Idea doposażenia ciągników rolniczych w dodatkowe narzędzia sięga czasów pierwszych traktorów. Z biegiem lat, gdy do dyspozycji konstruktorów były coraz to nowsze przyrządy i wynalazki - między innymi siłowniki hydrauliczne - zaczęto budować traktory o przeznaczeniu wykraczającym poza zastosowania w rolnictwie.
NUJN - geneza i zastosowanie na Zetorze 25
U naszych południowych sąsiadów narodził się pomysł zamontowania na popularnym, także w Polsce, Zetorze 25 ładowacza hydraulicznego. Umożliwiał on zmechanizowanie wielu prac załadunkowych w gospodarstwach. Zasadniczo konstruowano go z myślą o załadunku obornika, ale po dobraniu odpowiedniego chwytaka, był bardzo pomocny np. przy ładowaniu wszelkich materiałów sypkich lub okopowych. Ładowacz ten posiadał bardzo wiele różnych rodzajów chwytaków, a także hak do podnoszenia np. elementów konstrukcyjnych podczas budowy zabudowy gospodarskiej czy ładowania ciężkich przedmiotów.
Zasada działania i budowa NUJN
Ruchy robocze ładowacza NUJN są zależne od wydatku i ciśnienia wytwarzanego przez pompę, którą nasadza się na wał przekaźnika oraz przykręca podstawę pompy do obudowy podnośnika. Za oczyszczanie oleju krążącego w układzie hydraulicznym odpowiada szczelinowy filtr tarczowy, który posiada na zewnątrz rękojeść. Po każdych dwóch godzinach pracy powinno się ją kilkakrotnie przekręcić, aby oczyścić filtr.
W zbiorniku oleju hydraulicznego o pojemności 60 litrów, umocowana była rura, tworząca trzon ładowacza. W rurze tej, osadzono obrotowo kolumnę, która w dolnej części posiadała koło zębate współpracujące z listwą zębatą znajdującą się na tłoczysku poziomego siłownika hydraulicznego. Tłoczysko to było wspólne dla dwóch cylindrów i dwóch tłoków, które pracując zależnie od doprowadzania pod ciśnieniem oleju powodowały obrót kolumny w prawo lub w lewo. Do górnego zaś końca kolumny przymocowany był zawiasowo wysięgnik.
Długość wysięgnika zmienia się przy pomocy siłownika hydraulicznego dwustronnego działania. Koniec tłoczyska tego siłownika jest ukształtowany w postaci widełek do zawiasowego umocowania chwytaka lub innej części roboczej. Nachylenie wysięgnika jest powodowane przez dwa siłowniki hydrauliczne dwustronnego działania. Istnieje możliwość zmiany punktu umocowania zawiasowego końców tłoczysk tych siłowników: górny do uzyskania dużej wysokości podnoszenia ładunku i dolny umożliwiający znaczne zagłębienie w ziemi części roboczej, np. łyżki.
Stateczność poprzeczną ciągnika z ładowaczem zapewniały boczne podpory sterowane również hydraulicznie. Aby poprawić stateczność podłużną, zdejmowano obciążniki z kół tylnych Zetora i mocowano je do przedniego wspornika ładowacza.
Montaż NUJN na Zetorze 25
Ładowacz przystosowany jest do zabudowy na ciągnikach Zetor 25K oraz 25A, wyposażonych w podnośniki hydrauliczne. Przygotowanie Zetora do zamontowania NUJNa obejmuje następujące kroki:
- Obróć ręcznie wysięgnik o 180 stopni. W tym celu trzeba przestawić dźwignię lewego rozdzielacza w prawo i w stronę ładowacza, a potem podeprzeć ładowacz w ten sposób, aby oparł się mocno o podłoże.
- Załóż górne cięgło odciążające przy pomocy sworznia. Sworzeń fi 26 x 140 z otworem na zawleczkę zabezpiecz podkładką fi 28 i zawleczką fi 8 x 40.
- Cofnij ciągnikiem w ten sposób, aby rama ładowacza znalazła się między jego tylnymi kołami.
- Wykręć 6 śrub M12 z pionowych boków kołnierza, łączącego obudowę sprzęgła ze skrzynią przekładniową.
- Po podniesieniu ramy ładowacza na odpowiednią wysokość przy pomocy podnośnika łańcuchowego lub lewarka, przymocuj ją do tylnej osi ciągnika dwiema śrubami M20 oraz do kołnierza skrzyni przekładniowej.
- Jednocześnie załóż na piastę pompy olejowej na wał przekaźnika, a wspornik pompy przykręć do obudowy podnośnika. Należy uważać, aby przewód ssący pompy nie był za bardzo wygięty.
- Kolejno należy przykręcić do ciągnika przedni wspornik wraz z podpórką na chwytak, a na wspornik założyć obciążniki zdjęte z tylnych kół.
Zetor tak przygotowany jest gotowy do montażu ładowacza.
Problemy eksploatacyjne i modernizacje NUJN
NUJNy zawieszone na Zetorach 25 to prawdziwe unikaty i trudno powiedzieć, czy zachował się w Polsce chociaż jeden egzemplarz. Dziś częściej spotykaną wersją tego czechosłowackiego ładowacza jest NuJZ 100 na jednoosiowym podwoziu.
Naprawa siłownika
Typowym problemem w starych ładowaczach NUJN jest przepuszczanie oleju przez główny siłownik, ten co wypycha/wciąga chwytak. Rozbiórka i wymiana uszczelniaczy jest możliwa.
Aby rozłożyć siłownik i wymienić uszczelniacze:
- Odkręć trzy przewody hydrauliki na szczycie ładowacza.
- Odkręć sześć śrub (prawdopodobnie 8mm) - wtedy wychodzi całe wnętrze siłownika wysuwu.
- Dla ułatwienia zdemontuj łyżkę.
- Po wyciągnięciu elementów widoczny będzie uszczelniacz, który należy wymienić.
W przypadku wżerów na siłowniku zaleca się jego regenerację, obejmującą wymianę uszczelniaczy i ewentualnie nową rurę siłownika.
Modernizacje siłownika wysuwu
Pojawiły się pomysły na przerobienie siłownika wysuwu ramienia tak, aby był zamontowany na zewnątrz, pod główną rurą. Taka modyfikacja wymaga jednak rozwiązania problemu podłączenia do standardowej hydrauliki. W ładowaczu na szczycie ramienia wchodzą trzy przewody hydrauliczne sterujące czterema funkcjami: otwieraniem i zamykaniem łyżki, a także wysuwem i wsuwem ramienia. Jeśli siłownik zostanie zamontowany na zewnątrz, będzie trzeba doprowadzić mu olej do wypchnięcia, jak i do cofnięcia. Może to wymagać zmiany rozdzielacza, np. na dwusekcyjny od Cyklopa, co bywa problematyczne ze względu na sterowanie czterema funkcjami za pomocą trzech węży.
Stateczność i stabilność
Podstawową wadą ładowaczy NUJN jest ich niestabilność, jeśli łapy podporowe są źle ustawione. W przypadku ładowania ciężkich materiałów, takich jak piach, ładowacz potrafi się przewrócić. Przecieki z łap podporowych również były często zgłaszanym problemem.
TRANSPORT PASZY / NAPRAWA CYKLOPA "NUJN 100"
Ładowacze UNHZ - następcy i ich charakterystyka
Ładowacze UNHZ (w tym UNHZ-500 i UNHZ-750) są uznawane za znacznie lepsze od polskich Cyklopów przez wielu użytkowników. UNHZ-750 miał większy udźwig, wg instrukcji wynosi on 750 kg, choć użytkownicy zgłaszają, że jest w stanie podnieść znacznie więcej.
Zalety i wady UNHZ
- Zalety:
- Silny, sporą wydajność.
- W UNHZ-750 dwie pompy zapewniają doskonały zasięg i moc.
- Bardzo dobry obrót.
- Niezastąpiony w pewnych sytuacjach, np. do rozładowywania big-bagów z samochodów, ładowania ich na przyczepę, czy przy pracy w błocie, gdzie ładowacz czołowy miałby problem z manewrowaniem.
- Wady:
- Częste problemy z przeciekającymi łapami podporowymi, co prowadzi do utraty stateczności i łatwego przewracania się.
- Słaby zasięg, zwłaszcza w dół i pod siebie (w tym aspekcie lepszy jest Trol, choć jest słabszy).
- Sprzęt wiekowy, co wymaga wymiany niektórych przewodów i dbałości o stan oczek siłowników, które mogą być mocno rozbite.
Modernizacje i części zamienne
Właściciele UNHZ również dokonują modyfikacji. Przykładem jest wymiana oryginalnej pompy na inną, wydajniejszą, np. od Cyklopa, co wiąże się z wymianą przekładni. Takie zmiany mają na celu poprawę wydajności i niezawodności ładowacza.
Porównanie z innymi ładowaczami
Użytkownicy, którzy mieli do czynienia zarówno z polskim Cyklopem, Trolem, jak i czeskim UNHZ 500, często wskazują na UNHZ 500 jako silniejszy i wydajniejszy. Mimo problemów z łapami podporowymi i zasięgiem, jego zdolność do obrotu jest oceniana bardzo wysoko.