Tworzenie własnej kosiarki 4x4 to ambitne przedsięwzięcie, które wymaga przemyślanego projektu, doboru odpowiednich komponentów i sprostania licznym wyzwaniom konstrukcyjnym. Pasjonaci majsterkowania często decydują się na budowę takich maszyn, aby sprostać specyficznym potrzebom, takim jak koszenie na dużych, nierównych terenach, transport ciężkich przyczep czy inne prace ogrodowe i rekultywacyjne. Dyskusje na forach internetowych pokazują bogactwo pomysłów i rozwiązań technicznych, od silników Fiata 126p po jednostki z Forda Transita, ze skrzyniami biegów z Żuka, Poloneza czy UAZ-a.
Koncepcje i zastosowania maszyn własnej konstrukcji
Wielu użytkowników planuje budowę traktorka/kosiarki z myślą o konkretnych zastosowaniach. Na przykład, jeden z użytkowników zamierza stworzyć maszynę z silnikiem 2.5D z Forda Transita, wykorzystując skrzynię biegów z Poloneza i dyferencjał z BMW. Ten traktorek ma służyć do koszenia na działce o powierzchni ponad 1 ha oraz do transportu cięższych przyczep. Inne projekty obejmują małe traktorki do prac ogrodowych, napędzane silnikami Punto, z mostem Isuzu i systemem hydraulicznym.
Przedstawiono również konstrukcje dwóch własnych traktorków, z których jeden ma szerokość 90 cm i jest przeznaczony do pracy między szpalerami winorośli, z autorską ramą i wachliwym przodem bez resorowania. Inny projekt dotyczy traktorka SAM napędzanego silnikiem Fiata 126p o pojemności 600 cm³, wykorzystywanego od 5 lat do prac rekultywacyjnych działki.
Wybór komponentów napędowych i układu 4x4
Kluczowym elementem w budowie kosiarki 4x4 jest odpowiedni dobór silnika, skrzyni biegów i mostów. Dyskusja dotyczy budowy samodzielnego traktorka z silnikiem 1.6D Forda, wykorzystującego skrzynię biegów od UAZ-a, most jezdny (środek) od Żuka oraz zwolnice z traktorka jednoosiowego typu Dzik. Inny przykład to budowa traktorka samobieżnego (SAM) opartego na silniku Fiata 126p połączonym ze skrzynią biegów z Żuka.
Mosty i prześwit
Użytkownicy zwracają uwagę na konstrukcję mostów. Mosty portalowe zapewniają super prześwit, co jest korzystne w trudnym terenie. Jednakże, niektórzy zauważyli, że maglownica (układ kierowniczy) bywa umieszczona nisko, co wymaga poprawy. W kontekście budowy, wspomniano, że most bywa osadzony do góry nogami, a drążki są od spodu. Jeśli zwolnica ma tylko dwa koła zębate, zmienia kierunek obrotów, co należy uwzględnić w projekcie. Podkreślono, że zwolnice o przełożeniu 1:1 są budowane właśnie po to, aby podnieść oś ponad oś kół, więc odwracanie mostu nie zawsze jest konieczne.
Uciąg i dociążenie
Uciąg zależy w dużej mierze od masy ciągnika. Zbyt lekka konstrukcja będzie zrywać przyczepność, nawet pomimo napędu na 4 osie. Dlatego ważne jest odpowiednie dociążenie maszyny, aby zapewnić efektywną pracę, zwłaszcza przy koszeniu czy ciągnięciu przyczep.
System koszący - projekt i wykonanie
Projektowanie systemu koszącego jest jednym z najważniejszych aspektów budowy kosiarki. Użytkownik z ciągnikiem TZ4K planuje zbudować samodzielną kosiarkę o szerokości roboczej 110-120 cm z dwoma nożami, adaptując elementy ze zwykłej kosiarki spalinowej.
Rodzaje noży i synchronizacja
Kluczowe pytania dotyczą synchronizacji noży oraz efektywnego wyrzutu skoszonej trawy do kosza. Sugeruje się, aby noże były ustawione na skos w stosunku do kierunku jazdy, tak aby ich ślady (okręgi zataczane) trochę na siebie zachodziły (około 2 cm), co poprawi efektywność koszenia i pozwoli na „mijanie się” ostrzy bez kolizji. Jest to ważne, ponieważ w kosiarkach dyskowych, czyli popularnych rotacyjnych podwieszanych na TUZ, dyski wirują w przeciwne strony, a nożyki chodzą naprzemiennie, żeby nie uderzał jeden w drugi.
Zamiast tradycyjnych noży ze zwykłej kosiarki, zaleca się wycięcie tarcz z blachy o grubości powyżej 5 mm i zastosowanie ruchomych nożyków z kosiarki rotacyjnej. Każde uderzenie nożem o przeszkodę, np. kamień, może spowodować jego zgięcie, a bezwładność traktorka sprawi, że nie zatrzyma się on natychmiast jak kosiarka pchana. Dyskowa konstrukcja może rozwiązać ten problem. W ciągniczku z silnikiem Isuzu i zapasem mocy (ok. 13 KM na sam wałek) dwa dyski o średnicy ok. 60 cm powinny dać radę, nawet przy ciasnych obudowach.
Przy zastosowaniu śmigieł (wyprofilowanych ostrzy do cięcia i wyrzucania trawy) należy przemyśleć rozwiązanie konstrukcji napędu zapewniające mijanie się ostrzy (pasek zębaty, przekładnia zębata), bądź też rozsunąć je tak, aby nie zachodziły na siebie. W dodatku trzeba je obudować osłonami zapewniającymi wyrzucanie ściętej trawy w odpowiednim kierunku. Warto podpatrzeć rozwiązania stosowane w kosiarkach samobieżnych, tzw. „traktorkach-kosiarkach”.
Wyrzut trawy
Problemem może być wyrzut skoszonej trawy do zbiornika. Aby wyrzut działał dobrze, musi być "ciasno" między obudową a nożami. Jednocześnie, aby kosiarka dobrze kosiła wysoką trawę i chwasty, nie potrzebując dużej mocy, potrzebuje "luzu" między obudową a nożami, a przede wszystkim nad nożami, by nie zaginała wysokich roślin zbyt mocno i noże nie cięły kilka razy tego samego. Trochę trzeba pokombinować z konstrukcją prowadnic powietrza z trawą.
Rozważano również zastosowanie jednego dysku o średnicy 120 cm. Przy kosiarkach bijakowych (młotkowych) budowa jest o wiele prostsza, a działanie lepsze, choć łańcuch bywa głośny. Można też rozważyć pasek zębaty.
Obroty i przekładnie
Zastanawiając się nad kosiarką do wysokiej trawy (koszenie łąki 2-3 razy w roku), planuje się szeroką kosiarkę z jednym dużym nożem. Ważne jest ustalenie odpowiednich obrotów. Na wałku WOM przy czwartym biegu osiąga się maksymalne obroty, jednak kosiarka międzyosiowa, używająca wałka napędzającego z 2000 obr./min, wymaga innej konfiguracji. Przekładnia 1:2, gdzie śmigło ma około 1000 obr./min na pierwszym biegu WOM, daje jakość koszenia określaną jako „taka sobie” i duże obciążenie dla traktorka. Dobór odpowiedniej przekładni kątowej może rozwiązać problem obrotów.
Wyzwania konstrukcyjne i usprawnienia
Podczas budowy kosiarki 4x4 własnej roboty pojawia się szereg wyzwań, które wymagają innowacyjnych rozwiązań.
Wałek Odbioru Mocy (WOM) i hydraulika
Brak WOM jest często wymieniany jako czynnik dyskwalifikujący sprzęt do powszechniejszego użycia, ponieważ wszechstronność małych ciągniczków (np. Kubota/Yanmar) polega właśnie na wyprowadzonym odbiorze mocy z przodu, z tyłu, itp. Niemniej jednak, WOM można wykonać hydraulicznie, co jest skutecznym patentem. Taki system wymaga sporej wydajności pompy, aby wszystko wydajnie chodziło, ponieważ hydromotor potrzebuje dużego przepływu oleju i ciśnienia, a także odpowiedniego rozdzielacza do sterowania. W planach niektórych konstruktorów jest też mała koparka, co siłą rzeczy wymusi montaż dodatkowej hydrauliki napędzanej bezpośrednio.
Z drugiej strony, niektórzy użytkownicy twierdzą, że WOM nie jest zawsze niezbędny. Pług, brony, kultywator, przyczepa, beczka nie potrzebują WOM-u, a wszystko zależy od zastosowania maszyny. Jednak do kosiarki czy glebogryzarki WOM jest bardzo przydatny.
Kosiarka GEO DM120 z traktorkiem Iseki TU155D. Za szybkie biegi do koszenia. www.akant-ogrody.pl
Układ kierowniczy
Wąsy od zwrotnic bywają obcinane i dorabiane są nowe, a siłownik jest następnie montowany. To świadczy o modyfikacjach układu kierowniczego w celu dostosowania go do specyficznych potrzeb konstrukcji.
Wytrzymałość agregatu tnącego
Warto zwrócić uwagę na wytrzymałość agregatu tnącego, zwłaszcza jeśli jest on adaptowany z traktorka-kosiarki. W oryginalnych kosiarkach do traktorków ogrodniczych górna pokrywa agregatu jest płaska, natomiast w niektórych kosiarkach i traktorkach agregat tnący ma wypukłe przetłoczenie na obwodzie górnej obudowy w środkowej części noża. Ta różnica może wpływać na przepływ trawy i wytrzymałość konstrukcji.
Praktyczne porady i doświadczenia
Do koszenia terenu o spadku nawet 30%, gdzie kosa mechaniczna jest zbyt czasochłonna, poszukuje się rozwiązania do pchania. Myślano nad kosiarką z silnika z WSK 125, z napędem noża na pasku, aby dodatkowo zmontować napęd. Ważne jest, aby określić, co wchodzi w skład takiego kompletnego napędu. Użytkownicy polecają także zastanowić się nad kosiarką wrzecionową, choć ostrzenie wrzeciona bywa wyzwaniem.
Do koszenia trawników o powierzchni około 0.8 ha, koszonych raz na dwa tygodnie, należy wpierw ustalić podstawowe założenia, najlepiej wzorując się na oryginalnych rozwiązaniach. Kosiarki na płozach z dwoma kółkami wleczonymi pozwalają na koszenie na nierównościach, unosząc środek kosiarki i zapobiegając darciu ziemi. Dodatkowo, możliwość przesunięcia kosiarki w bok względem kół o około 25 cm w każdą stronę umożliwia koszenie nad obniżeniem terenu (np. rowem).
Okres zimowy to czas na konserwację. Po dwóch sezonach użytkowania kosiarki (np. KR 120 Selltech) należy sprawdzić poziom oleju w przekładni, ponieważ może pojawić się emulsja wodno-olejowa, co sygnalizuje konieczność wymiany oleju.