ciągnika własnej konstrukcji, a 14 października 1953 roku rozpoczęła się produkcja seryjna modelu MTZ 2, którego do 1958 roku wyprodukowano 100 tysięcy sztuk. Ciągnik MTZ 5, o mocy 45-48 KM, na bazie którego powstawały koparki, trafił do produkcji w 1956 roku.
Południowe Zakłady Budowy Maszyn (JUMZ)
JuMZ (lub YuMZ) to rosyjskojęzyczny skrót nazwy „Południowe Zakłady Budowy Maszyn im. Makarowa” w Dnieprze na terenie dzisiejszej Ukrainy. Początek gałęzi działalności związanej z ciągnikami dało rozpoczęcie w 1958 roku montażu ciągników MTZ 5 pod własną marką, jako JuMZ 6. Była to modyfikacja modelu MTZ 5, spokrewniona z jego następcą, MTZ 50, a przede wszystkim charakteryzująca się mocniejszym silnikiem generującym 65 koni mechanicznych. Do dziś JuMZ 6 jest uznawany w krajach dawnego ZSRR za jeden z prostszych i najbardziej niezawodnych ciągników, jakie powstały.
Nazewnictwo i wersje
W „Informatorze Agromy” koparko-spycharka znana jako „Białoruśka” widnieje jako PE-0,8B. Niektórzy natomiast z pewnością spotkali się z nazwą OE-2621 w wersji A i B - to jest wersja budowlana. W wersji rolniczej występowały też późniejsze PE-1,0 i PEF-1,0, różniące się przede wszystkim budową ramienia i większą kabiną, charakterystyczną również dla nowszych ciągników MTZ i JuMZ.
Koparko spycharka Białoruś JUMZ ! Po 20 latach oczekiwania u podnóży Bieszczad nadszedł jej czas !!!
Rozróżnienie wersji rolniczej i budowlanej
Charakterystyczną cechą pozwalającą na pierwszy rzut oka odróżnić wersję rolniczą od budowlanej jest zawieszona na ramieniu łyżka. W przypadku wersji rolniczej w oryginale był to zawsze podwójny czerpak, jak np. w cyklopie, natomiast wersje budowlane posiadały typowe łyżki do prac ziemnych.
Zastosowanie i budowa
Jak podaje „Informator Agromy” z 1979 roku, koparko-spycharki PE-0,8B powstały, by zmechanizować prace załadunkowe i rozładunkowe w rolnictwie i innych gałęziach gospodarki.
Koparko-spycharka składa się z następujących podstawowych elementów:
- ramy
- kolumny
- wysięgnika
- podnośnika
- wspornika
- osprzętu roboczego
- haka
- spychu czołowego
Koparko-spycharka obsługiwana jest przez traktorzystę-operatora. Kąt obrotu wysięgnika wynosi 280°.
Wartość koparko-spycharki PE-0,8B w 1979 roku
We wspomnianym „Informatorze Agromy” koparko-spycharka PE-0,8B wyceniona została na 425 tysięcy złotych. To dokładnie tyle, co Ursus 1201 i tylko o 9 tys. zł więcej, niż Ursus C385A z napędem na cztery koła.
Porównanie z cenami produktów rolnych (1979 r.)
Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, pszenica w 1979 r. była skupowana średnio po 5200 zł/t, żyto po około 4350 zł/t, jęczmień odpowiednio 5650 zł/t, a owies około 3850 zł/t. Ziemniaki sprzedawano wówczas za średnio 2450 zł/t, a buraki cukrowe 1150 zł/t. Żywiec wołowy skupowany był średnio po 31,30 zł/kg, cielęcy około 36,30 zł/kg, a wieprzowy średnio 44,90 zł/kg.
Dostępność i ogłoszenia
Mimo że „Białoruśki” niemal znikły już z krajobrazu polskiej wsi, wciąż można znaleźć ogłoszenia dotyczące tych maszyn. Przykładowe oferty obejmują:
- Sprzedaż pługa do koparki Białoruś.
- Koparko-Spycharka JUMZ (Białoruś) - maszyna na chodzie, cała w oryginale.
- Koparko-spycharka Białoruś - maszyna sprawna.
- Koparka budowlana Białoruś Jumz - stoi od dłuższego czasu.
- Sprzedaż koparki Białoruś ze względu na likwidację gospodarstwa.
- Łyżka do koparki Jumz Białoruś - solidna wąska łyżka do bardziej precyzyjnych robót.
- Sprzedaż pompy hydraulicznej koparki Białoruś, po regeneracji w stanie dobrym.
- Części do Białoruś, MTZ, pasujące do Białoruś ETC161 i 165 MTZ 80 i 82.