Krój tarczowy to dodatkowy element roboczy pługa, montowany przed korpusem płużnym, służący do pionowego odcinania skiby od calizny. Jego głównym zadaniem jest ułatwienie pracy odkładnicy poprzez odciążenie jej krawędzi tnącej. Kroje tarczowe są elementami montowanymi na jednym ramieniu, co pozwala na ich bezproblemową regulację.
Zadaniem krojów jest odcięcie skiby od ścianki bruzdowej i odciążenie krawędzi piersi odkładnicy. Gładka, nieposzarpana ścianka bruzdowa sprzyja utrzymaniu stałej szerokości roboczej oraz czystego dna bruzdy. Szczególne znaczenie ma czyste, niezasypane dno bruzdy, gdyż dzięki niemu mniejszy jest poślizg prawych kół ciągnika.
Rodzaje krojów tarczowych
Wśród krojów tarczowych do pługa wyodrębniamy dwa podstawowe rodzaje, różniące się budową krawędzi tarczy:
Krój tarczowy gładki
Wyróżnia się gładką powierzchnią, która umożliwia równomierne przecinanie gleby. Zapewnia on mniejsze opory toczenia i dobrze sprawdza się na lżejszych glebach. Jest też mniej podatny na zapychanie się na glebach o niskiej zawartości resztek roślinnych.
Krój tarczowy karbowany (zębaty)
Jego znakiem rozpoznawczym jest karbowana (zębata) krawędź, która jest w stanie lepiej wgryźć się w glebę. Skutecznie przecina grudki ziemi oraz duże ilości resztek roślinnych, lepiej radząc sobie w trudnych warunkach, np. w przypadku mokrej gleby czy tej z dużą ilością resztek roślinnych.
Najczęściej stosowane są kroje tarczowe gładkie lub zębate. Czasami spotyka się również kroje nożowe, ale tylko w pługach przeznaczonych do bardzo głębokiej orki, gdy krój tarczowy pracowałby zbyt płytko. Jako alternatywa dla krojów talerzowych, coraz częściej stosowane są tańsze kroje nożowe o specjalnym kształcie, mocowane w dolnej części korpusu. Mogą być one jednak używane jedynie w pługach, gdzie stosowane są lemiesze z wymiennymi, dwustronnymi dłutami.
Budowa i materiały kroju tarczowego
Krój tarczowy składa się z kilku kluczowych elementów: tarczy, osi, ramienia, odpowiednio ukształtowanego trzonka oraz uchwytu. Tarcza kroju wykonana jest najczęściej ze stali węglanowo-manganowej, co zapewnia jej wytrzymałość. Ważne jest, aby komponenty te były wykonane z materiałów odpornych na zużycie, co zmniejsza ryzyko uszkodzeń i konieczność częstej wymiany.
Kluczowe funkcje kroju tarczowego
Precyzyjnie zaprojektowany krój tarczowy do pługa odgrywa ważną rolę w efektywnej pracy tego urządzenia rolniczego, wpływając również na trwałość pługów. Główne zadania kroju tarczowego do pługa to:
- Odcinanie skiby - krój tarczowy skutecznie przecina glebę przed lemieszem, dzięki czemu łatwiej jest oddzielać skibę, a tym samym zapewniać równą orkę.
- Zmniejszanie oporów orki - wstępne przecięcie ziemi sprawia, że pług ma łatwiejsze zadanie, dzięki czemu zużywa się mniejszą ilość paliwa, a obciążenie ciągnika jest mniejsze.
- Zapobieganie zapychaniu - ma to duże znaczenie zwłaszcza przy orce na glebach z dużą liczbą resztek roślinnych; krój w takiej sytuacji pomaga uniknąć zapychania się pługa.
- Poprawa jakości orki - krój tarczowy sprawia, że skiby są równiej odkładane, dzięki czemu przeprowadzanie późniejszych zabiegów uprawowych jest łatwiejsze.
W większości przypadków krój pługa wykorzystuje się przy orce głębokiej oraz na glebach ciężkich bądź silnie zachwaszczonych. W pługu wieloskibowym krój jest przeważnie instalowany przed ostatnim korpusem.
Cykl Adekwatny w filmie/Wrota Europy (1999), reż Jerzy Wójcik
Montaż i regulacja kroju tarczowego
Montaż i prawidłowe ustawienie kroju tarczowego jest kluczowe dla skuteczności pracy i trwałości sprzętu. Istnieją różne aspekty regulacji, które należy uwzględnić.
Rodzaje mocowań i zabezpieczenia
Można wyróżnić dwa rodzaje mocowań krojów tarczowych: sztywne oraz sprężynowe. Na gleby kamieniste lub bardzo ciężkie zaleca się stosowanie mocowań sprężynowych. Mają one na celu ochronę krojów przed uszkodzeniem - w przypadku natrafienia na przeszkodę, krój odchyla się ku tyłowi, a następnie wraca do położenia roboczego. Mocowanie sprężynowe sprawia też, by kroje nie działały jak koło podporowe, przenosząc ciężar pługa, co mogłoby uniemożliwić utrzymanie poprawnej głębokości. Regulację krojów z zabezpieczeniem bezpiecznikowym wykonuje się, zmieniając położenie ramienia kroju, często za pomocą otworów w ramieniu i obejmie (np. w pługach IBIS).
Ustawienie boczne i głębokość pracy
Kroje należy ustawić tak, aby zapewniać czyste cięcie. Boczny odstęp pomiędzy odkładnicą a krojem powinien wynosić od 10 do 20 mm. Całość reguluje się po uprzednim zluzowaniu jarzma oraz obróceniu trzonu kroju. Krój ustawiony jest w płaszczyźnie pionowej pod określonym kątem, a jego ostrze działa jako klin rozcinający glebę.
Aby krój pracował prawidłowo, powierzchnia jego tarczy powinna leżeć w płaszczyźnie oddalonej o 1-1,5 cm od krawędzi piersi odkładnicy, a oś kroju powinna być umieszczona około 3-4 cm nad powierzchnią pola. Po ustawieniu trzonu kroju, należy dostosować wychylenie tarczy na boki, korzystając ze śruby dociskowej oraz pierścienia oporowego (taki sposób regulacji stosowany jest np. w popularnych Ibisach).
W kontekście regulacji głębokości, krojów tarczowych nie należy nigdy ustawiać na głębokość przekraczającą jedną trzecią ich średnicy, aby utrzymać korzystny kąt cięcia w stosunku do powierzchni. Regulację głębokości powinno się przeprowadzać poprzez ustawianie ramienia redlicy w różnych pozycjach. Dotyczy to zarówno sztywnych, jak i sprężynowych krojów tarczowych. Należy również sprawdzić, czy wszystkie kroje pługa są ustawione na tę samą głębokość i są zlokalizowane w takiej samej odległości od płaszczyzny płozy, która opiera się o ściankę bruzdową.
Podczas montażu wspornik kroju należy zamocować na ramie pługa, upewniając się, że jest on odpowiednio założony. Na początku nie należy dokręcać śrub zbyt mocno, co umożliwi precyzyjną regulację przed finalnym dokręceniem. W przypadku krojów talerzowych, należy sprawdzić, czy łożyska są odpowiednio nasmarowane i nie występują w nich luzy.
Optymalny wybór i dopasowanie kroju
Wybór odpowiedniego kroju tarczowego do pługa ma istotne znaczenie dla efektywności pracy w polu. Pozwala to na lepsze przystosowanie się do warunków glebowych oraz rodzaju upraw, co przekłada się na oszczędność energii i czasu.
Wpływ warunków glebowych i rodzaju upraw
Różne warunki glebowe wpływają na efektywność działania kroju. W przypadku gleb ciężkich, o dużej zawartości gliny, zaleca się stosowanie krojów o większej średnicy i mniejszym kącie natarcia. Takie rozwiązanie pozwala na lepsze przerywanie struktury gleby oraz unikanie zapychania się narzędzia. Natomiast w lekkich, piaszczystych glebach sprawdzą się mniejsze tarcze o większym kącie natarcia, które umożliwiają precyzyjne cięcie i minimalizują straty materiału organicznego.
Przy wyborze należy również uwzględnić rodzaj upraw oraz głębokość pracy. Warto skonsultować się z ekspertami lub producentami maszyn, aby dobrać odpowiedni krój do indywidualnych potrzeb gospodarstwa.
Znaczenie jakości materiałów
Wybierając kroje tarczowe do pługa, warto zwrócić uwagę na aspekty techniczne i materiałowe. Jakość użytych materiałów oraz ich trwałość mają istotne znaczenie dla wydajności pracy. Wysokiej jakości stal odporna na zużycie zapewni dłuższe okresy eksploatacji bez konieczności wymiany. Odpowiednie właściwości materiału mogą wpływać na efektywność obróbki gleby, co przekłada się na lepsze wyniki upraw. Zrozumienie tych elementów pozwoli dokonać świadomego wyboru, który spełni oczekiwania zarówno pod względem wydajności, jak i trwałości.