Szlak turystyczny Przełęcz Krowiarki – Babia Góra – Markowe Szczawiny

Babia Góra, zwana również „Królową Beskidów”, „Matką Niepogód” czy „Kapryśnicą”, to najwyższy szczyt Beskidu Żywieckiego i całych Beskidów, a także najwyższy szczyt w Polsce poza Tatrami, ustępujący pod względem wybitności jedynie Śnieżce. Ten majestatyczny masyw, którego wierzchołek nosi nazwę Diablaka (lub Diablego Zamku, Diablego Zamczyska), słynie z malowniczych wschodów i zachodów słońca oraz zjawiska morza mgieł rozpościerającego się często między szczytem a Tatrami. Babia Góra kryje się na pograniczu polsko-słowackim, w województwie małopolskim, na południowo-wschodnich rubieżach Beskidu Żywieckiego. Jej zbocza opadają wprost ku zabudowaniom najdłuższej polskiej wsi, Zawoi, oraz ku słowackiej Orawie. Szczyt, osiągający wysokość 1725 m n.p.m., jest objęty ochroną Babiogórskiego Parku Narodowego i przyciąga rocznie ponad 100 tysięcy turystów, oferując wspaniałe widoki.

W masywie Babiej Góry przebiega Europejski Dział Wodny (tzw. Wododział Europejski), oddzielający zlewnię Morza Czarnego na południu Europy od zlewni Morza Bałtyckiego na północy Europy. Grzbietem Wododziału Europejskiego wiedzie również granica o charakterze historycznym: północne stoki leżą na terenie Małopolski, natomiast południowe stoki na terenie Orawy.

Dojazd i parking na Przełęczy Krowiarki

Najprostszy i najkrótszy szlak na Babią Górę prowadzi z Przełęczy Krowiarki, nazywanej również Lipnicką (1012 m n.p.m.). Przełęcz ta oddziela Pasmo Policy od masywu Babiej Góry. Dojazd pod samo schronisko PTTK Markowe Szczawiny nie jest możliwy, gdyż znajduje się ono w sercu Babiogórskiego Parku Narodowego. Można jednak bez problemu dotrzeć na położoną nieopodal Przełęcz Krowiarki, gdzie rozpoczynają się szlaki turystyczne prowadzące bezpośrednio do schroniska i na szczyt. Na Przełęcz Krowiarki można dojechać własnym samochodem (drogą 957 z Zawoi do Zubrzycy Górnej) lub busami kursującymi na trasie Zawoja Krowiarki-Zawoja Markowa. Połączenia autobusowe komunikacji suskiej kursują od poniedziałku do niedzieli kilka razy w ciągu dnia. Najwygodniejszą opcją jest dojazd własnym autem. Dojazd z Krakowa zajmuje około 1 godziny i 45 minut, jadąc przez Myślenice, Lubień, Jordanów i Zubrzycę Górną. Trasa pod koniec jest bardzo malownicza, jednak w okresie zimowym konieczne są opony zimowe, a droga może być nieodśnieżona.

Na Przełęczy Krowiarki znajdują się dwa duże parkingi samochodowe na kilkadziesiąt miejsc. Pierwszy, tuż przy wejściu na szlak, jest płatny (zimą 2024 roku koszt wynosił 20 zł, można płacić kartą, poza sezonem 15 zł). Drugi parking, oddalony o 200 metrów, poza sezonem jest darmowy. W szczycie sezonu turystycznego warto być na parkingu wcześniej rano, aby mieć pewność miejsca, choć ryzyko braku miejsca jest mniejsze niż w innych popularnych miejscach. Współrzędne parkingu na Przełęczy Krowiarki to 49.5881, 19.5821.

Bilety wstępu do Babiogórskiego Parku Narodowego

Wstęp na teren Babiogórskiego Parku Narodowego jest płatny w okresie od ostatniego weekendu marca do 30 listopada każdego roku. Bilety można kupić w kasie na Przełęczy Krowiarki (koszt na chwilę pisania artykułu to 8 zł za bilet normalny i 4 zł za bilet ulgowy) lub online. W kasie znajduje się również sklepik z pamiątkami.

Szlaki turystyczne z Przełęczy Krowiarki na Babią Górę i do Schroniska PTTK Markowe Szczawiny

Babia Góra jest gęsto opleciona siecią szlaków turystycznych, a na szczyt Diablaka można dotrzeć kilkoma wariantami zarówno z polskiej, jak i słowackiej strony.

Szlak czerwony z Przełęczy Krowiarki na Babią Górę (Diablak)

Najbardziej popularnym, łatwym i krótkim szlakiem na Babią Górę jest trasa z Przełęczy Krowiarki, oznaczona kolorem czerwonym. Jest to również fragment Głównego Szlaku Beskidzkiego. Trasa ta jest świetną opcją na rodzinny wypad w Beskid Żywiecki i jest idealna do wędrówki z dziećmi, nawet najmłodszymi. Czas przejścia na szczyt to około 2 godziny 40 minut, natomiast cała pętla z powrotem na Przełęcz Krowiarki zajmuje około 4 godziny. Suma podejść na tym szlaku wynosi 712 metrów, a długość całej trasy to 9,4 km.

1. Początek trasy: Wycieczka rozpoczyna się przy skrzyżowaniu szlaków na Przełęczy Krowiarki. Tuż za kasą i sklepikiem z pamiątkami następuje rozwidlenie ścieżki. Czerwony szlak odbija lekko po skosie, szturmując zbocze. Początkowo wiedzie kamienno-drewnianymi stopniami przez iglasty las.
2. Sokolica (1367 m n.p.m.): Na pierwsze widoki trzeba poczekać około godziny, docierając na Sokolicę, szczyt w północno-wschodniej grani masywu Babiej Góry. Z Sokolicy roztacza się imponująca panorama, a taras widokowy na wysokiej półce skalnej sprawia, że masyw Babiej Góry wydaje się wyolbrzymiony. Sokolica to idealne miejsce na pierwszy dłuższy odpoczynek. Szczyt jest sporym wypłaszczeniem, ogrodzonym i wyłożonym kamieniami. Od tego momentu zaczyna dominować gęsta i wysoka kosodrzewina, która świetnie chroni od wiatru.
3. Kępa (1521 m n.p.m.): Po kolejnych 30 minutach od Sokolicy dociera się do drugiego szczytu grzbietowego - Kępy. Widok jest tutaj zdecydowanie bardziej imponujący niż z Sokolicy.
4. Gówniak (1617 m n.p.m.) / Wołowe Skałki: Jeszcze około 20 minut w kosówce, nim na dobre ją opuści się i rozpocznie podejście pod Gówniak. Nazwa pochodzi od odchodów wypasanych niegdyś wołów. Rejon ten należał do Polski, a w okresie II wojny światowej przebiegała tędy granica słowacko-niemiecka, czego pozostałością są granitowe słupki z literami S i D.
5. Diablak (1725 m n.p.m.): Z Gówniaka na główny wierzchołek Babiej Góry - Diablak - jest jeszcze około 20 minut marszu wśród widoków, które dodają sił. Na szczyt Babiej Góry z Sokolicy idzie się około 1 godzinę i 30 minut. Maszerując pod górę, często wydaje się, że to już szczyt, by za chwilę okazało się, że trzeba iść dalej.

Charakterystyka szczytu Babiej Góry (Diablaka)

Szczyt Babiej Góry jest rozległy i kamienisty, z licznymi atrakcjami. Przebiega tędy granica polsko-słowacka. W przeszłości wiele się tu działo, o czym świadczą pozostałości:

• Kamienny mur: Długi na 10 metrów, chroni przed silnym i porywistym wiatrem, który często wyczynia tutaj harce.
• Obelisk arcyksięcia Józefa Habsburga: Ustawiony w 1876 roku przez Węgrów, upamiętnia jego wejście na szczyt w 1806 roku. Jest to druga wersja obelisku, gdyż wcześniejsza została zniszczona podczas Wiosny Ludów.
• Płyta skalna: Obok obelisku znajduje się płyta z rumowiska Babiej Góry z wyrytym tekstem: „74 Górnośląski Pułk Piechoty dla uczczenia Czynu Legionowego i jego twórcy, pierwszego marszałka Polski Józefa Piłsudskiego”. Po śmierci Marszałka na Babiej Górze zapłonęły symboliczne ogniska, a ziemia z Diablaka została złożona na jego grobie.
• Ołtarz polowy: Co roku, w niedzielę około 15 września, odprawiana jest przy nim msza święta, tzw. „GOPRowsowka”.
• Statuetka Matki Bożej Królowej Babiej Góry: Znajduje się pod szczytem, od strony Perci Akademickiej. Umieszczona przez ratowników GOPR w 1984 roku jako podziękowanie za ocalenie papieża Jana Pawła II z zamachu. Obok jest tablica z brązu upamiętniająca Kongres Eucharystyczny i Rok Maryjny 1987.

Widoki ze szczytu są fantastyczne i obejmują Tatry, Jezioro Orawskie, Wielki Chocz, Małą Fatrę, Pilsko, Małą Babią Górę, nowy zalew w Świnnej, Jałowiec, Zawoję oraz Pasmo Policy. Przy dobrej pogodzie można dostrzec również Skrzyczne i Baranią Górę. Ze szczytu na północy podziwiać można Beskidy (Żywiecki, Makowski i Mały) oraz wyżyny (Śląską i Krakowsko-Częstochowską). Na wschodzie widoczne są Beskidy (Żywiecki, Makowski, Wyspowy i Gorce) oraz fragmenty Pienin. Widoki na południe zdominowane są przez rozległą Kotlinę Orawsko-Nowotarską i Tatry, a także Niżne Tatry, Wielką i Małą Fatrę oraz Góry Choczańskie. Na zachodzie znowu widać głównie Beskidy na terenie Polski, Słowacji oraz Czech (m.in. Beskid Żywiecki, Magura Orawska, Beskid Śląski, Beskid Śląsko-Morawski).

Zejście z Babiej Góry przez Przełęcz Brona do Schroniska Markowe Szczawiny

Po zdobyciu Babiej Góry warto zatoczyć pętlę i zejść czerwonym szlakiem w kierunku Przełęczy Brona (1408 m n.p.m.), która oddziela Diablak od Małej Babiej Góry (Cyla). Autorem nazwy „przełęcz Brona” jest Kazimierz Sosnowski (1925 rok), nawiązując do staropolskiego słowa brona oznaczającego bramę. Zejście z Babiej Góry do Przełęczy Brona jest początkowo strome i śliskie na luźnych kamieniach, jednak widoki są przepiękne (widać m.in. żółty szlak Perci Akademików). Zajmuje to około 45 minut. Z Przełęczy Brona czeka pysznie widokowy, godzinny spacer na szczyt Babiej Góry, prowadzący najpierw przez Kościółki, później przez Przełęcz Lodową i Pośredni Grzbiet.

Dalsze zejście czerwonym szlakiem do Schroniska PTTK Markowe Szczawiny (1180 m n.p.m.) jest mniej wymagające, ale prowadzi już w lesie. Zajmuje około 35 minut. Po około 15-minutowym odpoczynku w schronisku, uzupełnieniu płynów i węglowodanów, można ruszyć w dalszą drogę. Alternatywnie, z Przełęczy Brona można ruszyć w drugą stronę na Małą Babią Górę, Jałowcowy Garb i Mędralową po bardzo widokowym szlaku grzbietowym, lub czarnym szlakiem na Sulową Cyrhlę, za którą znajduje się zejście z Babiej Góry prosto do Zawoi.

Schronisko PTTK Markowe Szczawiny: historia i oferta

Schronisko PTTK Markowe Szczawiny to górskie schronisko turystyczne w Beskidzie Żywieckim, położone na wysokości 1180 m n.p.m. na Markowych Szczawinach. Jest to popularny punkt wypoczynkowy dla turystów przemierzających Główny Szlak Beskidzki i zdobywających szczyt Babiej Góry. Jest to miejsce ważne dla historii polskiej turystyki górskiej/beskidzkiej, gdyż w 1906 roku powstało tutaj pierwsze polskie schronisko w Beskidach z inicjatywy prezesa Babiogórskiego Towarzystwa Tatrzańskiego dr. Hugona Zapałowicza. Początkowo było to niewielkie schronienie składające się z kuchni, jadalni oraz dwóch izb (męskiej i damskiej). Przez wiele lat było intensywnie rozbudowywane.

W maju 2007 roku dokonano całkowitej rozbiórki starego obiektu w celu wzniesienia zupełnie nowej konstrukcji. Schronisko PTTK Markowe Szczawiny w obecnej formie zostało oficjalnie otwarte dla turystów w 2009 roku i dysponuje 40 miejscami noclegowymi w pokojach 2, 3, 4, 6, 7, 8, 12 i 16-osobowych. Schronisko przeszło generalny remont i stało się jednym z najchętniej odwiedzanych schronisk górskich w Beskidach, nadal pozwalając poczuć wyjątkowy klimat górskich schronisk i spędzić w nim wyjątkową noc w komfortowych warunkach.

Oferta Schroniska PTTK Markowe Szczawiny:

• Gastronomia: Nowa kuchnia i bufet czynne są w godzinach 08:00 - 20:00 (w piątki i weekendy dłużej). Ceny serwowanych dań są na standardowym schroniskowym poziomie (zupy 16-23 zł, dania główne 22-50 zł). Dostępne są gorące i zimne napoje, a także regionalne piwo i likiery sprowadzane ze Słowacji. W weekendy bywa tu bardzo tłoczno, dlatego należy uzbroić się w cierpliwość.
• Sklepik: Schronisko posiada własny sklepik, w którym można zaopatrzyć się w słodycze, napoje, mapy, pamiątki i magnesy.
• Toaleta: Płatna (2 zł).
• Wypożyczalnia sprzętu zimowego: Dostępne są rakiety śnieżne, raki, kijki trekkingowe, lawinowe ABC, co przydaje się na zimowe zdobywanie Babiej Góry.
• Noclegi: Schronisko to doskonała opcja na pierwszy nocleg w górach. Rezerwacja online jest dostępna na stronie internetowej schroniska, można zarezerwować pojedyncze miejsce w pokoju lub cały pokój.
  • Pokój 12- i 16-osobowy: 75 zł
  • Pokój 8-osobowy: 80 zł
  • Pokój 7-osobowy: 80 zł
  • Pokój 6-osobowy: 90 zł
  • Pokój 5-osobowy: 95 zł
  • Pokój 4-osobowy z łazienką: 120 zł
  • Pokój 4-osobowy z umywalką: 100 zł
  • Pokój 3-osobowy z łazienką: 110 zł
  • Pokój 2-osobowy z łazienką: 120 zł
  • Sala wieloosobowa (21 osób) na poddaszu: 70 zł
  • Awaryjna gleba (po wyczerpaniu miejsc): 40 zł
  Dodatkowo należy doliczyć koszt pościeli (18 zł) oraz ręczników (10 zł). Schronisko honoruje zniżki PTTK.
• Kuchnia turystyczna: Całodobowa kuchnia turystyczna znajduje się na poziomie -1 koło recepcji, oferuje nieodpłatny wrzątek, kuchenkę mikrofalową i miejsca do przygotowywania własnych posiłków. Warto zabrać własne naczynia.
• Brak możliwości nocowania pod namiotem.
• Promocja regionu: Schronisko aktywnie działa w zakresie promocji regionu i aktywnego wypoczynku, organizując szkolenia, kursy lawinowe, kursy turystyki zimowej, spotkania i prelekcje himalaistów i podróżników.

Niebieski szlak powrotny Markowe Szczawiny - Przełęcz Krowiarki (Górny Płaj)

Po zwiedzaniu schroniska PTTK Markowe Szczawiny można wrócić po własnych śladach niebieskim szlakiem na Przełęcz Krowiarki. Szlak ten jest bardzo łatwy, spacerowy, a z jego pokonaniem poradzą sobie nawet początkujący turyści. Cały odcinek zajmuje około 2 godziny.

Niebieski szlak to tzw. Górny Płaj - dawna XIX-wieczna droga leśna, wytyczona przez leśników Habsburgów, która przecina pogranicze regla dolnego z reglem górnym. Powstała w II połowie XIX wieku za sprawą służby leśnej Habsburgów żywieckich i była wykorzystywana jako droga do objazdów rewirów i patrolowania lasów dla jeźdźców na koniach. Dzisiaj droga jest wysypana tłuczniem i ogrodzona drewnianym krawężnikiem dla wygody turystów. To gładka droga, którą bez problemu można spacerować z wózkami.

W drodze do Markowych Szczawin mija się kilkanaście (aż 18) źródełek oraz dwa spore jeziorka: Mokry Stawek (największy naturalny zbiornik wodny na stokach Babiej Góry, o powierzchni ok. 450 m² i średniej głębokości 2-2,5 m, pochodzenia osuwiskowego) i Marków Stawek. Na całym odcinku niebieskiego szlaku nie napotka się praktycznie żadnych przeszkód terenowych i stromych przewyższeń, dzięki czemu szlak ten jest w stanie pokonać każdy turysta. Na niebieskim szlaku mija się również słynny Skręt Ratowników, gdzie rozpoczyna się najtrudniejsza trasa wspinaczkowa na Babią Górę, tzw. Perć Akademików.

Inne szlaki i warianty

• Perć Akademików (szlak żółty): Najtrudniejszy wariant wejścia na szczyt Babiej Góry, jednokierunkowy (tylko do góry) i zamknięty w okresie zimowym z uwagi na zagrożenie lawinowe (otwarty od 1 maja do 30 października). Szlak zaczyna się obok Skrętu Ratowników, w pobliżu schroniska na Markowych Szczawinach. Został wytyczony przez Władysława Miodowicza w 1925 roku. Prowadzi na szczyt Babiej Góry najbardziej stromą, północną stroną grzbietu. Po drodze znajdują się łańcuchy, klamry oraz nieco ekspozycji. Najbardziej emocjonującym miejscem jest 8-metrowa ściana o nazwie Czarny Dziób, do której wspiąć się pomagają sześć klamer i łańcuch. Czas przejścia od schroniska Markowe Szczawiny to około 1 godzina 30 minut (2.6 km / 540 m przewyższenia).
• Zielony szlak z Zawoi Markowej: Prowadzi do Schroniska na Markowych Szczawinach (1 godz.) lub jako łącznik do Sokolicy (Perć Przyrodników). Perć Przyrodników łączy Górny Płaj z granią Babiej Góry pod szczytem Sokolicy, ma długość zaledwie 1,3 km, ale różnica wzniesień wynosi aż 300 m, co czyni go podobnie stromym jak Perć Akademików.
• Czarny szlak z Zawoi Lajkonik: Czas przejścia około 2 godzin.
• Trasa z Zawoi Policzne: Obok wyciągu na Mosorny Groń, ostatnia godzina pokrywa się z poprzednim wariantem. Czas przejścia około 2 godzin.
• Szlak ze słowackiej strony (Stańcowa): Czas przejścia około 2 godzin. Można również znacznie wydłużyć pętlę o Małą Babią Górę, idąc zielonym szlakiem z Przełęczy Brona na Małą Babią Górę i dalej aż do Żywieckich Rozstajów, a z nich czerwonym Głównym Szlakiem Beskidzkim do Markowych Szczawin.

Babiogórski Park Narodowy

Babiogórski Park Narodowy został utworzony w 1954 roku. Swym zasięgiem obejmuje masyw Babiej Góry oraz fragment stoków Pasma Policy, położonych nieopodal Przełęczy Krowiarki. Z czasem zyskał dodatkowo status Rezerwatu Biosfery UNESCO. Siedziba Babiogórskiego Parku Narodowego znajduje się w Zawoi.

Jednym z powodów utworzenia parku był wyjątkowo dobrze zachowany piętrowy układ roślinności wraz z charakterystycznym dla Babiej Góry piętrem subalpejskim. Jedną z perełek florystycznych są babiogórskie endemity, czyli rośliny występujące wyłącznie w tym miejscu. Jednym z endemitów jest okrzyn jeleni, uznawany za symbol parku.

W okolicach Babiej Góry można spotkać ponad setkę różnych gatunków ptaków, w tym dzięcioły i puchacze. Schronienie znalazły tu również większe ssaki: tajemnicze rysie, jelenie, watahy wilków oraz niedźwiedzie, które lubią pomrukiwać w kosodrzewinie.

W okresie II wojny światowej w masywie Babiej Góry toczyła się „wojna na pędzle” między działaczami Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego a niemieckiego Beskidenverein. W Schronisku na Markowych Szczawinach spotykało się wielu wspaniałych działaczy turystycznych, dzięki którym mamy dzisiaj wiele górskich schronisk i szlaków.

Babia Góra zimą: wyzwania i bezpieczeństwo

Babia Góra bywa nazywana Matką Niepogód ze względu na szczególnie nagłe załamania pogody. Wybierając się na Babią Górę, należy mieć ze sobą ekwipunek adekwatny do różnych warunków atmosferycznych. Jest znana z silnych i bardzo zimnych porywistych wiatrów. Nierzadkim widokiem są turyści w ciepłych czapkach nawet w okresie letnich upałów. Słońce może parzyć w okolicznych miejscowościach, ale wystarczy, że nad Babią Górą przejdzie zimny deszcz, szare chmury, zrobi się mgliście i wietrznie, a temperatura odczuwalna w kopule szczytowej zacznie drastycznie spadać. Czasami kilkakrotnie w ciągu wędrówki trzeba zakładać i zdejmować kurtkę. Obuwie powinno być obuwiem górskim. Szlaki posiadają tutaj „ułatwienia” w postaci kamiennych schodów, drewnianych barierek, ale jednak szlak ma charakter górski.

Zimowe wyjście na Diablak rządzi się swoimi prawami. Babia Góra bywa najbardziej niebezpieczna zimą, gdy szlaki są zasypane, a pogoda jest zmienna, z mgłami i niskimi chmurami utrudniającymi nawigację. O zabłądzenie w takich warunkach nie jest trudno, a północne żleby Babiej Góry mają nawet 70 stopni nachylenia. Grasują tu również lawiny. Warto zapisać w telefonie i znać na pamięć numery alarmowe: 985 lub 601 100 300 (GOPRówka znajduje się koło schroniska).

Sam dojazd na parking na Przełęczy Krowiarki może być kłopotliwy zimą, gdyż droga jest stroma z ostrymi zakrętami. Warto mieć w pogotowiu łańcuchy. Na szlaku przydają się raczki lub raki na buty - w zależności od warunków. Zimą po babiogórskiej grani lubią hulać huraganowe wiatry, a zamiecie i zawieje nie należą do rzadkości. Dlatego warto szczegółowo sprawdzić prognozy pogody dedykowane stricte dla Babiej Góry, a nie dla Zawoi. Zimą nie wszystkie szlaki są dostępne; zamknięta jest Perć Akademików. Do Królowej Beskidów należy podchodzić z wielką pokorą! Przy słonecznej pogodzie i przetartych szlakach, zimowa wędrówka będzie fantastyczną przygodą, oferującą prawdziwie wysokogórską wędrówkę nagrodzoną wspaniałymi widokami - sławne wschody słońca!

Legendy Babiej Góry

Miejsca tajemnicze i wyjątkowe zawsze były okryte kotarą baśni i legend. Taka też jest Babia Góra. Pochodzenie nazwy tłumaczą liczne legendy ludowe:

• Na Orawie do dziś powiada się, że gdy na Przełęczy Krowiarki baba czekała na kochanka zbójnika i spostrzegła kamratów niosących ciało lubego, skamieniała z żalu.
• Według jeszcze innego podania, jest to sterta kamieni, którą usypała baba olbrzymka przed swoim domostwem. Orawianie mają spory sentyment do Babiej Góry i nazywają ją Orawską Świętą Górą.
• A czemu Diablak? Ponieważ na zlecenie zbója sam diabeł budował tutaj zamek. Czort nie zdążył jednak ukończyć warowni do świtu i gdy kur zapiał o poranku, zamek rozsypał się, grzebiąc pod kamieniami rzezimieszka. Dlatego też czasem na szczycie słychać spod kamieni dźwięki szurającej po kamieniach ciupagi. Historia ta ma odzwierciedlenie w innych nazwach szczytu, jak Diabli Zamek czy Diable Zamczysko.

tags: #odleglosc #przelecz #krowiarki #babia #gora #brona