Korektor siły hamowania to element układu hamulcowego, znany ze starszych modeli samochodów oraz stosowany w motorsporcie. Jego głównym zadaniem jest odpowiednie rozłożenie siły hamowania między osiami pojazdu, co znacząco zwiększa skuteczność całego systemu hamulcowego.
Wyobraźmy sobie sytuację, w której ciśnienie w układzie hamulcowym jest jednolite dla wszystkich kół. Podczas gwałtownego hamowania, niezależnie od rozkładu masy na osie, hamulce działają z jednakową siłą na wszystkich kołach. Gdy podczas hamowania środek ciężkości przesuwa się do przodu, przednia oś jest dociążona, a tylna odciążona. W takim przypadku hamulce na odciążonej tylnej osi mogą się zablokować, tracąc swoją skuteczność, podczas gdy hamulce na dociążonej przedniej osi mogą okazać się niewystarczające do efektywnego zatrzymania pojazdu.
Aby zapobiec takim nierównościom i zapewnić optymalne hamowanie w zmiennych warunkach obciążenia, wprowadzono korektor siły hamowania.
Czym jest korektor siły hamowania?
Korektor siły hamowania budową przypomina zawór, który ma za zadanie regulować ciśnienie w układzie hamulcowym. Jego rolą jest zapewnienie właściwego rozdziału siły hamowania pomiędzy przednią a tylną osią pojazdu.
Jak działa korektor siły hamowania?
Najprostsze wersje korektorów działają na zasadzie regulacji ciśnienia płynu hamulcowego. Są one zazwyczaj montowane w okolicach pompy hamulcowej, na wężach hamulcowych.
Zasada działania
Korektor można porównać do zaworu, przez który przepływa płyn hamulcowy. Położenie tłoczka wewnątrz tego zaworu jest zależne od obciążenia samochodu, a konkretnie od nacisku na tylną oś. Niektóre modele korektorów posiadają dodatkowo dźwigienki połączone sprężynką z tylną osią pojazdu. Uniesienie tylnej osi powoduje naprężenie sprężyny, co z kolei wywołuje ruch dźwigienki sterującej tłoczkiem w korektorze siły hamowania. W ten sposób regulowane jest ciśnienie płynu hamulcowego dopływającego do hamulców tylnej osi.
Typy korektorów siły hamowania
Korektory siły hamowania można podzielić na trzy główne grupy:
- Korektory sterowane ciśnieniem w przewodach hamulcowych.
- Korektory sterowane opóźnieniem (bezwładnościowe).
- Korektory sterowane obciążeniem osi.
Korektory sterowane ciśnieniem
Ten typ korektora zapobiega nadmiernemu wzrostowi ciśnienia w określonych przewodach hamulcowych lub stale modyfikuje stosunek ciśnień między przednią a tylną osią. Korektor reaguje na nagły wzrost ciśnienia płynu i reguluje je, aby zapewnić odpowiednią siłę hamowania na obu osiach.
Korektory sterowane opóźnieniem (bezwładnościowe)
Te korektory dokonują rozdziału siły hamowania w zależności od intensywności hamowania. Jeśli koła tylnej osi zaczynają tracić przyczepność i grozi im zablokowanie, korektor zmniejsza siłę ich hamowania.
Korektory sterowane obciążeniem osi
Zasada działania tych korektorów uwzględnia zmiany nacisków na osie pojazdu. Są one zazwyczaj umieszczane w tylnej części pojazdu, w pobliżu osi. Ten typ znalazł zastosowanie w popularnych samochodach osobowych, gdzie możliwe są znaczne zmiany położenia nadwozia względem osi.
Korektor siły hamowania a system ABS
Korektor siły hamowania był rozwiązaniem stosowanym w czasach, gdy samochody nie były wyposażone w system ABS. Jego rolą było dostosowanie ciśnienia w układzie hamulcowym do obciążenia danej osi. Po upowszechnieniu się systemów ABS, jego funkcję zaczął pełnić elektroniczny system EBD (Electronic Brakeforce Distribution), który również odpowiada za rozdzielanie siły hamowania, ale już na poziomie poszczególnych osi i kół, z większą precyzją.
Diagnostyka i utrzymanie korektora siły hamowania
Diagnozowanie uszkodzeń regulatorów siły hamowania odbywa się zazwyczaj za pomocą trzech metod:
- Pomiar ciśnień w układzie hamulcowym.
- Badanie na stanowisku rolkowym z pomiarem siły hamowania.
- Badania trakcyjne (próba drogowa).
Jak zdiagnozować problemy z korektorem siły hamowania?
Awaria korektora siły hamowania bywa trudna do zdiagnozowania. Typowe objawy to nierównomierne hamowanie, drgania podczas wytracania prędkości, a nawet blokowanie kół. Aby sprawdzić, czy winowajcą jest korektor, wykonuje się następujące testy:
Pomiary ciśnień
Polega na porównaniu ciśnień w obwodzie hamulcowym kół przednich i tylnych za pomocą manometru podłączonego do zaworów odpowietrzających układu hamulcowego. Prawidłowe wartości ciśnień i ich wzajemne zależności są podawane przez producenta danego modelu samochodu.
Na stanowisku rolkowym do pomiaru sił hamowania
Kontrola pracy korektora na stanowisku rolkowym opiera się na pomiarze sił hamowania na kołach poszczególnych osi przy ustalonych wartościach nacisku na pedał hamulca. Oblicza się stosunek sumy sił hamowania kół osi przedniej do sumy sił hamowania kół osi tylnej dla różnych nacisków na pedał hamulca. W celu uwzględnienia przechyłów nadwozia, pomiar powinien być przeprowadzony również dla różnych obciążeń tylnej osi samochodu. Na stanowisku rolkowym można skontrolować działanie korektorów sterowanych zmianami ciśnienia lub obciążenia.
Badania trakcyjne
Jest to badanie przeprowadzane podczas jazdy pojazdu.
Wymiana i konserwacja korektora siły hamowania
Sama wymiana korektora siły hamowania jest zazwyczaj prostą czynnością. Należy jednak pamiętać, że wiąże się ona z rozszczelnieniem układu hamulcowego, który po wymianie musi zostać ponownie odpowietrzony.
Korektor siły hamowania w praktyce
Poza samochodami osobowymi, korektor siły hamowania znajduje zastosowanie w samochodach ciężarowych, naczepach i przyczepach. W tych przypadkach jego głównym zadaniem jest utrzymanie odpowiedniego stosunku siły hamowania między pojazdem ciągnącym a przyczepą lub naczepą.
Korektory siły hamowania z możliwością regulacji są również wykorzystywane w samochodach sportowych. Pozwalają one na dostosowanie siły hamowania poszczególnych osi w zależności od rodzaju nawierzchni, preferencji kierowcy, ukształtowania toru i stylu jazdy. W niektórych modelach, jak na przykład Mitsubishi Lancer, regulowany korektor siły hamowania był montowany fabrycznie.
Korektor siły hamowania a bezpieczeństwo jazdy
Sprawne działanie układu hamulcowego ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa jazdy. Hamulce muszą działać nie tylko podczas normalnej eksploatacji, ale także poprawnie funkcjonować w sytuacjach awaryjnych.
Hamowanie jest czynnością niezbędną podczas prowadzenia pojazdu, zarówno w codziennym ruchu drogowym, jak i na torze wyścigowym. Układ hamulcowy stanowi fundament solidnie skonstruowanego pojazdu. Urządzeniem umożliwiającym właściwy rozkład siły hamowania na przednią i tylną oś w samochodach rajdowych jest właśnie korektor siły hamowania. Do całkowitego zablokowania dopływu płynu hamulcowego do zacisków służy system Line Lock. Na rynku dostępne są korektory siły hamowania oraz Line Locki renomowanych producentów, takich jak AP Racing, Tilton, RRS, OBP i QSP.
Problem z hamulcem w koparko-ładowarce JCB 3CX
W przypadku koparko-ładowarki JCB 3CX zaobserwowano problem z blokującym się lewym tylnym hamulcem po pewnym czasie od uruchomienia. Pedał lewego hamulca staje się bardzo twardy. Podczas odpowietrzania z lewej pompki płyn wypływa pod bardzo dużym ciśnieniem, w przeciwieństwie do prawej pompki, z której płyn płynie normalnym strumieniem. Po odstawieniu maszyny na około godzinę, hamulec sam się odpowietrza i można kontynuować jazdę. Problem pojawia się nieregularnie - czasem maszyna może jeździć godzinami bez zakłóceń, a czasem hamulec blokuje się po kilku minutach.
W ubiegłym roku wymieniono tarczki i klocki hamulcowe w moście przez serwis JCB, co sugeruje, że układ hamulcowy w moście jest w dobrym stanie. Serwis JCB sugeruje awarię pompek hamulcowych. Inne opinie wskazują na możliwość niesprawnej pompki hamulcowej wynikającej z zalania układu samochodowym płynem hamulcowym, co mogło zniszczyć pompki. W tym przypadku objawy były podobne: najpierw blokował się prawy hamulec, a potem oba, a po poluzowaniu rurki na moście maszyna jechała bez oporów. Zdarza się również sugestia, że zapowietrzający się układ hamulcowy nie powinien blokować żadnej ze stron.
Bardziej prawdopodobną przyczyną może być źle wyregulowane cięgło pompki hamulcowej, powodujące ciągłe, niewielkie obciążenie lewej pompki. Prowadzi to do "puchnięcia" hamulców i unieruchomienia maszyny.
Pojawiła się również hipoteza o uszkodzeniu serwa hamulcowego. Serwo ułatwia hamowanie, zmniejszając siłę potrzebną do naciśnięcia pedału. W przypadku jego awarii pedał hamulca staje się twardy, a hamulce łapią dopiero po silnym nacisku. Uszkodzona pompka hamulcowa natomiast charakteryzuje się tym, że uszczelnienia nie trzymają płynu, co powoduje, że pedał wpada w podłogę.
W kontekście opisanego problemu, gdzie hamulce blokują się do momentu rozgrzania maszyny, przyczyna prawdopodobnie nie leży w samym moście ani w drodze od hamulca do mostu, zwłaszcza że w tej maszynie nie występuje typowy korektor siły hamowania. Kwestia serwa w tym przypadku jest dyskusyjna, ponieważ jego uszkodzenie zazwyczaj objawia się koniecznością użycia większej siły do hamowania, a nie blokowaniem hamulców.