W Polsce rolnictwo wciąż intensywnie się rozwija, a kluczowym elementem infrastruktury maszynowej są ciągniki rolnicze. Dane z Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) oraz Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) dostarczają cennych informacji na temat liczby, mocy oraz rozmieszczenia tych maszyn w poszczególnych regionach kraju, a także średniej powierzchni użytków rolnych przypadającej na jeden ciągnik.
Ogólna liczba ciągników i ich wykorzystanie
Jak podaje Główny Urząd Statystyczny, w rękach polskich rolników znajduje się ponad 1,4 miliona ciągników. Średnia arytmetyczna wskazuje na jeden ciągnik na gospodarstwo. Jednakże, jak zauważają eksperci, matematyka to jedno, a rzeczywistość okazuje się inna, ponieważ ilość ciągników zależy zwykle od wielkości gospodarstwa. Coraz częściej słychać głosy, że w wielu gospodarstwach jest po prostu za dużo ciągników i nie są one w pełni wykorzystane. Słychać także opinie, że w ostatnich latach nowe ciągniki nabywane były nieco na siłę w dziwnym „wyścigu zbrojeń”.
Najnowsze badania GUS-u z 2023 roku, opublikowane w raporcie „Charakterystyka gospodarstw rolnych w 2023 r.” (opierające się na badaniu „Zintegrowane statystyki dotyczące gospodarstw rolnych” (ZSGR 2023)), wskazują, że udział gospodarstw posiadających ciągniki rolnicze w ogólnej liczbie gospodarstw rolnych wynosił około 71%. Udział ten zwiększał się wraz ze wzrostem powierzchni użytkowanych gruntów: od około 31% w grupie podmiotów do 1 ha użytków rolnych (UR) włącznie, do blisko 91% w gospodarstwach o powierzchni powyżej 10 ha UR. Przeciętnie w każdym gospodarstwie rolnym znajdował się jeden ciągnik.
Ciągniki w mniejszych i większych gospodarstwach
Biorąc pod uwagę powierzchnię użytkowanych gruntów, w gospodarstwach mniejszych obszarowo (do 15 ha UR) - przypadało średnio od 36 do 171 ciągników na 100 gospodarstw. W gospodarstwach powyżej 15 ha UR wykorzystywano już więcej niż 2 ciągniki. Co więcej, zaobserwowano wzrost liczby gospodarstw rolnych większych obszarowo (o powierzchni 50 ha i więcej użytków rolnych) wyposażonych w ciągniki, jak również liczby ciągników w tych gospodarstwach. Największy wzrost dotyczył ciągników o dużej mocy, tj. 60-100 kW (o około 33%) oraz najmocniejszych o mocy 100 kW i więcej (o około 20%).
Struktura mocy ciągników
W przeprowadzonym w 2023 r. badaniu spisano 1464,4 tys. ciągników rolniczych. Dane dotyczące mocy tych maszyn przedstawiają się następująco:
- Ciągniki o mocy od 15 do 25 kW, od 25 do 40 kW, od 40 kW do 60 kW i od 60 kW do 100 kW stanowiły około 88% ogółu.
- W ogólnej liczbie gospodarstw z ciągnikami, jednostki, w których spisano środki transportowe o mocy 15-25 kW stanowiły około 28%.
- Jednostki o mocy 25-40 kW stanowiły około 31%.
- Jednostki o mocy 40-60 kW stanowiły około 41%.
- Jednostki o mocy 60-100 kW stanowiły około 30%.
- Najmniej odnotowano gospodarstw rolnych z ciągnikami o najniższej mocy (do 15 kW) - około 2%.
Widać tu wyraźnie, że maszyny o mocy od 20 do 80 koni mechanicznych (15-60 kW) stanowią znakomitą większość ogółu ciągników spisanych w raporcie.
Zróżnicowanie terytorialne wyposażenia w ciągniki
Zanotowano duże zróżnicowanie terytorialne pod względem wyposażenia gospodarstw w ciągniki rolnicze. Udział gospodarstw z ciągnikami w ogólnej liczbie gospodarstw rolnych w województwie kształtował się od około 61% do około 80%.
Województwa z najwyższym udziałem gospodarstw posiadających ciągniki
Najwyższy udział gospodarstw wyposażonych w ciągniki odnotowano w województwach:
- kujawsko-pomorskim
- podlaskim
- lubelskim
- świętokrzyskim
Województwa z najniższym udziałem gospodarstw posiadających ciągniki
Najniższy udział podmiotów z ciągnikami w ogólnej liczbie gospodarstw wystąpił w województwach:
- lubuskim i dolnośląskim (po około 61%)
- zachodniopomorskim, warmińsko-mazurskim i śląskim (od około 63% do około 64%)
Analiza przypadku powiatu grójeckiego
Czołowe miejsce pod względem bezwzględnej liczby ciągników zajmuje powiat grójecki (18234 ciągników). Powiat ten jest największy w Polsce pod względem liczby gospodarstw sadowniczych i powierzchni zajmowanej przez uprawy roślin sadowniczych. Dominują w nim małe gospodarstwa (średnio 7,10 ha UR), w których udział upraw sadowniczych w powierzchni użytków rolnych wynosi aż 71,7%, a w wybranych gminach powiatu nawet od 82% do 91% (średnio w Polsce tylko 2,4%). Ta specyfika produkcji powoduje, że zdecydowana większość gospodarstw powiatu, bo aż 85% z nich, wyposażonych jest w ciągniki. W rezultacie również w tej kategorii powiat grójecki zajmuje pierwsze miejsce w kraju, a wysokie ósme w przeliczeniu na 100 ha UR (22,4 ciągniki, czyli ponad dwukrotnie więcej niż średnio w kraju). Przy czym, jak należy sądzić, są to przeważnie tak zwane ciągniki sadownicze, dostosowane do tego kierunku produkcji, o niższej od przeciętnie w kraju mocy silników. Warto zauważyć, że do czołowej dziesiątki powiatów o wysokim poziomie wyposażenia w ciągniki należy aż 5 powiatów województwa lubelskiego, z liczbą ciągników od 11,9 tys. do 16,4 tys.
Top 5 najwęższych ciągników sadowniczych na świecie | TOP na czasie | Rolnik Na Czasie
Średnia powierzchnia użytków rolnych na 1 ciągnik
W kontekście tematu, istotne jest nieznaczne zmniejszenie średniej powierzchni użytków rolnych przypadających na 1 ciągnik. W 2020 roku wynosiła ona 10,33 ha, natomiast w 2023 roku spadła do 10,05 ha. Tendencja ta, wraz z częstszym korzystaniem w gospodarstwach rolnych z 2 ciągników i więcej, wskazuje na racjonalizację i optymalizację wyposażenia użytkowanego parku maszynowego, co zdecydowanie usprawnia pracę w gospodarstwach rolnych.